Кіріспе

Исландия асханасы Исландия асханасының ұзақ тарихы бар. Исландиялық тағамның маңызды бөлігі - тоқты, сүт өнімдері және балық. Исландияда көпшілік тағамдар - скир, хангикьот (тұтқырланған тоқты), клейнур, лауфабрауд және боллур. Þorramatur - бұл қысқы мерекенің ортасында ұсынылатын, Þorrablót деп аталатын дәстүрлі буфет. Оған rúgbrauð (қалың қара және тәтті қара бидай наны) және brennivín (исландиялық аквавит) қосылған дәстүрлі түрде дайындалған ет және балық өнімдері жатады. Бұл дәстүрлі тағамның дәмін сақтау әдістері береді: ашытылған сарысу немесе тұздалған сусындармен маринадтау, кептіру және темекілеу. Қазіргі заманғы исланд аспазшылары әдетте ас дайындаудың ежелгі дәстүрлері мен әдістерінен гөрі қол жетімді ингредиенттердің сапасына баса назар аударады. Исландияда көптеген мейрамханалар теңіз өнімдеріне маманданған. Жыл сайынғы Food and Fun аспазшылар байқауында (2004 жылдан бері өткізіліп келеді) бәсекелестер Исландияда өндірілген жаңа ингредиенттермен инновациялық тағамдар жасайды. Бұл жерде қой еті, теңіз өнімдері және (соңғы кезде) скир өнімдерінің сапасы мақтанышқа бөлейді. Жергілікті ингредиенттерге теңіз құстары мен су құстары (олардың жұмыртқаларын қоса алғанда), лосось және форель, қарлығаш, көкжиек, рабарб, Исландия шыбығы, жабайы саңырауқұлақтар, жабайы тимьян, ловаж, анжелика және кептірілген теңіз балдырлары, сондай-ақ сүт өнімдерінің кең ауқымы кіреді. Ауа райының қатал болғанына байланысты, Исландиялық тағамдарда жануарлардан жасалған өнімдер басым. Алайда, танымал дәмі еуропалық нормаға жақындау үшін дамып келеді. Мысалы, жасыл жемістерді тұтыну соңғы онжылдықта едәуір өсті, ал балық тұтыну азайды, бірақ ол әлі де кез келген басқа дамыған елден төрт есе жоғары.

Тарих

Исландиялық тағамның тамыры скандинавиялық тағамның дәстүрлерінде жатыр, өйткені Исландия мәдениеті 9-ғасырда қоныстанғаннан бастап, өзін-өзі қамтамасыз ету шаруашылығына негізделген дәстүрлі экономикасы бар ерекше солтүстік мәдениеті болып табылады. Исландия тарихындағы бірнеше оқиға оның асханасы үшін ерекше маңызға ие болды. 1000 жылы христиандықпен бірге ораза ұстауға және жылқы етін тұтынуға тыйым салу дәстүрі пайда болды. Ауыл шаруашылығы мен азық-түлікпен қамтамасыз ету тұрғысынан 14 ғасырда Кіші мұз дәуірі басталды. Шаруалар енді арпа өсіре алмай, астықтың барлық түрін импорттауға мәжбүр болды. Климаттың салқындауы тұрғын үй мен жылытудың маңызды өзгерістеріне де әкелді: кең сарайлы алғашқы қоныс аударушылардың ұзақ үйлері көптеген кіші бөлмелермен, соның ішінде дұрыс ас үймен, исландтық шөп үйлерімен ауыстырылды. Бұл тұрғын үй түрі ХХ ғасырға дейін қолданылған. Тарихшылар 1517 жылы басталған реформацияны көбінесе Исландия тарихындағы орта ғасырлар мен ерте заманауи кезең арасындағы ауысу ретінде қолданады. Исландияда 14 ғасырдан бастап 18 ғасырдың аяғына дейін, ағартушылық дәуірінің әсерінен реформалар жүргізілгенге дейін, дәстүрлі үрдістер жалғасты. Дания патшасы 1602 жылы енгізген сауда монополиясы тамақ дайындау дәстүріне белгілі бір әсер етті. Алайда Данияның асханасы 19 ғасыр мен 20 ғасырдың басында, ел Исландиямен тығыз қарым-қатынаста болған кезде, ең көп әсер етті. 20 ғасырдың басында коммерциялық балық аулау мен өңдеуге негізделген экономикалық өсім балық пен тамыр көкөністерін тұтынуға дәстүрлі сүт және ет негізіндегі тағамдардан баяу ауысуға әкелді. Консервіленген тағамдар жаңадан дайындалған тағамдарға көбірек көңіл бөліне бастады.

Ортағасырлық Исландия

Исландияға Скандинавиядан және Британ аралдарындағы викингтер отарларынан көшіп келгендер қоныстанған кезде, олар өздерінің егіншілік әдістері мен норвегиялық әлемнің тағамдық дәстүрлерін әкелді. Зерттеулер көрсеткендей, Исландияның орта ғасырлардағы климаты қазіргіден әлдеқайда жұмсақ болған, ал дереккөздерде арпа мен сұлы дақылдары өсірілетіндігі айтылған. Бұл судың көп бөлігі қамырды немесе шұжықты жеп, сыра жасауға пайдаланылған. Мал шаруашылығында ірі қара мал басым болды, бірақ фермалар құс, шошқа, ешкі, жылқы және қой өсірді. Исландияға алғаш әкелінген құс, жылқы, қой және ешкі қоралары одан бері қазіргі таңдағы селекциялық селекциямен әсер етпестен, оқшауланып дамыды. Сондықтан оларды кейде "қоныстанушы тұқым" немесе "викинг тұқым" деп атайды.

Сақтау әдістері

Балық тұзда сақталатын, ал "қара өлімнен" бұрын Исландия балық базарына балық экспорттаған. Алайда Исландияда тұз Норвегияға қарағанда аз болған көрінеді. 14 ғасырда елдің көп бөлігінде шөптер өте көп жайылып, отын жетіспей қалғанда, тұз жасау, негізінен, теңіз суын қайнату немесе теңіз балдырмаларын жағу арқылы жүзеге асырылды. Исландиялықтар етін тұзбен пісірудің орнына, оны ферменттелген сүт сарысуымен пісіруді бастады. Бұл әдіс Норвегияда да белгілі болған, бірақ онда маңыздылығы аз болды. Орта ғасырдағы фермаларда жүргізілген археологиялық қазбалар сүт қышқылы бар баррель сақталған қойма бөлмелерінде үлкен дөңгелек саңылауларды анықтады. Орта ғасырлардағы екі аңызда өртеніп жатқан үйде қышқыл барреліне суға батып, өз өмірлерін сақтап қалған адамдар туралы айтылады. Орта ғасырдағы исландиялықтар балық пен етті тұндыру үшін ашытуды қолданған, бұл әдіс тағамның дәмін қатты өзгертіп, оны өте күшті ірімшікке ұқсатады. Ферментация әлі күнге дейін акулаларды (бақ hákarl), скейттерді және селінділерді емдеу үшін қолданылады. Ашытылған жұмыртқалар - бұл жергілікті деликатес, қазіргі кезде өте сирек кездеседі. Ет пен балықты темекінімен, ыстықпен, сумен кептірудің соңғы шарасы ретінде қарастырылғанына қарамастан, олар да темекі шегуге және кептіруге дағдыланды.

Ірімшік

Ірімшік ешкі, қой, сиыр сүтінен жасалатын. Скир - қасықпен желетін ірімшікке ұқсас жұмсақ йогурт, ол бастапқыда Норвегиядан Исландияға әкелінген дәстүр. Ол тек Исландияда сақталған. Скир дайындалған кезде қалған сарысуды қышқылдандырып, ет сақтауға қолданды. Исландиялық тағамдардағы скирдің басымдығы қазіргі заманда басқа да ірімшік жасау дәстүрлерінің жоғалуына себеп болған, бірақ XX ғасырдың бірінші жартысында өнеркәсіптік ірімшік жасау басталды. Сыр жасау сеттер шаруашылығының (селябускапур) бір бөлігі болды, олар көктемнің соңында таулы жерлердегі тау шатырларында өмір сүрді. Бұл жерде фермерлер үлкендерді сүтпен қамтамасыз ету үшін, жас қозыларды аналарынан бөлек ұстайтын. Олар таулы жерлерде әлі де сыр жасайтын. Дәмділік жаңа шөптерден көрініс табады.

Дастархан жасау және тамақтану

Алғашқы қоныс аударушылардың ұзақ үйлерінде үйді жылыту үшін ортасында ұзақ от болған. Оның айналасында топырақтан жасалған пештер қазылып, нан пісіру мен ет пісіру үшін пайдаланылатын. Әйелдер қамыр немесе ет пісіру орнына оттың ыстық көмірін салып, оны қажет болғанша жабық ұстайтын. Олар сұйықтықты ағаштан жасалған шұңқырларда оттан алынған ыстық тастарды тікелей сұйықтыққа салып қайнататын (қазіргі заманға дейін жалғасып келе жатқан тәжірибе). Астында тастан жасалған ошақтар тұрды, бірақ көбінесе жерде пісірілді. 14 ғасырда Исландияда алаш үйлер пайда болып, олар біртіндеп ұзын үйлердің орнын ауыстырды. Олардың ас үйінде hlóðir деп аталатын тастан жасалған от болды. Кіші мұз дәуірі кезінде климаттың суынуы арпа өсіруді мүмкін емес етті, ал қойлар қымбат малдың орнына басым мал болып қалды. Исландия барлық астықты импорттауға тәуелді болды. Отынның жетіспеушілігіне байланысты адамдар күйдіру үшін торф, көң, құрғақ шөпке жүгінді. Ортағасырлық Исландияда адамдар күндіз екі рет тамақтанады, түскі ас немесе dagverður түскі уақытта, ал кешкі ас немесе náttverður күннің соңында. Тамақ табақтардан желетін. Ағаштан жасалған, қақпағы ілгекті ыдыстар су ішуге арналған. Кейіннен бұл ыдыстар ас беруге арналған аскар деп аталатын, қалың қаптамаға айналды. Жоғары санаттағы адамдар арнайы жағдайларда сәнді оюлы сусынды мүйіздерді қолданған. Қасық - мүйізден немесе сүйектен жасалған, көбінесе ою-өрнектермен безендірілген ең кең тараған ас ішетін ыдыс. Дастарқандар қойылған тойлардан басқа уақытта адамдар үйдің сыртқы қабырғасымен қатар жатқан төсектерінде отырып, тамақтарды өздерінің құшақтарында жейтін. Егінді өңдеп, ет пісіріп, тамақ пісірумен қатар, шаруаның әйелі тамақты отбасы мен достарына бөліп берді. Бай үйлерде бұл рөлді брити деп аталатын арнайы үй басқарушысы атқаратын.

Ерте заманауи кезең

Исландияның орта ғасырдан бастап 20 ғасырға дейінгі өзін-өзі қамтамасыз ету шаруашылығы ұзақ суық кезеңге қарағанда қысқа өндіріс кезеңімен (жаз) шектелген. Кейбір аңдарды қоспағанда, үш жазғы айда өндірілген азық-түлік (оның ішінде ет пен ірімшікті консервілеу) тоғыз айлық қысқы уақытта жеткілікті болды. Зерттеушілер Исландия осы тіршілік ету әдістеріне сүйене отырып, шамамен 60 000 тұрғынын қамтамасыз ете алады деп есептейді. Ғасырлар бойы балық аулау әдістері өзгермеген, ал балық аулауды ер адамдар құмға ілінген қайықтарда ілгек пен арқанмен жүргізген. Сондай-ақ, балық аулау кемелері де шаруалардың иелігінде болғандықтан, балық аулау шаруалар жұмыс істемейтін уақытта ғана жүргізілетін. Балық тек азық-түлік емес, сауда-саттық тауарлары болды, олар шетелдік сауда кемелерімен әкелінген өнімдерге айырбасталды. Бұл елдегі адамдар даниялық саудагерлер Исландияға әкелген жүзім, сұлы сияқты дәнді дақылдардың саудасына тәуелді болған. XIX ғасырға дейін исландиялық шаруалардың басым көпшілігі исландиялық жер иелері элитасының, католик шіркеуінің немесе (әсіресе реформация кезінде шіркеу жерлерін тәркілегеннен кейін) Дания королі иелігіндегі жерлерді жалға алған шаруалар болды. Жерді жалға алған шаруалар балық, саз және сары майдың артығын жер иесіне төлеген. Өмір сүру үшін пайдаланылатын ауыл шаруашылығының аймақтық ерекшеліктері адамдар теңізге жақын немесе ішкі аймақта өмір сүргеніне байланысты болды. Сонымен қатар елдің солтүстігінде балық аулаудың негізгі кезеңі күзде сена жинау кезеңімен сәйкес келді. Бұл балық аулаудың дамуына әкелді, өйткені еңбек күші сабанға арналды. Ал оңтүстікте балық аулаудың негізгі кезеңі ақпан мен шілде аралығында болды. Кейбір тарихшылар Исландияның қоғамды өте консервативті шаруалар қоғамы деп сипаттаған. Қысқа жаз айларында ауыл шаруаларына сұраныс болғандықтан, жерді жалға алған шаруалар мен жер иелері балық аулау ауылдарын құруға қарсы болды. Балық аулау шаруашылықпен салыстырғанда қауіпті болып саналды, ал Альтинг көптеген қаулылар қабылдады, олар жағалаудағы ауылдарда тұратын жерсіз жалға алушыларға балық аулауға тыйым салады.

Сыртқы сауда

Исландияда ауыл шаруашылығының басымдылығын ескере отырып, шаруашылықтар арасында мамандандыру мен сауда жетіспеушілігі болды. Кейбір исландтық сагаларда көрсетілгендей, ішкі сауда елді мекендер пайда болған кезден бастап пайдақорлық түрі ретінде күдікті болған көрінеді. Алайда шетелдік сауда кемелерімен сауда жан-жақты жүріп, экономика үшін өте маңызды болды, әсіресе дәнді дақылдар мен бал, алкоголь және (кейін) темекі үшін. Еуропаның жағалауындағы балық аулау кемелері Исландияның порттарына келіп, азық-түлік сатып алып, жергілікті тұрғындармен сауда-саттық жасады. Бұған жүн қолғаптар, жамылғылар және т.б. үшін сатылатын ескірген сыра, тұздалған шошқа еті, печенье және тамеки кірпіктері кіреді. Сауда кемелері голландиялық, неміс, ағылшын, шотландтық, ирландтық, француз және испандық тауарларын, негізінен балық өнімдерін сату үшін кейде кіреді. Исландияның патша мөрінде кеме бейнеленген. 1602 жылы Дания королі ағылшын және неміс кемелерінің аумақтық сулары деп санаған жерлердегі қызметіне алаңдаушылық танытып, сауданы Дания саудагерлеріне ғана шектеу арқылы Исландияда сауда монополиясын орнатқан. Олар елге қажетті тауарлар тасымалдайтын сауда кемелерін Исландияға тұрақты түрде жіберуге міндетті болды. XVII ғасырда заңсыз сауда өркендеп тұрса да, 1685 жылдан бастап үкімет монополияны жүзеге асыру үшін қатаң шаралар қабылдады. Ол 1787 жылға дейін гүлденді. Нәтижесінде Исландияның фермерлері Данияда басымдықты ржа түрін өсірді, ал ржадан өндірілетін аквавит - бреннивин пайда болды. Бұл өнімдер басқа да дәнді дақылдар мен сыраның орнын басып қалды.

Дәнді дақылдар

Нанның әртүрлі түрлері қарапайым халық үшін сән-салтанат саналды, бірақ олар ерекше емес еді. Саудагерден сатып алынған жүгері топыраққа құйылған таспен (исланд тілінде kvarnarsteinn деп аталады) ұнтақталып, құрғақ дулсе (теңіз шөптері) мен лишайниктермен толықтырылатын. Кейде оны сүтке қайнатып, жұқа қазық етіп тарататын. Қамырды скерге араластырып, скерхрерингтур (скерхрерингтур) деп атайды. Нанның ең көп таралған түрі rúgbrauð деп аталатын ыдыс нан болды, ол қара және тығыз қара нан, неміс pumpernickel және даниялық rugbrød-ті еске түсіреді, тек ылғалды. Бұл қамырды ыстық бұлаққа жақын жерде арнайы ағаш бөшкелерге көміп, келесі күні жинап алу арқылы да пісіруге болады. Осылай пісірілген нанның дәмінде күкірт бар. Құрғақ балық пен сары май күннің барлық тамақтарына қосылып, Еуропадағы "күнделікті нан" сияқты қызмет етті.

Дастархан жасау және тамақтану

14 ғасырдан бастап ас үйде ас үйдің үстінде тастан жасалған hlóðir немесе от үстінде дайындалатын. Қазандарды оттан жоғары қажетті биіктікте ұстау үшін олардың үстіне ілгектер қойылды. Отынға көп отын қажет болғандықтан, пештер сирек кездесетін. Пісіру, пісіру және қайнату, әдетте, импортталған құйма темірде жасалды. Орта ғасырдағы екі тамақ ерте заманауи кезеңде үш тамаққа ауыстырылды; таңғы ас (morgunskattur) сағат он шамасында, түскі ас (nónmatur) түстен кейін үш немесе төрт шамасында және кешкі ас (kvöldskattur) күннің соңында. Исландиялықтардың үйлері шөптен салынған, адамдар бөлмеде жатқан төсектерінде отырып тамақтанады. Асқар - төменгі, дөңес ағаштан жасалған, қақпағы мен екі тұтқасы бар, көбінесе безендірілген, қақпақпен жабылған бөшкелер. Қасықпен тамақ құюға арналған ыдыс баррельден беріліп, құрғақ тамақ ашық қақпаққа қойылды. Әр үйдің әр мүшесі асқурды тамақтануға және оны таза ұстауға жауапты болды.

Қазіргі заман

Модухардиндин 1783 жылы Исландияда орын алған ең үлкен табиғи апат болды. Он жыл бұрын Исландияда тұратын даниялық саудагерлерге тыйым салынды, ал бес жылдан кейін сауда монополиясы тоқтатылды. Кейбір даниялық саудагерлер сонда тұрып, кейбір исландиялықтар саудагер болды. Наполеон соғыстары кезінде (1803-1815) сауда тауарларының тапшылығы болды, өйткені сауда кемелері соғысқа ауысты. Өзін-өзі қамтамасыз етуге мәжбүр болған исландиялықтар қысқа өсу кезеңінде өсірілген жергілікті көкөністерді өндіруге және тұтынуға баса назар аудара бастады. 19 ғасырда ұлттық ұлтшылдық пен әйелдер үшін мектептер дәстүрлі әдістерді ресмилендіруге және қазіргі заманғы исландтық тағамдарды қалыптастыруға ықпал етті.

Данияның ықпалы

Исландия тілінде басылып шыққан алғашқы пісірілген аспаздықтар 18-ғасырда жарық көрген даниялық рецепттер жинағы болды. Олар Дания мен Норвегияның жоғары кластық асханасын Исландиядағы әріптестеріне таныстыруға арналған. Кейде рецепттерде "қалыпты нұсқа" болған, ол шаруалар мен қызметші қыздарға арналған арзан ингредиенттерді қолданған. Данияның асханасы сауда арқылы Исландияға бұдан бұрын да әсер еткен. Сонымен қатар, Дания саудагерлері, олар қоныстанды Исландияда, кейін тыйым салынды болды көтерілген 1770, жиі болды үлкен үй шаруашылықтары сипатталған қоспасы даниялық және исландтық әдет-ғұрыптар. XVIII ғасырдың аяғында ауыл ретінде дамыған Рейкьявик өсе бастады және исландиялық және даниялық тағамдардың дәнекерлеу ыдысының орталығы болды. 19-ғасырда пайда болған балық аулау ауылдарының көбі сауда порттарының жанында орналасқан, бұған дейін олар табиғи порт пен жақын маңдағы қоймадан көп нәрсеге ие болған жоқ. Данияның ықпалы ең көп кондитерлік өнімдер жасауда көрінді, өйткені бұл кәсіпте жергілікті дәстүрлер аз болды. Даниялық нан пісірушілер Рейкьявик пен Акурейриде 20-ғасырдың басында жұмыс істей бастады. Данияның кейбір кондитерлік дәстүрлері Данияға қарағанда Исландияда ұзақ сақталған.

Көкөністер

XVII ғасырдың аяғында кейбір фермерлер алғашқы көкөніс бақтарын өсірді, бірақ көкөністерді өсіру XIX ғасырдың басына дейін кең тараған емес, сонда Наполеон соғыстары сауда кемелерін алыстатты. Данияның бау-бақшасы дәстүрін өздерімен бірге алып келген тұрғындар, әдетте, бау-бақша өсіруді бірінші болып бастаған. Бастапқыда көкөністердің арасында көкөністердің мықты түрлері: көкөніс, репа, рутабага және картоп болды. Олар негізінен Исландияда ет пен балыққа пісірілген, кейде сары маймен пюреленген.

Қыздар мектебі

ХХ ғасырдың бірінші жартысында Исландияда қыздарға орта білім беру мақсатында көптеген үй шаруашылығы мектептері құрылды. Бұл мектептерде ұлтшылдық қызулық кезінде көптеген исландтық аспаздық дәстүрлер формальданды және оқушылар жазып алды. Олар бірнеше жылдан кейін үлкен рецепт жинақтарында жарияланды. Кейіннен тамақ гигиенасына және жаңа ингредиенттерді пайдалануға баса назар аударылған, бұл елде тамақ дайындау дәстүрлері ұзақ уақытқа арналған тамақты сақтауға негізделген. Қазіргі заманғы экономика теңіз өнімдерін экспорттауға негізделген. Қазіргі ұрпақ көптеген дәстүрлі тағамдарды қабылдамады, теңізден алынған ингредиенттермен байланысты "тазалық" және "тазалық" ұғымдарын қабылдады, әсіресе шетелге сатылған кезде. 1940-жылдардың соңында қалада даму қарқыны көбейген кезде көптеген исландиялықтар Рейкьявикте аймақтық бірлестіктер құрды. Олар бауырластық ретінде ескі аспаздық және басқа да ауылдық дәстүрлерді қайта жаңғыртты. Бұл бірлестіктер қыс ортасында "исландиялық тағамдар" - бұл дәстүрлі ел тағамдары мен буфеттерден тұратын мерекелер ұйымдастырды. Бұл жер кейіннен Торраматур деп аталды.

Кооперативтер

ХХ ғасырдың басында қала маңындағы шаруалар өз өнімдерін дүкендерге және тікелей үйлерге сататын. (Бұл 20-ғасырдың соңынан бастап АҚШ-тың кейбір қалаларында қолданатын ауыл шаруашылығы тұжырымдамасына ұқсас.) 1930 жылы Ұлы депрессиямен күресу үшін Исландия үкіметі түрлі импортқа, соның ішінде көкөністерге мемлекеттік монополиялар енгізді. Олар 20-ғасырдың басында құрылған аймақтық фермерлік кооперативтерге тұтыну нарығына арналған сүт және ет өндірісін монополияға айналдырды. Бұл шағын жеке өндірушілердің бизнестен шығуын білдірді. Үлкен кооперативтер ауыл шаруашылығы өндірісінде ауқымды экономиканы жүзеге асыра алады деп есептелді. Олар азық-түлік гигиенасының заманауи стандарттарына сай келетін өндіріс орындарына инвестиция салды. Бұл кооперативтер әлі күнге дейін Исландияның ауыл шаруашылығы өндірісінде басымдыққа ие және олармен күрес те күшейген жоқ. Олар Еуропаның танымал сорттары - гуда, көк ірімшік, камамбер және т.б. негізіндегі ірімшік жасаудың жаңа әдістерін енгізді. Исландияда 18-ғасырдан бері ірімшік жасау (скирден басқа) жойылып кетті. Кооперативтер өнімдерді, әсіресе сүт өнімдерін, дамытуға ықпал етті. Мысалы, олар сүт сарысуы негізінде тәтті сусындарды және дәстүрлі өнімдердің түрлерін сатады. Солардың бірі "Skyr. Бұл өнімнің танымалдылығын арттырды.

Балық аулау

Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын траулермен өнеркәсіптік аулау басталды. Исландияда балық арзанға сатылып, бүкіл елдегі балық аулау ауылдарының асханасында кеңінен таралған. 1990 жылға дейін жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, исландиялықтардың балық тұтыну мөлшері басқа еуропалық елдерге қарағанда әлдеқайда жоғары болды. Алайда сол уақыттан бері балық бағасының күрт өсуі тұтынудың төмендеуіне әкеліп соқты.

Балық

Исландиялықтар Солтүстік Атлант мұхитының суларынан ауланған балықты тұтынады. Жыл бойы жаңа піскен балық жеуге болады. Исландиялықтар көбінесе балық, шаян, палибут, селинг және креветка жейді.

Хакарл

Hákarl (исланд тілінде "акула" дегенді білдіреді) - шіріп қалған акула еті, ол консервіленген. Ол - Исландияның дәстүрлі маусымдық тағамдары - торамматұрының бір бөлігі. Ол көбінесе жергілікті шнапспен бірге беріледі.

Ет

Дәстүрлі түрде үй қойлары, ең көп таралған ауыл шаруашылығы жануарлары Исландияда, етінің негізгі көзі болды. Сондай-ақ қой сүт пен жүн үшін де пайдаланылған, олар өліден гөрі тірідей құнды болған. Қой сойылғанда (әдетте жас қошқарлар мен құнарсыз қойлар), оның өлекселерінің көбісі немесе барлығы тамақ дайындауға пайдаланылды, ол мұқият сақталып, желді. Дәстүр бойынша, тоқтылар үш айдан асқанда және салмағы 20 кг-ға жуық болған кезде күзде сойылады. Христиан дінін қабылдағаннан кейін жылқыны тек соңғы шара ретінде ғана жеген. XVIII ғасырдың ортасынан кейін көзқарастар өзгерді. Жылқы еті, әдетте тұздалған және қайнатылған немесе бьюгуда, түтінделген шұжықтың бір түрі ретінде қызмет еткен, Исландияда 19 ғасырдан бері кең тараған. Исландиялық сиыр еті әдетте суық климатқа байланысты жақсы мармарлаумен жоғары сапалы. Исландиялық ірі қаралар өсімдік гормондары мен дәрі-дәрмектерсіз өсіріледі. Алайда, сиыр етін жеу дәстүрінің болмауы төмен сапалы ет сатуға әкеліп соқты, сатып алушыларды абай болуға мәжбүр етті.

Ойын

Исландияда кішігірім аңшылық негізінен теңіз құстарынан (пафин, корморан және үлкен қара арқалы мелл) және су құстарынан (мальард, шырша, қызыл аяқты қаз) тұрады. Кейбір теңіз құстарының етінде балық майы бар. Оны пісіру алдында майды алу үшін бір түн бойы сүтпен ыдысқа салады. Птармиган Исландияда да кездеседі, бірақ 20-шы ғасырдың соңынан бастап олардың саны күрт азайып бара жатқандықтан, оларды аулауға тыйым салынды. Птармиган, қаймақтай пісірілген соусқа және конфетаға қосылып, көптеген исландиялық үйлерде дәстүрлі Рождестволық негізгі тағам болып табылады. Тюльпан аулау, әсіресе порттық тюльпан, барлық жерде кең тараған, өйткені фермаларда тюльпан бауыры өседі. Аңқақты құнды тауар деп санаған. Қой еті ешқашан желмеген болса, тюленнің етін тезірек жеп, теңіз суына жуып немесе тұздықта қысқа уақыт сақтап қоятын. Бұрынғыдай тұнба етін жеу әдеттегідей емес, дүкендерде де өте сирек кездеседі. 19 ғасырдың аяғына дейін Исландияда жүйелі түрде кит аулау мүмкін болмады, себебі мұхитқа баратын кемелер болмады. Кіші киттер жағадан жақын жерде, балық аулауға арналған шағын қайықтармен ауланады. Жағаға жағадан шыққан киттер де желетін. Исландиялық сөзбен айтқанда, жағаға жағадан түскен кит, хвалреки, әлі күнге дейін сәттілік белгісі ретінде қолданылады. Исландияда коммерциялық аң аулау басталғанда (негізінен аққулар) ХХ ғасырдың басында кит еті арзан қызыл ет ретінде танымал болды. Оны да қымбат сиыр еті сияқты дайындауға болады. 1992 жылы Исландия Халықаралық кит аулау комиссиясынан шыққаннан кейін коммерциялық кит аулау тоқтады. Кейбір кит еті әлі де арнайы дүкендерде сатылатын, олар жағаға жағадан түскен немесе торға түсіп қалудан қаза тапқан кішкентай киттердің етінен алынған. 2002 жылы Исландия IWC-ге қайта қосылды, ал 2006 жылы коммерциялық кит аулау қайта басталды. Кит еті қайтадан кең тараған, бірақ оның бағасы киттің аулау шығындарына байланысты көтерілді. Аңғарлар Исландияға 18 ғасырдың аяғында әкелінді және шығыс фартингтегі шұңқырларда жабайы өмір сүреді. Әр күзде аңшылар аздап өлтіреді. Олардың еті дүкендерде сатылады және жыл бойы мейрамханаларда дайындалады. Қасқырдың еті ерекше деликатес болып саналады және әдетте өте қымбат тұрады.

Ет импортының шектері

Исландияға шикі етті импорттау қатаң реттеледі және импорттаушыларға берілген арнайы лицензияларға байланысты. Үкімет зақымданудан қорқады. Исландияның оқшаулануына байланысты, Исландияда өсірілетін үй жануарларының көпшілігі көршілес елдерде жиі кездесетін кейбір ауруларға қарсы тұрақсыз. Осы себепті туристерге шұжық немесе шұжық әкелуге тыйым салынады; оларды кеден қызметкерлері тәркілейді.

Сүт өнімдері

Исландиялықтар үшін сүт өнімдері өте маңызды. Орташа алғанда, исландиялық адам жылына шамамен 500 тонна сүт өнімдерін тұтынады.

Жеміс-жидек пен көкөніс

Көкөніс өнімі мен оның тұтынуы тұрақты түрде өсіп келеді, 1977 жылы 8000 тоннадан 2007 жылы 30 000 тоннаға дейін өсті. Салқын климаттың әсерінен фермерлер пестицидтерді қолдануды азайтады. Рутабага, көкөніс және репа сияқты көкөністер әдетте жылыжайларда көктемнің басында өсіріледі, ал қызанақтар мен қиярлар толығымен үй ішінде өсіріледі. Исландия жеміс-жидек түрлерін қоспағанда, барлық тәтті жемістерді импорттайды. ХХ ғасырдың басынан бастап, орта ғасырдан бері алғаш рет, бірнеше жерлерде адам тұтынуы үшін арпа өсіруге мүмкіндік туды.

Нан және кондитерлік өнімдер

Қазіргі исландиялық нан пісіру орындарында нан мен кондитерлік өнімдердің көп түрін ұсынамыз. Исландиядағы алғашқы кәсіби нан пісірушілер даниялықтар болды және бұл әлі күнге дейін исландтық нан пісірушілердің кәсіби дәстүрлерінде көрініс тапқан. Көптен бері жергілікті тұрғындар сүйікті snúður, канель орамасы, әдетте глазурамен немесе балқытылған шоколадпен, және skúffukaka, бір қабат шоколад торт, тоңазытқыш табада пісіріледі, шоколад глазурасымен жабылған және ұнтақталған кокос себіледі. Рандалин, рандабрауд немесе жай ғана лагкака деп аталатын түрлі қабатты торттар 19 ғасырдан бері Исландияда танымал. Бұл көптеген сорттарда болады, олардың бәрінде бес қабат торт бар, олар жеміс консервісі, кондитер немесе балмұздақ қабаттарымен ауысады. Винартрта деп аталатын бір нұсқа, 19 ғасырдың соңында кең тараған, қатпарлы шыршалар, АҚШ пен Канададағы исланд иммигранттарының тамақ дәстүрінің бір бөлігі болды. Исландияда әлі күнге дейін танымал дәстүрлі нанға rúgbrauð, ыдыстарда немесе ыстық бұлақтар маңында қазылған шұңқырларда пісіруге арналған арнайы қораптарда пісірілген қалың, қара және ылғал сұрғылт нан және Flatkaka, жұмсақ қоңыр сұрғылт нан жатады. Хангикжотты пісірудің кең таралған тәсілі - жалпақ қақтағы жұқа кесінділер. Басқа нанға сконсур кіреді, олар жұмсақ нан және Вестфьордтың бидай торттары (Vestfirskar hveitikökur). Дәстүрлі пісірілген нанға клейна, майда қуырылған қамыр нан кіреді. Онда қамыр тегістеліп, арнайы кесу дөңгелегімен (kleinujárn) шағын трапецияларға кесіледі, ортасында ойыс кесіледі, содан кейін бір ұшы "бұрыш" болу үшін ойыстан тартылады. Мұны майға қатты қуырып пісіреді. Лауфабрауд (лит. "жапырақ нан"), өте жұқа вафли, оған өткір пышақпен кескіленген үлгілер, қырқалы кесу дөңгелектері және майда қыздырылған, дәстүрлі Рождестволық тағам, кейде Хангкьотпен бірге ұсынылады.

Рождестволық тағамдар

Исландияда дәстүр бойынша Рождестволық кешкі ас Рождество қарсаңында ұсынылады. Дәстүрлі негізгі тағамдар - хангикжот (тұтқан тоқты), гамбургарриггур (тұздалған шошқа жамбашы) және түрлі аң түрлері, әсіресе птармиганды күйдірілген, пуфин (кейде жеңіл түткіленетін) және қыздырылған көк қаз. Оларға көбінесе бешамель немесе саңырауқұлақ соусы, қайнатылған картоп пен бұршақ, маринадталған қызылша немесе қызыл көкөніс және конфитюр қосылады. Дәстүрлі десерт - күріш пен жүзім пісірілген пудинг, оның үстіне майдаланған корица мен қант қосылады. 23 желтоқсанда (Санкт-Торлак мейрамы) (алғашқыда Вестфьордтан) ашытылған скейтпен балқытылған сұлы мен қайнатылған картоппен қызмет ету дәстүрі бар. Рождестволық хангикжотты конькиді ұсынғаннан кейінгі күні қайнату, үйде бірнеше күн бойы қалатын күшті иісін жояды. Рождество қарсаңында көптеген отбасылар достар мен туыстарына арналған түрлі печеньелерді пісіреді. Бұлардың ішінде пипаркөкөр, көбінесе түрлі-түсті глазурьмен безендірілген имбирь бисквиттерінің түрі бар. Лауфабраудты Рождествоға дейін бірнеше күн бұрын қуырады және оны безендіру көптеген адамдар үшін отбасылық жиналыс өткізуге арналған жағдай болып табылады.

Торраматур

Þorramatur тұжырымдамасы 1958 жылы Рейкьявиктегі бір мейрамханада пайда болды, онда олар 19-шы ғасырдың соңынан бастап танымал болған Þorrablót дәстүріне байланысты дәстүрлі ел тағамдарын таңдап алған табақты жарнамалай бастады. Бұл идея өте танымал болды және ескі ұрпақтар үшін тағамның дәмі Екінші дүниежүзілік соғыстан және урбанизация бумынан бұрын ауылдарда өскен немесе жазды өткізген жағымды естеліктерді еске түсіреді. Алайда, соңғы жылдары, þorramatur дәстүрлі исланд тағамдарының ерекшелігі мен ерекшелігін білдіреді, бұл көптеген кәдімгі тағамдардың дәстүрлі екендігіне назар аудармайды, бірақ олар жалпы алғанда þorramatur санатына кірмейді.

Туған күн, үйлену, шомылдыру рәсімдері және құттықтау

Бұл үлкен отбасын түскі асқа немесе исландиялық "кеке" деп аталатын "кеке" шақырудың әртүрлі жағдайлары, өйткені әдетте шайдың орнына сүзгіленген кофе ұсынылады. Дәстүрлі тағамдарға даниялық крансакака және шведтік сморггастертаға ұқсас түрлі brauðterta түрлері жатады. Сондай-ақ, үлкен отбасылық жиналыстарда әр түрлі шұңқыр торттары, оның үстіне жаңа немесе консервіленген жемістер, қаймақ, марципан және меренге қосылады. Бұл дәстүр Халдор Лакснесстің "Бұздық астында" романындағы жиі келтірілетін үзіндіде сатирикалық түрде сипатталған, онда Хналлора кейіпкері епископтың елшісі үшін барлық тамақтарында сәнді торттың бірнеше түрін ұсынуға батылдық танытады. Оның есімі осы торттың бір белгісіне айналды.