Кіріспе
Таяулаушы жануарлар түрлері Юта далалық ит (Cynomys parvidens) - Юта штатының оңтүстік-орталық далаларында мекендейтін далалық иттердің ең кішкентай түрі. Бұл түр IUCN-тің құрып бара жатқан түрлердің Қызыл тізіміне енгізілген. Осыған байланысты ол қорғалатын түр; дала иттері әр түрлі қауіп-қатерге тап болады, олардың ең қауіптілері тіршілік ортасының жоғалуы мен аурулар.
The Utah prairie dog (Cynomys parvidens) is the smallest species of prairie dog endemic to the south central steppes of the American state of Utah. The species is listed in the IUCN Red List of Threatened Species with a status of Endangered. Because of this, it is a protected species; the prairie dog faces various threats the most dangerous being habitat loss and disease.
Сыртқы келбеті
Юта далалық иттерінің түбі түрлі-түсті, оның ұшы қара, қоңыр және қара қоңыр түсті. Олардың бет-әлпеті қара қоңыр, ал жақ сүйегі мен аузы ақшыл түсті. Юта далалық иттерінің де құйрығының жақын бөлігінде және арқасында, сондай-ақ қара қас бар. Таксономия тұрғысынан алғанда, дала иттерінің екі субжанры бар: "қара құйрықты" дала иттері және "ақ құйрықты" дала иттері. Юта далалық иттері соңғы екі топтың және Leucrossuromys субгенесінің мүшесі болып табылады. Юта далалық иттері ақ құйрықты далалық иттердің араласқан түрлерінің бір бөлігі болуы мүмкін, бірақ олардың айырмашылықтары аллопатрикалық түрлендіру деп аталатын нәрселердің нәтижесінде пайда болды.
Дене өлшемі
Үлгілі ересектердегі Юта дала иттерінің жалпы дене ұзындығы құйрығымен шамамен 1 см-ден 2 см-ге дейін. Юта далалық иттерінде жыныстық диморфизм бар; еркектер әйелдерге қарағанда 27% үлкен, бірақ арақатынас маусымға байланысты өзгереді. Олардың дене салмағы көктемде, ал еркектер үшін жаз айында өзгеруі мүмкін.
Ауқым
Юта далалық иттері тек Ютаның оңтүстік бөлігінде ғана кездеседі. АҚШ-тағы басқа төрт дала иттері түрлеріне (Ганнисонның дала иттері, Мексика дала иттері, ақ құйрықты дала иттері және қара құйрықты дала иттері) салыстырғанда олардың ең шектеулі аймағы бар, олардың ешқайсысы географиялық аумақтарды жаппай қамтиды. Бүгінде Юта далалық иттері тек Ютаның орталық және оңтүстік-батыс бөлігінде Бовер, Гарфилд, Айрон, Кейн, Пайт, Севье және Уэйн округтерінде кездеседі. Алайда, Юта далалық иттері 1920 жылы Нефиге дейін солтүстікке, Брайс каньон ұлттық паркі мен Аквариус платосының шығысындағы қарағайлы ормандарға дейін оңтүстікке дейін болғандығы жазылды, бірақ 1920-1970 жылдар аралығында олардың саны 87% -ға төмендеді. Бұл азаю топырақтың шамадан тыс жайылуына себеп болған адам қоныстанушыларының салдарынан болды деп ойланды, осылайша шөпті жерлерге бұталардың шапқыншылығын ынталандырды. Ауыл шаруашылығының меншігі көбінесе Юта далалық иттеріне қолайлы тіршілік ету ортасын ұсынады, бірақ популяциялар тым тығыз болған кезде обалар таралуы жиі болады (олардың типтік векторлары - блохалар) және бүкіл колонияларды қиратуы мүмкін. Олар шөптер мен бұталарды жақсы көреді, бірақ бұталардағы гүлдерді де жейді. Юта штатының далалық иттері тек айналадағы топырақта өсетін шөптердің бірнеше түрін таңдайды. Жасыл өсімдіктер мен сапалы азық-түлікпен қоректену оларға сүт эмдіру мен қыстау сияқты әрекеттер үшін маңызды ақуыз мен энергияны көп мөлшерде алуға мүмкіндік береді. Ұрпақтың мөлшері ананың дене массасына тікелей байланысты. Алайда, Юта штатының жас дала иттерін жейтін аталардың салдарынан, олардың шамамен жиырма пайызы жойылуы мүмкін. Көбею әдетте наурыздың ортасынан сәуірдің басына дейін өтеді.
Жыртқыш жануарлар
Юта далалық иттерінің негізгі жыртқыштарына барсақтар (Taxidea taxis), raptors көптеген түрлері (Aquila chrysaetos, Buteo spp. ), койоттар (Canis latrans), жыландар (Pituophus spp., Crotalus spp. Алайда жыртқыш аңдар жақсы қалыптасқан колониялардағы дала иттерінің саны үшін айтарлықтай қауіп төндірмейді. Олар 1973 жылғы жойылып бара жатқан түрлер туралы заңмен қорғалады. 1920 жылы Юта штатында шамамен 95 000 далалық ит болды және шамамен 50 жыл ішінде олардың саны шамамен 50% -ға азайды. Бұл 1920 жылдары енгізілген халықты бақылау бағдарламаларының, реттелмеген атыс және уланудың нәтижесі екенін көрсетті. Бұл күрт азаюға ықпал еткен басқа факторлар: аурулар, құрғақшылықтың артуы, мекендердің шамадан тыс жайылуы және мекендердің жоғалуы, эпизоотиялық инфекциялар, егістіктің өсірілуі, инвазивті өсімдік түрлері, климаттың өзгеруі, браконьерлік, энергия ресурстарын зерттеу және дамыту, автомобиль жолдарынан тыс көліктер, өртке қарсы іс-қимыл және қалаларды дамыту. 1972 жылы 37 колонияда Юта штатының далалық иттерінің саны 3300 деп есептелген. Ютаның жабайы табиғат ресурстары бөлімінің 2004 жылдың көктемінде жүргізген зерттеулерінде Ютаның 4022 далалық иттері туралы хабарланды, бұл қазіргі жалпы популяцияның жартысын білдіреді деп есептеледі. Юта штатының дала иттері шұңқыр қазып, егінді жеп, шаруашылықтарға елеулі залал келтіре алады, бұл Юта фермерлерінің ашуын туғызады, олар жануарларды жою үшін уды кеңінен қолданды. Бұл - халық санының азаюының басты себебі, бірақ "жерді игеру, жайылымдардың нашарлауы, ағаш өсімдіктерінің қоқысқа ұшырауы, орман обасы, [бубон обасы] және құрғақшылық сияқты басқа да факторлар бар".
Қорғау жұмыстары
Табиғатты қорғау үшін жер иелерін жайылымдардың сапасын жақсартуға және дала иттері пайдаланатын жерлерді бөліп қойған шаруаларға өтемақы төлеуге шақыру керек. АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі Ютаның Экологиялық қызмет саласындағы кеңсесімен бірге Ютаның далалық иттер популяциясын қорғау үшін әртүрлі ұсынылатын стратегиялармен қалпына келтіру жоспарларын жариялады. Мұндай жоспарлардың кейбір сипаттамалары әлі іске асырылмаған: оба оқиғаларын бақылау және деректер базасын әзірлеу, табиғи бұзылуларға (өрт немесе құрғақшылық сияқты) жауап беру әдістерін әзірлеу, азаматтарды тәрбиелеу және ақпараттандыру мақсатымен еріктілер негізделген басқару бағдарламасын құру және білім беру киосктарын және Юта дала иттерін көру орындарын құру. Қазіргі уақытта жүргізіліп жатқан қосымша қорғау жоспарларына мекенжайларды басқаруға немесе қалпына келтіруге келісімшартпен келісетін жеке меншік жер иелері қаржылық және нарыққа негізделген ынталандырулар алады, қорғалатын мүлікті басқару және басқару үшін қорлар құрылады, тактикалық аймақтарда өсімдіктерді өңдеу жүзеге асырылады және аутрич бағдарламаларын одан әрі қаржыландыру стратегиясы әзірленеді. Егер ұсынылған кестелерді дұрыс сақтаса, бұл қымбат қалпына келтіру шараларының көбі 2040 жылға қарай Юта дала иттері түрлерінің толық қалпына келуін қамтамасыз етеді деп күтілуде.