Кіріспе

Эдди Виншенк (18 шілде 1927 жыл, Амстердам, Нидерланды 16 желтоқсан 2003 жыл) - Холокосттан аман қалған, Сан-Франциско шығанағы аймағында және одан да тыс жерлерде өзінің оқиғасын Солтүстік Калифорнияның мектептерінде жиі бөлісуімен танымал болған. 1945 жылдың қаңтар айында Ресей әскері Холокосттан аман қалғандарды Аушвиц өлім лагерінен азат еткенге дейін, ол өлім науқанына баруға мәжбүр болды. Жол жүрісі кезінде ол мұздап қалған. Дорра Нордхаузен лагерінде медбикелер оның өмірін сақтап қалу үшін оның тұншығып қалған аяқ-қолдарын қайшымен кесіп тастады. Оқушылармен сөйлескенде жиі ашуланып, жылап жүретін. Бірақ оның Холокост туралы студенттермен бөлісуі оның өмірлік міндетіне айналды.

Ерте өмір

Виншенк төрт баланың ең кішісі болды, оның әкесі жеміс-жидек пен көкөніс көтерме саудасы болды. 1940 жылы нацистер Нидерландыны басып алған кезде Виншенктің әкесі өз бизнесін жоғалтты. 1943 жылы қамауға алынғаннан кейін Виншенк отбасының қалған бөлігінен бөлінді. Оның екі әпкесі жасырынған, бірақ кіші інісінің ата-анасы жоқ екенін білген соң, олар өздерін ұстап берді. Оның әпкелері аман қалған жоқ. Ол Голландиядағы Вестерборк лагеріне жалғыз келіп, содан кейін Аушвицке депортацияланды. Виншенк өзінің жақын туыстарын бұдан кейін ешқашан көрмеді. Виншенк Аушвицтегі қаза лагерінде жұмыс істеуге жіберілді. Кейіннен Солтүстік Калифорниядағы Холокост орталығында сөйлеген сөзінде Виншенк еврейлер алғаш келген пойыз платформасында жұмыс істеуге қалай таңдалғанын сипаттады. Венгриялық еврейлердің үлкен көліктері пойыздардан түсіп кеткеннен кейін, Виншенк мал вагондарына көтеріліп, еврейлер қалдырған барлық заттарды түгелімен алып тастады, содан кейін қалған заттарды жүк көліктеріне төкті. Кейіннен ол Аушвиц лагерінің бір бөлігі болған Фурстенгруббе қаласындағы көмір шахтасында жұмыс істеуге тағайындалды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталып, одақтастар Аушвицке жақындаған кезде, Виншенк нацистердің лагерден алып шығып, өлімге аттандырған мыңдаған тұтқындардың бірі болды. Тұтқындар батысқа қарай бет алды. Үш күн бойы тоң балдыздан өтіп, өлімге аттанғаннан кейін, тағы он күн ашық конвойде көптеген тұтқындармен тығыз байланыста болғаннан кейін, жасөспірім Уиншенктің аяқ аяқтары гангренадан қара түсті. Ол 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда он сегізге толмаған - салмағы 75 фунт болған - екі медбике оның аяқ-қолдарының бармағын кесіп тастады. Ол ауруханада есірткісіз жатты, бірақ ол ештеңе сезінбей, қатты дымқылдады. Оның аяқ-қолдары отқа лақтырылды. Кейін оның ерекше жүріс-тұрысы танымал болды. Өлім лагерінен босатылғаннан кейін Виншенк Нидерландыға оралды, сол кезде оның бүкіл жақын туыстары өлтірілді. Ол мектепті бітірген жоқ. Төрт жылдан кейін, 1949 жылы, ол үйленді.

Америкаға келу

1956 жылы Виншенк әйелімен бірге АҚШ-қа көшіп келді, алдымен Филадельфияға (Пенсильвания штаты) барып, онда былғары фабрикасында жұмыс істеді. Виншенктер 1957 жылы Сан-Франциско түбегіне көшіп келді, екі бала тапты, кейін ажырасты. Виншенк Индонезиядағы жапондық концлагерінен аман қалған адамға қайтадан тұрмысқа шықты. Виншенк сақтандыру саласында жұмыс істеді.

Миссияға аттанған

1972 жылы діни мектеп мұғалімі телефон арқылы хабарласқанға дейін Виншенк өзінің өткені туралы ешқашан сөйлеспеді. Мұғалім Виншенктің өзінің ұлы Майк арқылы Холокосттан аман қалғанын білген. Ол кезде Холокосттан аман қалғандардың аз ғана бөлігі өздерінің оқиғаларын жариялады. Мұғалім ақсақал Виншенкті сыныпқа өз әңгімесін айтып беруді сұрады, бірақ ол ашуланды және дереу бас тартты. Бірақ кейін ол қайтадан ойлана бастады. "Ол өзінің тарихын адамдарға жеткізуге бел буды, жылдар бойы көптеген оқушылармен сөйлесіп жүрді", - деді Солтүстік Калифорниядағы Холокост орталығының қызметкері Адриан Шрек. Оларды оқығанда, менің көкірек терім қысылады. Мен жылаймын. Балалар өздерін ашық сезінеді. Олар мені сүйіспеншілігімен, күшімен, күш-қуатымен қосты. 1988 жылы ол Калифорния штатының Галт қаласындағы орта мектепке шақырылды, онда бір оқушы ол туралы газет мақаласын әкелді. "Әдетте мен мектептермен сөйлескеннен кейін хат аламын", - деді ол Солтүстік Калифорнияның еврей бюллетеніне, бірақ студенттер оған жүзден астам хат жазған. Ол әйелімен Галтқа барған кезде, оларды "Қош келдіңіз, біз сізді жақсы көреміз" деген баннермен қарсы алды. Уиншенк 1989 жылы Невада штатының Рино қаласындағы Эрл Вустер орта мектебінің құрметті жоғары мектеп дипломына ие болды, онда бір ай бұрын оның баяндамасы студенттерді екі сағат бойы таң қалдырды. 1997 жылы Виншенк өзінің тарихын Сан-Брунодағы (Калифорния) шіркеуде айтып беруге барды, бірақ оның тарихын алдап айтты деп сендірген Холокостты жоққа шығаратын бес адаммен кездесті. Бірақ көрермендер бұған қарсы болды. Балалар дауыстап, дауыстап, дауыстап тұрды. 80 бала, бірден тұрып, "Шымылда, кет" деді. Көпшілік "Эдди, Эдди, Эдди" деп айқайлай бастады.

Тірі қалған адамның кінәсі

Холокост орталығының Луи де Грут айтуынша, Виншенкті аман қалғандардың кінәсі қудалады, ол оны соғыс уақытындағы тәжірибеден "өте жарақатталған" деп сипаттады. Оны түсінген адамдар өте аз болды. Ол өзіне келтірілген зардапты ешқашан жеңе алмады. Ол көптеген кінәлі сезімдермен өмір сүрді. Оның әпкелері оның арқасында жасырынғаннан кейін, өздері өлтірілді, бұл оның мойнында өте үлкен жүк болды, деді де Грот.

Цитата

Мен Холокост туралы сөйлескен сайын, аспанға қараймын, өйткені алты миллион адам сол жаққа кетті.

Сурет

JBrownPhoto. (Ж.Браун фотосуреті) "Эдди Виншенк, Холокосттан аман қалған адам, жасөспірімдерге арналған лекция кезінде өзін жинап алу үшін үзіліске түседі".