Кіріспе
Борнеодағы экоөңір Борнео шұңқырлы орман экоөңірі тропикалық және субтропикалық ылғалды кең жапырақты орман биомосының ішінде Бруней, Индонезия және Малайзия арасында бөлінген Борнео аралында орналасқан.
The Borneo peat swamp forests ecoregion, within the tropical and subtropical moist broadleaf forests biome, are on the island of Borneo, which is divided between Brunei, Indonesia and Malaysia.
Орналасуы және сипаттамасы
Торф батпақты ормандар су баскан топырақтар өлі жапырақтар мен ағаштарды толық ыдыраудан сақтайды, бұл уақыт өте келе қышқыл торфтың қалың қабатын жасайды. Борнеодағы шұңқырлы орман Индонезияның Калимантан штатында, Малайзияның Саравак штатында және Брунейдің Белайт ауданында жағалаудағы жазық жерлерде, құрғақ мангроу орманнан кейін құрылған және жақсы сусыздалған топырақтағы Борнео жазық жаңбырлы ормандарымен шектелген. Сондай-ақ, Капуас өзеніндегі Махакам көлдері мен Сентарум көлінің айналасында орталық Калимантанның биік жерлерінде ішкі өзендермен қоректенетін торф ормандары бар. Борнеода тропикалық муссондық климат.
Жақында болған тарих
Соңғы онжылдықта Индонезия үкіметі Мега-рис жобасы аясында Борнеодағы 1 миллион гектардан астам торфты орманды ағынды жерлерге айналдырды. 1996-1998 жылдар аралығында 4000 км-ден астам суару және суару арналары қазылып, орманның жойылуы жеделдетілді, бір жағынан заңды және заңсыз ағаш кесу арқылы, бір жағынан өрттеу арқылы. Су арналары, жолдар мен теміржолдар заңды орман шаруашылығы үшін салынған, бұл аймақты заңсыз орман шаруашылығына ашты. МРК аймағында орман көлемі 1991 жылы 64,8%-дан 2000 жылы 45,7%-ға дейін төмендеді, содан бері орманды жинау жұмыстары жалғасуда. Қазір саудаға жарамды ағаштардың барлығы дерлік МРК-мен қамтылған аумақтардан алынып тасталған сияқты. Алайда, бұл күтпеген жағдай болды: суару орнына, суару арналары торф ормандарын құрғатып жіберді. Жаңбырлы маусымда орманды 2 метрге дейін су басады, ал қазір оның бетін жыл бойы құрғақ етеді. Индонезия үкіметі қазір МРП-дан бас тартты.
Өрттер
Өрттер егіншілік жерлерді, соның ішінде пальма майын өндіру үшін үлкен пальма алқаптарын құруға тырысты. Кептірілген торф тез тұтанады, сондай-ақ жер астында жану, жер бетінен көрінбей, күтпеген жерлерде жарылып шығуға мүмкіндік береді. Сондықтан суды суғарудан кейін өрттер аймақты қиратып, қалған орманды және көптеген құстарды, жануарларды, бауырымен жорғалаушылар мен басқа да жабайы жануарларды жаңа ауыл шаруашылығымен бірге жойып, тіпті Муара Каман сияқты табиғи қорықтарға зақым келтірді және Борнео мен одан да жоғары ауаны тығыз түтінмен және тұманмен толтырып, атмосфераға орасан көп мөлшерде СО2 шығарып жіберді. Бұл апат сол аймақтағы адамдардың өмір сүруіне үлкен кері әсерін тигізді. Бұл жарым миллион адамның денсаулығына зиян келтірді, олардың көбісі тыныс алу жолдарымен ауырады. Әсіресе 1997 және 2002 жылдардағы құрғақ жылдарда (El Niño көріңіз) 3 сусыздалған және құрғап бара жатқан торфты батпақ ормандарда үлкен өрттер болды. Еуропалық ғарыш агенттігі үшін жүргізілген зерттеуде торф батпақты ормандар планета үшін көміртегі қорын құрайтыны анықталды, ал 1997 жылғы өрттер 8 атмосфераға 2,5 миллиард тоннаға дейін көміртегі, ал 2002 жылғы 3 өрт 200 миллионнан 1 миллиард тоннаға дейін көміртегі шығарған болуы мүмкін. 1997 жылғы өрттерден бұрын және кейін жасалған спутниктік суреттерді пайдаланып, ғалымдар (Page және басқалар, 2002) 91,5% -ы күйген торфты жерді пайдаланды. Торфтың жану тереңдігін жер бетінде өлшеу арқылы олар атмосфераға 0,190,23 гигатонна (Гт) көміртегі торфты жану арқылы шығарылған деп есептеді, ал үстіне жапсырылған өсімдіктердің жануынан 0,05 Гт шығарылды. Бұл есептерді Индонезияға экстраполяциялау арқылы олар 1997 жылы Индонезияда торф пен өсімдіктерді жағу нәтижесінде атмосфераға 0,81-ден 2,57 Гт-ға дейінгі көміртегі шығарылғанын анықтады. Бұл - табиғи жанар-жағармайлардан шығатын көміртегі шығарындыларының орташа жылдық көлемінің 13-40%-ына тең және 1957 жылы есептер жүргізіле бастағаннан бері атмосферадағы CO2 концентрациясының жыл сайынғы ең жоғары өсуіне үлкен үлес қосты. Индонезия қазіргі уақытта әлемдегі үшінші ірі көміртегі шығаратын ел болып табылады, бұл оның ежелгі торф батпақты ормандарының жойылуына байланысты (Пирс 2007).