Джованни Баттиста Пиранези: өмірі мен шығармашылығы
Giovanni Battista Piranesi
Джованни Баттиста Пиранези (1720-1778) – италияндық сәулетші, археолог, суретші. Рим және фантастикалық түрмелердің гравюраларымен танымал. Әртістің өмірі мен шығармашылығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық сәулетші және суретші (1720–1778)
Italian architect and artist (1720–1778)
Джованни Баттиста (немесе Джанбаттиста) Пиранези (; сонымен қатар жай ғана Пиранези деп те аталады; 4 қазан 1720 – 9 қараша 1778) – итальяндық классикалық археолог, сәулетші және суретші, Рим және қияли және әсерлі "түрмелер" (Carceri d'invenzione) гравюраларымен танымал. Ол Франческо Пиранези, Лаура Пиранези және Пьетро Пиранезидің әкесі болған.
Giovanni Battista (or Giambattista) Piranesi (; also known as simply Piranesi; 4 October 1720 – 9 November 1778) was an Italian classical archaeologist, architect, and artist, famous for his etchings of Rome and of fictitious and atmospheric "prisons" (Carceri d'invenzione). He was the father of Francesco Piranesi, Laura Piranesi and Pietro Piranesi.
Өмірбаян
Пиранези Венецияда, Сан-Мозее приходында дүниеге келді, онда крещениеден өтті. Әкесі тас қалаушы болған. Ағасы Андреа оны латын әдебиетімен және ежелгі грек-рим мәдениетімен таныстырды, кейін ол ағасы Маттео Луккезидің шәкірті болды, ол Магистрато алле Акуэдегі жетекші сәулетші, бұл мемлекеттік ұйым инженерлік және тарихи ғимараттарды қалпына келтіруге жауапты. 1740 жылдан бастап Римде жаңа Папа Бенедикт XIV-ке Венеция елшісі (және болашақ Венеция дожы) Марко Фоскариниге суретші ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік алды. Ол Венеция сарайында тұрып, Джузеппе Вазидің үйінде оқыды, ол оны қала мен оның ескерткіштерін гравировкалау және түсіру өнерімен таныстырды. Джузеппе Вази Пиранезидің таланты қарапайым гравердің талантынан әлдеқайда артық екенін байқады. Легранның айтуынша, Вази Пиранезиге: «Сен, досым, суретші болуға тым жақсысың» деген. Вазимен оқығаннан кейін ол Римдегі Француз академиясының оқушыларымен бірлесіп, қаланың түрлерін бейнелейтін (vedute) сериясын жасады; оның алғашқы жұмысы Prima parte di Architettura e Prospettive (1743), ал 1745 жылы Varie Vedute di Roma Antica e Moderna жарық көрді. 1752 жылы Пиранези Анджела Паскиниге үйленді, олардың ұлы Франческо 1758/1759 жылы дүниеге келді. 1743 жылдан 1747 жылға дейін ол негізінен Венецияда болды, онда кейбір деректерге сәйкес, ол Венецияның жетекші суретшісі Джованни Баттиста Тиеполоны жиі көріп тұрды. Тиеполо репродуктивті, топографиялық және антиквариаттық гравюралардың шектеулі конвенцияларын кеңейтті. Содан кейін ол Римге оралып, Виа дель Корсода шеберхана ашты. 1748-1774 жылдары ол өзінің атағын қалыптастырған қаланың түрлерінен тұратын маңызды серия жасады. Осы уақыт аралығында Пиранези көптеген көне ғимараттарды өлшеуге арнады: бұл Le Antichità Romane de' tempo della prima Repubblica e dei primi imperatori («Бірінші республика және алғашқы императорлар дәуіріндегі римдік ескерткіштер») басылымына әкелді. 1761 жылы ол Сан-Лука академиясының мүшесі болып, жеке баспаханасын ашты. 1762 жылы Campo Marzio dell'antica Roma гравюралар жинағы жарық көрді. Келесі жылы ол папа Климент XIII-тен Сан-Джованни-ин-Латерано шіркеуінің хорын қалпына келтіруді тапсырды, бірақ бұл жұмыс іске аспады. 1764 жылы папаның туысы кардинал Реццонико оны өзінің жалғыз сәулеттік жұмысына, Римнің Авентин төбесіндегі Мальта рыцарларының вилласындағы Санта-Мария-дель-Приорато шіркеуін қалпына келтіруге тағайындады. Ол классикалық сәулет элементтерін, трофейлер мен гербтерді шіркеудің қасбетін және жақын орналасқан Piazza dei Cavalieri di Malta алаңының қабырғаларын жобалау үшін өзінің ерекше қиялымен үйлестірді. 1767 жылы ол «Алтын шпоры» орденінің рыцары атанды, бұл оған «Cav[aliere] Piranesi» деп қол қоюға мүмкіндік берді. 1769 жылы ол каминге арналған бірнеше тапқыр және кейде таңғажайып дизайн сериясын, сондай-ақ жиһаз бөлшектерінің түпнұсқалық түрлерін жариялады, бұл оның жан-жақты және тапқыр дизайнер ретіндегі орнын бекітті. 1776 жылы ол өзінің көне мүсінге «реставратор» ретінде ең танымал жұмысын – Пиранези вазасын жасады, ал 1777-78 жылдары Avanzi degli Edifici di Pesto («Паэстум ғимараттарының қалдықтары») жарық көрді. Ол ұзақ аурудан кейін 1778 жылы Римде қайтыс болды және ол қалпына келтіруге көмектескен шіркеуде, Санта-Мария-дель-Приоратода жерленді. Оның қабірін Джузеппе Анжелини жобалаған.
Piranesi was born in Venice, in the parish of San Moisè, where he was baptised. His father was a stonemason. His brother Andrea introduced him to Latin literature and ancient Greco Roman civilization, and later he was apprenticed under his uncle, Matteo Lucchesi, who was a leading architect in the Magistrato alle Acque, the state organization responsible for engineering and restoring historical buildings. From 1740, he had an opportunity to work in Rome as a draughtsman for Marco Foscarini, the Venetian ambassador (and future Doge of Venice) to the new Pope Benedict XIV. He resided in the Palazzo Venezia and studied under Giuseppe Vasi, who introduced him to the art of etching and engraving of the city and its monuments. Giuseppe Vasi found Piranesi's talent was much greater than that of a mere engraver. According to Legrand, Vasi told Piranesi that "you are too much of a painter, my friend, to be an engraver." After his studies with Vasi, he collaborated with pupils of the French Academy in Rome to produce a series of vedute (views) of the city; his first work was Prima parte di Architettura e Prospettive (1743), followed in 1745 by Varie Vedute di Roma Antica e Moderna. In 1752 Piranesi married Angela Pasquini, with their son Francesco born in 1758/1759. From 1743 to 1747, he was mainly in Venice where, according to some sources, he often visited Giovanni Battista Tiepolo, a leading artist in Venice. It was Tiepolo who expanded the restrictive conventions of reproductive, topographical and antiquarian engravings. He then returned to Rome, where he opened a workshop in Via del Corso. In 1748–1774, he created an important series of vedute of the city which established his fame. In the meantime Piranesi devoted himself to the measurement of many of the ancient buildings: this led to the publication of Le Antichità Romane de' tempo della prima Repubblica e dei primi imperatori ("Roman Antiquities of the Time of the First Republic and the First Emperors"). In 1761, he became a member of the Accademia di San Luca and opened a printing house of his own. In 1762, the Campo Marzio dell'antica Roma collection of engravings was printed. The following year he was commissioned by Pope Clement XIII to restore the choir of San Giovanni in Laterano, but the work did not materialize. In 1764, one of the Pope's nephews, Cardinal Rezzonico, appointed him to start his only architectural work, the restoration of the church of Santa Maria del Priorato in the Villa of the Knights of Malta, on Rome's Aventine Hill. He combined Classical architectural elements, trophies and escutcheons with his own particular imaginative genius for the design of the facade of the church and the walls of the adjacent Piazza dei Cavalieri di Malta. In 1767, he was made a knight of the Golden Spur, which enabled him to sign himself "Cav[aliere] Piranesi". In 1769, his publication of a series of ingenious and sometimes bizarre designs for chimneypieces, as well as an original range of furniture pieces, established his place as a versatile and resourceful designer. In 1776, he created his best known work as a 'restorer' of ancient sculpture, the Piranesi Vase, and in 1777–78 he published Avanzi degli Edifici di Pesto (Remains of the Edifices of Paestum). He died in Rome in 1778 after a long illness, and was buried in the church he had helped restore, Santa Maria del Priorato. His tomb was designed by Giuseppi Angelini.
Көріністер (Vedute)
Аристократияның әлеуметтік құрылымы қатаң және қысымшылыққа толы болғанымен, Венеция XVIII ғасырда Гранд-тур арқылы зияткерлік және халықаралық алмасу орталығы ретінде қайта жанданды. Ағартушылық идеялары Париж, Дрезден және Лондон сияқты Еуропаның түкпір-түкпіріндегі теоретиктер мен суретшілерді ынталандырды. Көркемдік өнердің жаңа түрлері пайда болды: ведутта, каприччио және ведутта идеята, топографиялық көрініс, сәулеттік фантазия, келушілер санының артуына байланысты туындаған сұранысқа жауап ретінде қияли композициялармен жиналған ежелгі ескерткіштердің нақты бейнелері. Гранд-турдың даму орталығы Рим болды. Рим өнердегі жаңа қозғалыстың көшбасшылары үшін Еуропаның жаңа кездесу орны мен зияткерлік астанасына айналды. Қалаға Еуропаның түкпір-түкпірінен суретшілер мен сәулетшілер, сондай-ақ Гранд-туршылар, саудагерлер мен антикварлар келіп жатты. Көптеген адамдар француз академиясы сияқты ресми мекемелер арқылы келсе, ал кейбіреулері Геркуланум мен Помпейдегі жаңа жаңалықтарды көру үшін келді. Кофеханалар жиі жиналатын орындарға айналды, ең танымалдарының бірі – 1760 жылы құрылған Антико Каффе Греко. Бірнеше жылдан кейін, Испания сатысының басында, Испания алаңында Caffe degli Inglesi ашылды, оның қабырғаларында Пиранезидің суреттері бейнеленген. Өзінің граверлік шеберханасы мен жақын жердегі көнеліктер мұражайымен Пиранези екі орында да туршылардың бай сатып алушыларымен, әсіресе ағылшындармен қарым-қатынас орната алды. Римнің қираған орындары Пиранезидің құлшынысын оятты. Венециядағы тәжірибесінен және Марко Риччи мен әсіресе Джованни Паоло Панинидің еңбектерін зерттегеннен кейін ол ежелгі ғимараттардың инженерлік шешімдерін ғана емес, қираған орындарының поэтикалық жақтарын да бағалады. Ол нақты қираған орындарының бейнесін адал түрде көшіре алды; түпнұсқа сәулетшінің жобасын ұстап алудағы шеберлігі жоқ бөліктерді толықтыруға мүмкіндік берді. Оның шеберлікпен жасаған граверлік өнерінде шындықта жоқ вазалар, алтарлар, қабірлер топтары бейнеленді; масштабтың манипуляциясы; және жарық пен көлеңкенің кең және ғылыми таралуы суретті аяқтады, бүкіл көріністен керемет әсер тудырды. Көптеген көріністердегі адамдардың бейнесі ерекше көзге түседі, олардың кедейлігі, сүйек ауруы, маскүнемдігі және басқа да көрінетін кемшіліктері қираған орындарының күйреуіндей көрінеді. Бұл Ренессанс әдебиетінің танымал мотивімен сәйкес келеді, онда Римнің қираған орындары адам өмірінің жетілмейтіндігі мен өткіншілігінің метафорасы ретінде қайғырылады. Оның кейінгі жұмыстарының бір бөлігі балалары мен бірнеше шәкірттерімен аяқталды. Пиранезидің ұлы және көмекшісі Франческо оның пластиналарын жинап, сақтады, онда граверлік инесінің еркін сызықтары көбінесе буринмен жасалған жұмыстың қатаңдығын толықтырды. Парижде 2000-ға жуық гравюрадан тұратын жиырма тоғыз томдық жинақ жарық көрді (1835–1837). Клод Лоррен, Сальваторе Роза және басқалардың барокконың соңғы кезеңіндегі еңбектерінде қираған орындарының романтикалық және фантастикалық бейнелері болды; ішінара еске алу ретінде немесе құрылыс саласының алтын ғасырын еске түсіру ретінде. Пиранези сондай-ақ Израиль Сильвестрдің бірнеше гравюраларын көшірді, ол оның шығармаларына таң қалды. Пиранезидің Римнің нақты және қайта жасалған қираған орындарының бейнелері неоклассицизмге күшті әсер етті. Неоклассицизмнің басты ерекшеліктерінің бірі – табиғатқа және өткенге деген көзқарас. Неоклассицизм Геркуланум мен Помпейдегі жаңалықтарға байланысты туындады. Грекия, Египет және готиканың қайта ашылуы мен қайта бағалануы, сондай-ақ таныс емес Рим империясының әртүрлі экспедициялары да белсенді болды. Алтын ғасыр туралы көзқарас қоғамның динамикалық өсуіне жауап ретінде Руссо мен Винкельманнан шабыт алып, статикалықтан өзгермеліге айналды. Өткенге қатысты кеңірек көзқарас жаңа өнер тудырды. Суретшілер ежелгі әлемнің шектеулі билігімен бетпе-бет келгенде өзіндік сананы арттырды, сондай-ақ өркениеттер мен ұлттардың тағдырына қызығушылық танытты. Пиранезиді әсіресе 1760-шы жылдардағы грек-римдік пікірталас қызықтырды, онда грек мәдениеті мен сәулеті римдіктерге қарағанда жоғары деп санайтын Винкельманның ізбасарлары мен римдіктердің грек үлгілерін жетілдіргеніне сенетіндер (Пиранези сияқты) арасында пікір қақтығысы болды. Оның өткенге деген еркін қарым-қатынасын «col sporcar si trova» деген сөз тіркесімен қорытындылауға болады, яғни «жамандық жасау арқылы адам ашылады». Өмір бойы Пиранези Мәңгілік қаланы бейнелейтін көптеген гравюралар жасады, олар Гранд-туршылардың джентльмендері арасында кеңінен таралды. Прагадағы Лобавич сарайында орналасқан Лобавич коллекциясында оның жиырма алты гравюрасы бар.
Even though the social structure by an aristocracy remained rigid and oppressive, Venice revived through the Grand Tour as the center of intellectual and international exchange in the eighteenth century. The ideas of the Enlightenment stimulated theorists and artists all over Europe including Paris, Dresden, and London. New forms of artistic expression emerged: veduta, capriccio, and veduta ideata, topographical view, architectural fantasy, accurate renderings of ancient monuments assembled with imaginary compositions in response to the demand of increased visitors. The developing center of the Grand Tour was Rome. Rome became a new meeting place and intellectual capital of Europe for the leaders of a new movement in the arts. The city was attracting artists and architects from all over Europe beside the Grand Tourists, dealers and antiquarians. While many came through official institutions such as the French Academy, others came to see the new discoveries at Herculaneum and Pompeii. Coffee shops were frequent gathering places, most famously the Antico Caffè Greco, established 1760. The Caffe degli Inglesi opened several years later, at the foot of the Spanish Steps in Piazza di Spagna, with wall paintings by Piranesi. With his own print workshop and museo of antiquities nearby, Piranesi was able to cultivate relationships in both places with wealthy buyers on the tour, particularly English. The remains of Rome kindled Piranesi's enthusiasm. Informed by his experience in Venice and his study of the works of Marco Ricci and particularly Giovanni Paolo Panini, he appreciated not only the engineering of the ancient buildings but also the poetic aspects of the ruins. He was able to faithfully imitate the actual remains; his invention in catching the design of the original architect provided the missing parts. His masterful skill at engraving introduced groups of vases, altars, tombs that were absent in reality; his manipulations of scale; and his broad and scientific distribution of light and shade completed the picture, creating a striking effect from the whole view. A number of the Views are notable for depicting human figures whose poverty, lameness, apparent drunkenness, and other visible flaws appear to echo the decay of the ruins. This is consistent with a familiar trope of Renaissance literature, in which the ruins of Rome are lamented as a metaphor for the imperfection and transience of human existence. Some of his later work was completed by his children and several pupils. Piranesi's son and coadjutor, Francesco, collected and preserved his plates, in which the freer lines of the etching needle largely supplemented the severity of burin work. Twenty nine folio volumes containing about 2000 prints appeared in Paris (1835–1837). The late Baroque works of Claude Lorrain, Salvatore Rosa, and others had featured romantic and fantastic depictions of ruins; in part as a memento mori or as a reminiscence of a golden age of construction. Piranesi also made copies of a number of etchings by Israel Silvestre, whose works he apparently admired. Piranesi's reproductions of real and recreated Roman ruins were a strong influence on Neoclassicism. One of the main features of Neo Classicism is the attitude towards nature and the uses of the past. Neo Classicism was prompted by the discoveries at Herculaneum and Pompeii. Rediscovery and revaluation of Greece, Egypt, and Gothic was also active as well as the various expeditions of unfamiliar Roman empire. The view of a Golden Age was changing from static to mutable, inspired by Rousseau and Winckelmann in response to the dynamic growth of society. The wider perspective on the past created a new way of expression. Artists developed a greater self consciousness in confronting the limited authority of the ancient world, and there was a growing interest in civilizations and the destiny of nations. Piranesi was especially interested in the Graeco Roman debate in the 1760s, between followers of Winckelmann who thought Greek culture and architecture superior to their Roman counterparts, and those who (like Piranesi) believed that the Romans had improved upon their Greek models. His free relationship to the past may be summarized in a phrase of his that become a mantra: "col sporcar si trova"; "by messing about, one discovers". Throughout his lifetime, Piranesi created numerous prints depicting the Eternal City; these were widely collected by gentlemen on the Grand Tour. The Lobkowicz Collections, housed at the Lobkowicz Palace in Prague, contains a group of twenty six of his engravings.
Түрмелер (Carceri)
Түрмелер (Carceri d'invenzione немесе 'Қиял түрмелері') – бірінші және екінші күйде жасалған 16 гравюрадан тұратын серия, онда баспалдақтар мен алып машиналар бар зор жер асты мұзбалақтары бейнеленген. Бұл серия 1745 жылы басталды. Бірінші күйдегі гравюралар 1750 жылы жарық көрді және атаусыз, нөмірленбеген 14 офорттан, эскиз сияқты көріністе болды. Түпнұсқа гравюралардың өлшемі 16" х 21" болды. 1761 жылы екінші басылымда барлық офорттар қайта өңделіп, I–XVI (1–16) деп нөмірленді. II және V нөмірлері серияға жаңадан қосылды. I-ден IX-қа дейінгі нөмірлер портреттік форматта (тік), ал X-тен XVI-ға дейінгі нөмірлер пейзаждық форматта (көлденең+) жасалған. Екінші басылымда кейбір суреттерде (мүмкін, қасақана) мүмкін емес геометриялық пішіндер пайда болған сияқты.
The Prisons (Carceri d'invenzione or 'Imaginary Prisons'), is a series of 16 prints produced in first and second states that show enormous subterranean vaults with stairs and mighty machines. The series was started in 1745. The first state prints were published in 1750 and consisted of 14 etchings, untitled and unnumbered, with a sketch like look. The original prints were 16" x 21". For the second publishing in 1761, all the etchings were reworked and numbered I–XVI (1–16). Numbers II and V were new etchings to the series. Numbers I to IX were all done in portrait format (vertical), while X to XVI were landscape format (horizontal+). In the second publishing, some of the illustrations appear to have been edited to contain (likely deliberate) impossible geometries.
Археолог
Оның археолог ретіндегі еңбегіне назар аудару маңызды, және ол сол кезде Лондонның Ескі заттар қоғамына сайланғаны осыны көрсетеді. Оның ежелгі еңбектердегі техникалық суреттерге тигізген әсері көбінесе назардан тыс қалады. Ол ескерткіштің құрылымы мен әшекейлері туралы түсіндірмелерді суреттердің төменгі жиегінде қалдырған. Римдегі көне ескерткіштердің көп бөлігі егістіктер мен бақтарда тасталып, қараусыз қалған. Пиранези өз гравюралары арқылы оларды сақтап қалуға тырысты. Осы үшін Пиранези өзінің туындыларында шынайылыққа қол жеткізуге күш салды. Пиранезидің гравюраларында бейнеленген ескерткіштердің үштен бірі қазір жойылып кеткен, ал штукатур және беттік қабаттар жиі ұрланып, немесе дұрыс емес қалпына келтіріліп, өзгертілген. Пиранезидің еңбекқорлығының арқасында, адамдар XVIII ғасырдағы Римнің атмосферасын сезіне алады. Пиранези өзінің маңызды ақпаратты көрнекті суреттер арқылы таратудағы рөлін түсінген болуы мүмкін. Ол 1751 жылы Портичи мұражайының директоры болып тағайындалды.
It is important to look at his contribution as an archaeologist, which was acknowledged at the time as he had been elected to the Society of Antiquaries of London. His influence of technical drawings in antiquarian publications is often overshadowed. He left explanatory notes in the lower margin about the structure and ornament. Most ancient monuments in Rome were abandoned in fields and gardens. Piranesi tried to preserve them with his engravings. To do this, Piranesi pushed himself to achieve realism in his work. A third of the monuments in Piranesi's engravings have disappeared, and the stucco and surfacings were often stolen, or restored and modified clumsily. Piranesi's precise observational skills allow people to experience the atmosphere in Rome in the eighteenth century. Piranesi may have recognised his role of disseminating remarkable information through meaningful images. He became the Director of the Portici Museum in 1751.
Қазіргі кездегі сілтемелер
1989 жылдан бері жыл сайын табыс етілетін сәулет өнеріндегі Халықаралық Пиранези сыйлығы. Франко-бельгиялық "La Tour" комиксі Пиранесидің "Қиял түрмелері" негізінде жасалған суреттерді және Пиранеси атымен "Джованни Баттиста" деп аталған басты кейіпкерді ұсынады. Сусанна Кларктың "Пиранези" (2020) романының басты кейіпкері, ол көзге көрінбейтіндей зор, лабиринт тәрізді үйde өмір сүреді. "Sunless Skies" видео ойынында Пиранези – мүмкін емес геометриядағы мүсіндермен оралып, өзгергіш, түсініксіз түрме атауы.
The International Piranesi Award for architecture, awarded annually since 1989. The Franco Belgian comic La Tour features designs based on Piranesi's Imaginary Prisons and a main character called "Giovanni Battista" after Piranesi. The titular character in Susanna Clarke's novel Piranesi (2020), who lives in an unimaginably vast, labyrinthine house. Piranesi is the name of a mutable, inscrutable prison surrounded by statues of impossible geometry, featured in the Sunless Skies video game.