Кіріспе

Перу әдебиеті, өткен және қазіргі кездегі Перу әдебиеті термині тек Перу тәуелсіз Республикасында ғана емес, сонымен қатар Перу Вице-корольдігінде елдің отарлау кезеңінде шығарылған әдебиетті және испандықтарға дейінгі кезеңде аймақта болған әртүрлі этникалық топтар, мысалы, Кэчуа, Аймара және Чанка Оңтүстік Американың жергілікті топтары жасаған ауызша көркемдік түрлерін білдіреді.

Перудің ашылуы мен жаулап алынуы туралы әдебиет

Перудің ашылуы мен жаулауы әдебиетінде Испанияның ашылуы мен жаулауы кезінде аймақта жасалған барлық жұмыстар бар. Сондай-ақ, осы уақытқа жуық шығарылған әдебиетке де қатысты болуы мүмкін. Бұл кезең 1532 жылы 15 қарашада Кахамаркада соңғы инка иелері Атауальпаның тұтқындалуымен басталады; Инка империясының толық жойылуымен және Лима қаласының құрылуымен аяқталады. Бұл кезеңнің негізгі әдеби көріністері - бұл жаңалықтардың хроникасы немесе табиғаты бойынша хаттар. Бұл кезеңдегі әдебиетті зерттейтін негізгі еңбектерге Франсиско Кариллоның "Энциклопедия историка де ла литература перуана" (Перу әдебиетінің тарихи энциклопедиясы) және Рауль Поррас Барренхеяның ертедегі хроникашылардың еңбектерін егжей-тегжейлі баяндаған түрлі томдары кіреді.

Жергілікті хроникашылар

Перуде бірқатар жергілікті және метиз хроникашылары болды. Түпкүллі халықтардың көптеген хроникаларын жазған Титу Куси Юпанки сияқты инка патшаларының ұрпақтары болған. Испан мәдениетімен танысқаннан кейін Юпанки 1570 жылы Relación de cómo los españoles entraron en Pirú y el subceso que tuvo Mango Inca en el tiempo en que entre ellos vivió (Испаниялықтар Пируға қалай кіргені және олардың арасында өмір сүрген кезде Манго Инканың тәжірибесі туралы әңгіме) жазды. Онда ол өзінің жеке тарихы туралы көзқарасын ұсынады және инкалық жаратылыс аңыздары, дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары, жаулап алу мен отарлаушылық үстемдікке қатысты тарихи естеліктер мен әсерлерді ұсынады. Бұған ұқсас басқа да еңбектер - Хуан де Санта Круз Пачакути Ямки Салкамайгуаның "Пиру патшалығының көнелігі туралы әңгіме" 1613 жылы және Фелипе Гуаман Пома де Аяланың "El primer nvueva corónica y bven govierno" (Бірінші жаңа хроника және жақсы үкімет) 1585 және 1615 жылдар аралығында жазылған, бірақ алғаш рет 1936 жылы жарық көрген, онда автор Анд әлемінің қирауы туралы егжей-тегжейлі айтып береді және жергілікті халықтар өзін тапқан хаотикалық шындықты түсінуге тырысады. Хуан де Санта Круз Пачакути сонымен қатар хроника жазады, онда ол инка космогониясын қарапайым испан тілінде түсіндіруге тырысады. Гуаман Пома Испания королі Филипп III-ге 1179 беттен тұратын кең хат жазды, онда ол өзінің ғалам тарихы туралы айтып береді және утопиялық қоғамды құру ұсынысымен аяқталады. Ол билікті, зұлым діни қызметкерлерді, испан елшілерін және жер иелерін, "метизо" және креолдық қоғамды қатаң сынға алады. Луис Альберто Санчестің сөздері бойынша, бұл ұзақ және пайдасыз хат отаршылдық жүйені айыптайды.

Перудің неоклассикалық әдебиеті

Перу қоғамында креол олигархиясының үстемдігі жергілікті формалардан бас тартып, еуропалықтарға ұмтылуға мүмкіндік берді. Олардың ішінде әсіресе Петрархтың еліктеуі және грек және рим мифологиясын пайдалану, бұл әдебиет академиясы Антарктика тобының Лимадағы 16 - 17 ғасырларда қолданатыны. Академиямен байланысты ерте жазушылар арасында Франсиско де Фигероа, Диего Мексиа де Фернангиль және "Кларинда" және "Амарилис" деп аталатын анонимді ақындар бар. Кейінгі неоклассицистер, мысалы Мануэль Асенсио и Сегура және Фелипе Пардо и Алиага, сондай-ақ, жанр 19-шы ғасырдың соңына дейін басым болды.

XIX ғасырдағы әдеби ағымдар

XIX ғасыр Перуге романтиканы алып келді, Карлос Аугусто Салавери мен Хосе Арнальдо Маркестің шығармаларымен. Аңыз прозасы Мануэль Асенсио Сегура мен Рикардо Палманың пасторальдық шығармаларынан (Костумбризмді қараңыз) Мануэль Гонсалес Прада мен Хосе Сантос Чоканоның шығармаларымен модернизмге қарай дамыды. Сонымен қатар романтика және модернизм стилімен жазған, сонымен қатар [реализм] және [натурализм] бағытындағы шығармаларды дамытқан әдеби әйелдер де болды. Олардың қатарында Хуана Мануэла Горити, Тереза Гонсалес де Фаннинг, Клоринда Матто де Тернер және Мерседес Кабельеро де Карбонера болды.

Перу әдебиетіндегі модернизм

Тынық мұхиты соғысынан кейінгі жалпы дағдарыс Перуде модернизмді тудырды. Оның ең танымал өкілдері Хосе Сантос Чокано және Хосе Мария Эгурен болды. Сондай-ақ, екі роман мен оншақты көркем шығармалар авторы Аврора Касереске де ерекше назар аударылады, бірақ ол өзіне лайық сыншылдардың назарын аударған жоқ. Авангард қозғалысын "Colónida" және "Amauta" журналдары көтермеледі. Amauta 1926 жылы танымал социалистік эссеші Хосе Карлос Мариатеги құрды. Оның серіктестерінің бірі ықпалды ақын Сесар Вальехо болды. Авангардтық ақындардың арасында әртүрлі оқшау топтар болды, олардың негізгі өкілдері Ксавье Абриль, Альберто Идальго, Себастьян Салазар Бонди және Карлос Герман Белли болды. Жергілікті поэзияға қызығушылық Луис Фабио Ксаммардың еңбегімен қайта жанданды. Индигенизмді алға шығарған тағы басқалар - Сиро Алегриа, Хосе Мария Аргедас және Мануэль Скорза. 1950 жылдары қалалық реализм Хулио Рамон Рибейроның және драматург Себастьян Салазар Бондидің шығармаларымен дамыды. Реализм - бұл ірі жарық Марио Варгас Льосаның провинциясы, ал Альфредо Брайс Эченик жанрдың ішінде жаңа баяндау әдістерін енгізді. Поэзиядағы ең танымал есімдердің бірі - Хорхе Эдуардо Эйльсон, Карлос Герман Белли, Антонио Циснерос, Вашингтон Дельгадо, Марко Мартос. Аңыз прозасында ерекше назарға аларлық: Мигель Гутьеррес, Грегорио Мартинес, Алонсо Куэто және Гильермо Нино де Гусман.