Жүйкеге тиетін оқиға

Кіріспе

1990 жылы Ян Эглесонның түсірген фильмі

"Жүйеге соққы" – Ян Эглесон режиссерлік еткен, Майкл Кейн, Сузи Курц, Элизабет Макговерн және Питер Ригерттің басты рөлдерде ойнаған 1990 жылғы американдық қара комедиялық фильм. Фильм британдық автор Саймон Бретттің 1984 жылғы "Жүйеге соққы" романы негізінде түсірілген. Фильм 1990 жылдың 23 наурызында кең экрандарға шықты және сыншылар тарапынан жағымды баға алды.

Сюжет

Көптен бері ірі жарнама компаниясының жетекшісі болған Грэм Маршалл күтпеген жерден жоғарылатудан бас тартып, өзінің жағымсыз жас бәсекелесі Боб Бенхэмге ауысады. Ол өзінің досы Джордж Брюстерді түсінсе де, оның корпоративтік сатып алу кезінде жұмыстан босатылуы ашық позицияны тудырды, Маршалл ашулы және көңілі қалды. Оның ашкөз, өзімшіл әйелі Лесли күйеуін қасіретке ұшыратады және күйеуін амбиция мен ерік-жігердің жоқтығы үшін үнемі айыптайды. Алға қойған күні Грэм метрода пойызын күтіп отыр. Бір сұмдық сұмдық оны бай әрі жомарт емес деп қорлайды. Ашулы Грэхам оны қатты итеріп, метроның рельсіне құлап түседі. Маршалл байқаусыз қашып кете алады, бұл оны күтпеген жерден қуантады. Өз өмірін азапқа ұшыратқан адамдардан кек алуды шешкен Маршалл олардың өлімін мұқият жоспарлай бастайды. Ол жертөледегі ақаулы сымдардың әсерінен өлімге тіреліп қалған оқиғаны еске түсіріп, Леслидің осындай апатқа ұшырауына жағдай жасайды. Ол қайтыс болғаннан кейін, ол одан да көп мақсат қояды және Бобтан құтылуды жоспарлайды. Алдымен ол Джорджтың корпоративтік шотын пайдаланып көлік жалдап алады және есірткі сатушы кеңсе курьерінен ауыр басаңдатқыштар бөтелкесін сатып алады. Стелла Андерсонмен кездесуде, оған романтикалық қызығушылық танытатын әйел қызметкер, ол оның ішімдігін кейбір тыныстандыратын заттармен толтырады және ол ұйқыға кеткенше күтеді. Жалға алынған көлікті Бобтың қайығына апарып, ол табиғи газ резервуарын бұзып, есікті отпен жапсырады. Үйге қайтып келе жатып, ол сигараға отырады және машинаны дилерге қайтарып, үйге қайтудан бұрын, алтынмен қапталған жеке зарядтаушысын панельде қалдырады. Келесі күні Стелла күткендей оянады және Грэммен ұйықтағаннан кейін есінен таныды деп санайды. Олар таңертең Грэхамның алибиін нығайту үшін жыныстық қатынасқа түседі. Боб пен оның қоңыр мұрындық қызметкерлерінің бірі қайыққа отырды; есікті ашып, бензин резервуарын тұтастырып, өздерін жарылқады. Боб қайтыс болғаннан кейін оның бастығы Джонс Грэмге хабарласып, оны жоғарылатуды ұсынады. Ол оны қабылдайды және Бобтың өлімі туралы сөйлескенде Джонс ұшақтарды ұштыруға қызығушылығын атап өтеді. Грэхам жаңа жұмысқа кіріскен сайын, өмірі де тығырыққа тіреледі. Полиция лейтенанты Лейкер, Грэмді қоршаған барлық өлімдерге тағайындалған, тез арада оның кінәлі екеніне сенді, бірақ ешқандай дәлел жоқ. Грэхам өзінің отқағы жоғалып кеткенін түсінеді және оны жалға алынған көлікке тастап кеткен болуы керектігін біледі. Лейкермен сұхбаттасқан Стелла Грэмді шынымен де кісі өлтіруші деп күдіктенді. Ол автокөлік жалға беру компаниясынан от жағуды алады және Лейкермен Грэм бұрын қайыршыны өлтірген метроның дәл сол платформасында кездесуді жоспарлайды. Грэхам оны бірінші табады және қақтығыстың кезінде оны рельске итеріп жіберуді ойлап жатқан көрінеді. Алайда, Стелла оған қатты көңілі қалды дегеннен кейін, отты береді және басқа ештеңе істемей кетеді. Грэхам метро стансасынан шыққанда, лейтенант Лейкерге ұшып барып, жеңімпаздықпен сигараға от жағуды көз алдына әкеледі. Дәлелсіз Лейкерлердің Грэмді босатудан басқа амалы жоқ. Осы арада Джордж, өзінің мәжбүрлі зейнеткерлікке шығуына қатты күйзеліп, Грэмнің төмендеуі туралы құпиясын тауып, қалғандарын бірден алып, өзін-өзі өлтіреді, оның корпоративтік шотындағы көліктерді жалға алу туралы білімі Грэмді кінәлай алатынын түсінбейді. Грэхам өзінің жаңа тапқан беделін және бостандығын, барлық жауларын жойып, онымен құтылып, Стелланың үнсіздігін қамтамасыз етіп, оны Лос-Анджелеске көшіріп жібереді. Алайда, бір қиындық бар: Джонс бұрыштағы кеңсесін тастаудан бас тартады. Грэхамның баяндауы бойынша, Джонстың ұшағы кейбір тропикалық аралдардың үстінен ұшып бара жатқанда, кенеттен қозғалтқышта ақаулық пайда болады. Фильм жарылыс дыбысымен аяқталады, ал Грэм өзін қанағаттанған секілді көрсетеді.

Graham Marshall, a long time executive in a large advertising company, is unexpectedly passed over for promotion in favor of his obnoxious younger rival Bob Benham. While he sympathizes with his friend George Brewster, whose dismissal in the midst of a corporate takeover created the open position, Marshall is angry and disappointed. His greedy, self absorbed wife Leslie is devastated and continually reproaches her husband for his apparent lack of ambition and willpower. The night of the missed promotion, Graham is waiting for his train on the subway. An aggressive panhandler harasses him for being so rich and ungenerous. In a fit of rage, Graham pushes him hard enough that he falls on the subway tracks and gets run over by an oncoming train. Marshall is able to leave unobserved, which unexpectedly elates him. Deciding to take revenge on the people who have made his life miserable, Marshall starts meticulously planning their deaths. Recalling an incident in which he was almost fatally electrocuted by faulty wiring in his basement, he arranges for Leslie to have a similar accident. After her death, he gets more ambitious and plans to get rid of Bob. First he rents a car using George's corporate account and procures a bottle of heavy downers from an office courier who deals drugs. While on a date with Stella Anderson, a female employee who is romantically interested in him, he spikes her drink with some of the downers and waits until she passes out. Driving the rental car to Bob's boat, he booby traps it by tampering with a natural gas tank and taping some matches to the door. While returning home, he victoriously lights a cigar and absent mindedly leaves his personalized gold plated lighter on the dashboard before returning the car to the dealer and going home. The next morning Stella wakes up as expected and assumes she blacked out after having slept with Graham. They spend the morning having sex to further cement Graham's alibi. Bob and one of his brown nosing subordinates board his boat; opening the door, they ignite the gas tank and blow themselves up. In the wake of Bob's death his boss, Mr. Jones, reaches out to Graham and offers him the promotion. He accepts it and, while discussing Bob's death, Jones casually mentions his interest in flying planes. As Graham settles into his new position, life becomes increasingly hectic. Police Lieutenant Laker, assigned to all the deaths surrounding Graham, is quickly convinced of his guilt but lacks any evidence. Graham realizes his lighter has gone missing and slowly realizes that he must have left it in the rental car. Interviewed by Laker, Stella begins to suspect that Graham really is a killer. She retrieves the lighter from the car rental company and plans to meet Laker on the same subway platform where Graham earlier killed the panhandler. Graham finds her first and, during a tense confrontation, he appears to contemplate pushing her onto the tracks. However, after expressing her deep disappointment with him, Stella hands over the lighter and leaves without further incident. As Graham exits the subway station, he runs into Lt. Laker and victoriously lights a cigar with his retrieved lighter right in his face. Without evidence, Laker has no choice but to let Graham go. Meanwhile George, intensely depressed about his forced retirement, finds Graham's stash of downers and kills himself by taking the rest of them all at once, not realizing his knowledge of the car rental on his corporate account could have implicated Graham. Graham revels in his newfound prestige and freedom, having eliminated all his enemies and gotten away with it, while ensuring Stella's silence by transferring her to Los Angeles. However, there is one more tiresome detail to deal with: Jones refuses to give up his corner office. As Graham continues to narrate, Jones's plane is seen flying over some tropical islands, before encountering sudden engine trouble. The movie ends with the sound of an explosion and Graham looking satisfied with himself.

Романнан айырмашылығы

Фильм сюжеті романнан біршама өзгеше. Романда Грэм жаяу жүргіншіге сыйлық ретінде алған гольф машинасымен ұрып өлтіреді және оның денесін көпірден өзенге лақтырады. Содан кейін ол әйеліне қол жұмсауға тырысады, бірақ ол сәтсіз аяқталады. Ол күдікті болып көрінгеннен кейін гүл дүкенінен у іздеп алады және әйелі үнемі ішетін виски бөтелкесіне құяды, осылайша ол ішіп қайтыс болады деп ойлайды. Бірақ виски көк түске айналып, жаман иіс шығарады, сондықтан ол әйелі мұны ішпейтінін түсінеді. Ол бұл жоспардан бас тартып, бөтелкені сарайына жасырады. Содан кейін ол әйелін фильмдегідей өлтіреді, ал басшысын да фильмдегідей өлтіреді (оның жағымпаз орынбасары жарылыстан жарақаттанса да, кейін қызметке көтерілгеннен кейін Грэмға жағымпаздық жасай береді). Оның жоғалған жаққышы бұрынғы бастығы Джордж шешеді, себебі машина оның атына жалға алынған еді. Ол оны Грэмге қайтарып береді, полицияға оның қаншалықты кінәлі екенін білмей. Грэм оны метро поездінің алдына итеріп, ешкімге ештеңе айтпауына көз жеткізеді. Роман мен фильмнің соңында Грэм барлық кісі өлтіруден құтылады. Бірақ роман соңында күтпеген ирониялық бұрылыс орын алады. Онда оның қарындасы бар, ол Грэмның қызын өлтіргеніне сенімді және оны дәлелдеуге тырысады. Грэм оны соттамайтынын айтып мазақтап, бір күні жұмыстан келгенде лейтенант Лейкерді оны тұтқындауға дайындалып жатқанын көреді. Оның қарындасы сарайынан уытталған виски бөтелкесін тауып, ішіп алады, содан кейін көршілерінің алдында оны қалай алдап, ішіргенін айтып, олардың көз алдында қайтыс болады. Бұған қоса, гүл дүкенінің сатушысы Грэмның у сатып алғандағы күлкілі әрекеттерін куәландырады, ал ашулы Стелла Грэмның қарындасын жек көретіні туралы жалған куәлік береді. Бұл Грэмға қарсы үлкен айғақ болады. Төрт кісі өлтіргені үшін жазадан құтылған Грэм енді өзі жасаған жоқ қылмыс үшін тұтқындалуға айналып келеді.

The movie plot differs somewhat from the novel. In the novel, Graham kills the panhandler by clobbering him to death with a golf cart he got as a gift and throwing his body off a bridge into a river below. Then when he tries to kill his wife, he begins with a failed attempt involving him awkwardly buying some poison from a florist after acting very suspicious and lacing a whiskey bottle that his wife drinks constantly from with it so she will drink it and die. However, it turns the whiskey blue and it smells terrible and he knows there's no way she would ever drink it, so he abandons the idea and stashes the bottle in his shed. Then he kills his wife the same way as the movie and kills his boss the same way as the movie (even though his brown nosing subordinate survives the explosion with only some scars on his face and then proceeds to brown nose Graham once he gets the promotion). His missing lighter gets resolved differently by his old boss George getting it since the car was rented in his name. He gives it back to Graham without realizing how damning it could have been to the police and Graham silences him by pushing him in front of a subway train to make sure he never talks to anyone else about it. Both the novel and movie end with Graham getting away with all of his killings. However, the novel then throws a final twist of irony at the end. There's a subplot featuring his mother in law, who is certain that Graham killed her daughter and is persistently trying to prove it. After Graham taunts her with the knowledge that he will never be prosecuted for it, he returns home from work one day to find Lt Laker preparing to arrest him. It turns out his mother in law found the poison laced whiskey bottle in his shed and she drank it and made a big show in front of his neighbors about how he tricked her into drinking it before dropping dead in front of everybody. That combined with the florist testifying about how awkward he acted when he bought the poison and a scorned Stella falsely testifying about how Graham always complained about how much he hated his mother in law, it looks very bad for Graham. After getting away with 4 murders, he is about to be arrested for a murder he did not commit.

Өндіріс

Фильм 1989 жылдың 22 мамыры мен 28 шілдесі аралығында Нью-Йорк қаласында 10 миллион долларлық бюджетпен түсірілді. Сценалар Уолл-стрит алаңында және Гранд-Сентрал терминалында түсірілді. Желкенді қайықтарға түсірілген сахналар Монток көлінде түсірілді. Metacritic сайтында фильм 19 сыншының бағалауы бойынша 100 балдық шкала бойынша 69 балға ие, бұл "жалпы алғанда жағымды пікірлерді" көрсетеді. Роджер Эберт фильмге 4 жұлдыздың 3-ін беріп, былай деп жазды: "Жүйеге соққы біздің күтулерімізді күлдіреді және бізді қызықтырады, себебі сюжеттің қалай аяқталарына дейін, тіпті соңғы сәттерге дейін білу мүмкін емес". The New Republic журналынан Стенли Кауффман "Жүйеге соққы" туралы былай деп жазды: "Сюжетте бірнеше олқылықтар бар, бірақ Кейн олардың жоқтығына ешқандай мән бермейді. Фильмдегі ең қызықты жайт – басты кейіпкердің өзімшіл кісі өлтіруші екендігі (мүмкін, бұл сипаттама артық), оған ешқандай жаны ашымайды; десе де, белгілі актер бұл рөлге келісім берді. Бұл өзі әлеуметтік-мәдени көрсеткіштің шағын бөлігі. Одан да таңғажайып нәрсе – Кейннің актерлік шеберлігі, біздің жүрегімізге тимей, оның зұлымдықпен жеңіске жететініне үміттенуімізге мүмкіндік береді."