Кіріспе

Тан Қытайдағы шетелдік діндерді басу кезеңі 840-845 ж. Буддизмді қуғын-сүргінді Хуйчанг Хуйчанг дәуірі (841-845) кезінде Тан әулетінің императоры Вузонг (Ли Чан) бастады. Оның мақсаттары арасында соғыс қаражатын иемдену және Тан Қытайын шетелдік ықпалдардан тазарту болды. Сондықтан қуғын-сүргін буддизмге ғана емес, сонымен қатар зороастризм, несториандық христиандық және манихейлік сияқты басқа діндерге де бағытталған.

Қуғын-сүргін оқиғалары

Қудалаудың бірінші кезеңі буддистік құрылымды жоюға емес, тазартуға немесе реформалауға бағытталған. Сонымен, қуғын-сүргін 842 жылы император жарлығымен басталды, онда сиқыршылар немесе сотталғандар сияқты жағымсыз адамдар буддалық монахтар мен монахтар қатарынан бөлініп, жай өмірге қайта оралды деп жарияланды. Сонымен қатар, монахтар мен монахтар өздерінің байлығын үкіметке тапсыруға тиіс болды; өздерінің байлығын сақтағысы келгендер өмірін қайтарып, салық төлеуге мәжбүр болды. Бұл бірінші кезең кезінде буддалық институттарды реформалау және қоғамды буддалық ықпал мен тәжірибеден қорғау үшін конфуциандық аргументтер басым болды. Алайда, әкрен-әкрен император Вузонг кейбір даосындардың пікірлеріне қатты таңғалып, буддизмге қатты қарсылық білдірді. Қуғын-сүргін кезінде Қытайда тұрған жапондық монах Эннин тіпті императордың әдемі даосистік ханшайымға деген заңсыз махаббатының әсеріне ұшырағанын айтты. Уақыт өте келе император ашу-ызаға толы әрі үкімдері өзгермелі бола бастады. Оның бір жарлығы "жолдың ортасын" бұзатын, даосизмнің маңызды ұғымы болғандықтан, бір дөңгелекті арбаларды пайдалануға тыйым салды. 844 жылы қуғын-сүргін екінші кезеңге өтті, оның мақсаты буддизмді реформалау емес, буддизмді мүлдем жою еді. Ғибадат жөніндегі кеңес дайындаған есепке сай, сол кезде 4600 монастырь, 40 000 монастырь және 260 500 монахтар мен монахтар бар еді. Император буддалық ғибадатханалар мен киелі орындарды қиратуды, барлық монахтарды (жақсыларды да, жағымсыздарды да) діни қызметтен шығаруды, монастырлардың мүлкін тәркілеуді және буддалық құрал-жабдықтарды жоюды бұйырды. 845 жылы жарлық бойынша барлық монастырлар, өте аз ерекшеліктермен, қола, күміс немесе алтыннан жасалған барлық мүсіндер үкіметке берілді. 846 жылы император Вузонг қайтыс болды, мүмкін, ол өмірлік эликсирлерді ішкендіктен (бұл оның қасақана уланғаны да мүмкін). Ол өлгеннен кейін көп ұзамай оның орнын басқан патша жалпыға бірдей рақымшылық жариялап, қуғын-сүргінді тоқтатты.

Басқа діндерді қудалау

Буддизмнен басқа, Вуцзонг басқа да шетелдік діндерді қудалады. Ол Қытайдағы зороастризм мен манихейшілікті жойды, ал өсіп келе жатқан несториандық христиан шіркеулерін қудалау Қытайдағы христиан дінін құлдырауға ұшыратты, ол Юань әулеті құрылғанға дейін қалпына келмеді. Бұл Қытайдағы зороастризмнің жойылуына әкелгені әбден мүмкін. Қытай жазбаларында зороастризм мен христиандық буддизмнің еретикалық түрлері ретінде қарастырылғаны және жарлықтардың аясына енгізілгені айтылған. Төменде екі дінге қатысты жарлықтан алынған: Ислам дінін Қытайға Тан династиясы кезінде араб саудагерлері әкелген, бірақ араб саудагерлерінен тыс ешқашан көп әсер етпеген. Бұл кішігірім көрініс 845 жылы буддаға қарсы жарлықтың исламды аяу себебі болды деп есептеледі.