Кіріспе

12 және 13 ғасырдағы британдық аралдардағы патша. Он бірінші ғасырдағы аралдар патшасы Ргнвалдр Гудрёдарсон (1229 жылы 14 ақпанда қайтыс болды) 1187 жылдан 1226 жылға дейін аралдар патшасы болды. Ол Дублин мен аралдардың патшасы Гудрёдр Олафссонның үлкен ұлы болды. Кейінгісі өзінің кіші ұлы Олафрға патшалық билікке ие болуды көздеген болса да, Исландиялықтар Олафтың туған ағасы болған Ргнвальдрды таңдады. Ренвальд Орал патшалығын Олафрға жоғалтудан бұрын қырық жылға жуық билік жүргізді. Кровандар әулеті Ренвальдтың тұсында өзінің шыңына жеткен болуы мүмкін. Бір замандас скандинавтық дереккөзде "батыс елдеріндегі ең ұлы жауынгер" деп аталып, ол Шотландия королі Вильгельмге Оркни мен Кейтнесс графы Харальдр Маддарсонға қарсы әскери көмек көрсетті және он үшінші ғасырдың басында Кейтнессті қысқа уақытқа басып алды. Өзінің алдыңғылары сияқты Ренвальдтер де Солтүстік Уэльстің билеушілерімен тығыз байланыста болды. Оның бір қызы Гвинендтің билеуші отбасынан шыққан Родри аб Овейнге айтты. 1193 жылы Ренвальдер Родриге өзінің қарсыластарына қарсы әскери көмек көрсетті. Ренвальд Ирландияның істеріне де қатысқан, өйткені ол Джон де Курсидің інісі, ағылшындықтардың ең күштілерінің бірі. Курсидің биліктен құлдырауымен XIII ғасырдың бірінші онжылдығында Ренвальд Курсидің қарсыластарына сәтсіз шабуыл жасауға көмектесті. 1205 жылдан 1219 жылға дейін Ренвальд Англия королі Джонға және оның мұрагері Генрих III-ге құрмет көрсету арқылы ағылшын тажына көптеген рет байланды. Ағылшын билеушілері оның вассалдығына қайтарым ретінде Регнвальдқа өз патшалығына қауіп төндіретін кез-келген қауіп-қатерге қарсы көмек көрсетуге уәде берді, ал Регнвальд Ирландия теңізіндегі ағылшын мүдделерін қорғауға уәде берді. Норвегия корольдігінің күшейуімен ғасырдың бірінші жартысында Норвегияның патшалығы аралдарға қарай қарай бастады, ал 1210 жылы аймақ қиратушы әскери экспедицияның құрбаны болды. Нәтижесінде, Ргнвальд Норвегия королі Инги Бардарсонға құрмет көрсетті. Норвегиялық биліктің қайта өркендеуі 1219 жылы Ргнвальдрдің Папа Хонорий III-ге мойынсұнуына себеп болған болуы мүмкін және оның патшалығын қорғау үшін мәңгілік құрмет көрсетуге уәде берген. Олафтың Ренвальдр арал патшалығында үлесі Льюис пен Харриске тиесілі болған көрінеді. Ол Олафрға көбірек аумақ беруді сұрағанда, Ренвальдр оны шотландтармен тұтқындап, түрмеге қамауға алды. Жеті жылға жуық тұтқында болғаннан кейін, Олаф 1214 жылы босатылды, ал Ренвальд оған өз әйелінің әпкесіне үйленуді ұйымдастырды. Ол 1217 жылдан кейін бұл некеден бас тартты, содан кейін ол Шотландияның көтеріліп келе жатқан магнатасының қызына үйленді. 1220 жылдары ағайынды ағайындылар арасында ашық соғыс басталды, ал Олафтың табыстары Ренвальдрді Галлоуэйдің мырзасы Алан Фиц Роланға жүгінуге мәжбүр етті. Ренвальд пен Алан Ренвальдтың қызының Аланның заңсыз ұлы Томасқа үйленуіне байланысты. Болашақтағы Галловид патшасының болашағы Манксмендерді Ренгвальдрды Олафрдың пайдасына биліктен шығаруға итермеледі. Алғашында Алан мен оның отбасы Ренвальдрге Олафрға қарсы көмек көрсеткенмен, уақыт өте Галловидияның әскери қолдауы күрт азайды. 1229 жылы 14 ақпанда Ренгвальдр мен Олафтың әскерлері соңғы рет соқтығысты, ал Ренгвальдрдың өзі қаза тапты. Оның денесі Фурнессдегі Сент-Мэри абатханасына жеткізіліп, жерленді.

Алдын ала және қосылу

Ргнвальдр Дублин мен аралдардың патшасы Гудрёдр Олафссонның ұлы және Крован әулетінің мүшесі болды. Он екінші ғасырдың ортасында Гудрёдр Олафссон Гебридтер мен Манн аралдарын қамтитын аралдардың патшалығын мұра етті. Көп ұзамай ол өзінің қайын інісі, Аргиллдің лорды Сомаирл мак Гилла Бригттен ішкі қарсылыққа тап болды, ол 1153 жылы патшалықтың ішкі Хебридтік бөлігін басып алды. Үш жылдан кейін Сомайрл бүкіл патшалықты басып алып, 1164 жылы қайтыс болғанға дейін аралдардың барлығын басқарады. Ивар туралы басқа ештеңе белгісіз болса да, Олафтың анасы Findguala Nic Lochlainn, Гудрёдр Олафсонмен некелесуі 1176/1177 жылы, Олафтың туылған уақытында ресми түрде ресімделген ирландтық әйел болған көрінеді. 1187 жылы Гудрр Олафсон қайтыс болғанда, Манн хроникасы ол Олафрға патшалық билікке ие болу үшін нұсқаулар қалдырды, өйткені соңғысы "заңды некеде" туған. Бұл оқиғалардың нақты жазбасы бола ма, жоқ па, белгісіз, өйткені арал тұрғындары оның орнына билік етуге Ргнвальдрді таңдады, өйткені сол кезде тек бала болған Олафрдан айырмашылығы, Ргнвальдер патша ретінде билік етуге толық қабілетті мықты жас жігіт еді. Хроникада Финдугала Ренгвальдрдің анасы болғаны айтылса да, бұл туралы еш жерде айтылмаған. Расында да, Ренвальдтің басқа әйелдің баласы болғанына айқын дәлелдер бар. Мысалы, 1228 жылы Англия королі Генрих ІІІ-ге жазған хаттың сақталған үзінділері Олафрдың Ренвальдрді әкесінің баласын деп атағанын көрсетеді. Сонымен қатар, қазіргі кездегі гаэль тіліндегі мақтау өлеңі, Baile suthach síth Emhna, оның Гудрёдрдің әйелі немесе кәнизагы болуы мүмкін, басқаша белгісіз ирландтық Садбтың ұлы екенін мәлімдейді. Ренвальд пен Олафтың аналары әр түрлі болуы екі ер адамның арасындағы жанжалдың неліктен осылай болатынын түсіндіреді. Бұл туыстық қақтығыстар Рейнвальдтың билігінің басты тақырыптарының бірі болып табылады.

Олафрмен қарым-қатынас

Манн хроникасына сәйкес, Ргнвальдр Олафрға "Лодх" деп аталатын белгілі бір аралға иелік етті. Бұл жазбада аралдың таулы, жартасты екендігі, егін егуге мүлдем жарамайтыны, аз халықты аң аулау мен балық аулаумен қамтамасыз ететіндігі айтылған. Кез келген жағдайда, хроникада Олафр өзінің жерлерінің кедейленуі салдарынан өзін және өзінің ізбасарларын асырай алмады және соның салдарынан ол "жағымсыз өмір сүрді" деп мәлімделеді. Хрониканың Крован әулетінің Ргнвальдр тармағына қатысты өзгеше байқалған бейімділігі және патшалықтың ең солтүстік жерлерінде Маннның пайдасына айқын бейімділігі, сондай-ақ Олафрдың бөлінген жерлерін қорлайтын суреттеуі болуы мүмкін. Бұл кедейліктің салдарынан, хроникада Олафрдың Хебридтер аралдарында тұратын Ргнвальдрге барып, одан көбірек жер сұрағаны айтылған. Ренвальдрдің жауабы Олафрды тұтқындап, Шотландия королі I Уильямға жіберді, ол оны жеті жылға жуық түрмеде ұстады. Алайда, Ренгвальдр Олафрға қарсы әрекет жасаған болуы мүмкін, өйткені ол Норвегияның тажына жақындап, Ренгвальдрды құлатудағы Норвегияның қолдауына алмасу үшін өзін әлдеқайда қолайлы вассал патша ретінде ұсынды. Қалай болғанда да, хроникада Уильям Олафр тұтқында болғанның жетінші жылы қайтыс болғаны және Уильям өзінің өлімінен бұрын барлық саяси тұтқындарды босатуды бұйырғаны айтылған. Ол 1207 жылдан 1214 жылға дейін немесе 1215 жылдың басында түрмеде болған көрінеді. Олафр босатылғаннан кейін, хроникада ағайынды ағайындылар Маннда кездескенін, содан кейін Олафр Сантьяго-де-Компостелаға қажылыққа кеткенін көрсетеді. Шамамен осы кезеңде, 1209 жылы, XV-XVI ғасырлардағы Ольстер жылнамалары Рагналл мак Сомаирлдің ұлдары Скайға шабуыл жасап, көптеген Аспан адамдарын өлтіргенін хабарлайды. Бұл шабуылдың Ренгвальдр патшалығына соңынан бір жыл өткенде Рагналлдың ағасы Аенгус мак Сомаирлдің және оның үш ұлының өлтірілуімен қандай да бір байланысы бар ма, жоқ па - белгісіз. Алайда, бұл және басқа да жазбалар Меик Сомаирле туралы, Крован әулеті аралдарға тұрақсыздық әкелген жалғыз емес екенін көрсетеді. Шын мәнінде, Аенгустың және оның ұлдарының жойылуы тек Меик Сомаирлдің мұрагерлігіне ғана емес, сонымен қатар Регнвальдрдің аралдардағы патшалығына да ауыр әсер еткен көрінеді.