Кіріспе
Bison antiquus, антикалық бизон немесе ежелгі бизон - Солтүстік Америкада Плейстоценнің соңында шамамен 10 000 жыл бұрын өмір сүрген бизонның жойылған түрі. Bison antiquus - Плейстоценнің соңында Солтүстік Америкада кең таралған ірі өсімдікқоректілердің бірі. Ол қазіргі американдық бизонның тікелей ата-бабасы.
Bison antiquus, the antique bison or ancient bison, is an extinct species of bison that lived in Late Pleistocene North America until around 10,000 years ago. Bison antiquus was one of the most common large herbivores in Late Pleistocene North America. It is a direct ancestor of the living American bison.
Ашу тарихы
Бисон антикустың алғашқы сипатталған қалдықтары 1850 жылдары Плейстоцендегі кен орындарында Кентукки штатының Биг Боун Лик қаласында жиналды және тек фрагментарлық артқы бас сүйегі мен толықтай мүйіз өзегінен тұрды. А. Лейди 1852 жылы бұл қалдықты қысқаша сипаттаған. Түпнұсқалық қазбалар бөлшектік болғанмен, Калифорнияның оңтүстігінде ескі еркектің толық бас сүйегі табылды және оны 1897 жылы Сэмюэл Роудс жаңа түр ретінде сипаттады, B. californicus, бірақ түр B. antiquus-пен синоним болып саналады. XIX ғасырдан бері АҚШ-тың, Канаданың және Мексиканың оңтүстігіндегі көптеген жерлерден B. antiquus тұқымдасының жақсы сақталған бірнеше үлгісі табылды.
Сипаттама
B. antiquus бизондан ұзын, сүйектері мен мүйіздері үлкен және қазіргі бизондан 15 - 25% үлкен болған. Оның ұзындығы, ұзындығы және салмағы шамамен 500 м. м. мүйіздері орта есеппен ұшынан ұшына, бірақ шамамен 500 м.м.м.
Эволюция
Шамамен 195 000 130 000 жыл бұрын далалық бизон (Bison priscus) Берингтік көпір арқылы Солтүстік Америкаға кірді. Солтүстік Америкада B. priscus ұзын мүйізді ірі бисон латифронға айналды, содан кейін B. antiquus пайда болды 60,000 жыл бұрын. B. antiquus Солтүстік Американың ортақ континентіндегі бөліктерінде 18000 жылдан бастап шамамен 10000 жыл бұрын кеңінен таралды.
Адамдармен қарым-қатынасы
B. antiquus 500-ден астам адамның жартылай қоршалған қаңқаларын жергілікті жерде көру үшін ең жақсы білім беру орындарының бірі - АҚШ Орман қызметі басқаратын Хадсон Мэн археологиялық орны, Крауфордтан солтүстік-батысқа қарай 18 миль (29 км) жерде, Небраска штаты. Бұл жерде 9 700-10 000 жыл бұрын салынған жануарлар қаңқаларымен бірге палеоинділік найзалар мен оқ-дәрілер табылған. Бір тығыз жерде соншама көп жануарлардың "өлуінің" себебі әлі де болжамда; кейбір мамандар бұл өте сәтті палео-индиялық аңшылықтың нәтижесі деп санайды, ал басқалары отар кейбір таңғажайып табиғи оқиғаның нәтижесінде қайтыс болды деп санайды, кейіннен адамдар оны жинап алады. Бұл жерде екі жынысты және жас ерекшеліктері ерекшеленетін B. antiquus түрі табылған. B. antiquus Солтүстік және Оңтүстік Каролинадағы Кловис халқымен аңшылыққа түскен болуы мүмкін, бұл Кловис нүктелеріндегі қан қалдықтарына негізделген. Халықаралық атақты археолог Джордж Карр Фрисонның айтуынша, B. occidentalis және B. antiquus екеуі де 12,000 және 11,000 жыл бұрын, мұздық кезең (Солтүстік Америкадағы Висконсин мұздық кезең) үстем болған, көптеген басқа мегафауналар жойылған Плейстоцен кезеңінен аман қалды. Солтүстік Америка мегафаунасының көпшілігі жойылғаннан кейін жазықтар мен Роки тауларының түпкүлкі американдықтары негізгі азық-түлік көзі ретінде бизонға көбіне тәуелді болды. Фрисон: "Түнгі Америкада адамдар аңшылықпен айналысқан ең көне, жақсы құжатталған бизондар 11000 жыл бұрын болған" деп атап өтті. B. antiquus қазбалары соңғы жылдары Вашингтон штатында табылды, сүйектердегі сынықтар үлгілері етқоректік әрекеттен басқа, тас құралдармен сәйкес келеді.
Құрып кету
Қазіргі уақытта өмір сүріп жатқан америкалық бисон (Bison bison) Плейстоцен кезеңінің соңында Солтүстік Американың орталығында орналасқан Bison antiquus-тан пайда болған деп болжанады. B. antiquus түрінің соңғы популяциясы шамамен 10 000 жыл бұрын, холоценнің басында жойылып кеткен.