Кіріспе
Латын тілінде "құдай" немесе "құдай" деген сөзді білдіретін Deus (, ) латын сөзі "құдай" немесе "құдай" дегенді білдіреді. Латын тіліндегі deus және dīvus ("құдайлық") өз кезегінде Proto Indo European * deiwos, "аспандық" немесе "жарық" деген сөзден шыққан, * Dyēus, Proto Indo European пантеонының қайта құрылған басты құдайы. Классикалық латын тілінде deus (аялша dea) құдайға қатысты жалпы зат есім, ал техникалық қолданыста divus немесе diva құдайлық тұлғаға айналған тұлға, мысалы құдайлық император. Латын тілінде Deus көбінесе христиан құдайы үшін қолданыла бастады. Ол роман тілдеріне мұра болып қалды галисиан және португал тілінде Deus, каталан және сардиан тілінде Déu, француз және окситан тілінде Dieu, фриул және сицилия тілінде Diu, итальян тілінде Dio, испан тілінде Dios және (жүйттік құдай үшін) Ladino דייו /דיו Dio /Dyo және т.б., және кельт тілдерінде валлий тілінде Duw және ирланд тілінде Dia.
Deus (, ) is the Latin word for "god" or "deity". Latin deus and dīvus ("divine") are in turn descended from Proto Indo European *deiwos, "celestial" or "shining", from the same root as *Dyēus, the reconstructed chief god of the Proto Indo European pantheon. In Classical Latin, deus (feminine dea) was a general noun referring to a deity, while in technical usage a divus or diva was a figure who had become divine, such as a divinized emperor. In Late Latin, Deus came to be used mostly for the Christian God. It was inherited by the Romance languages in Galician and Portuguese Deus, Catalan and Sardinian Déu, French and Occitan Dieu, Friulian and Sicilian Diu, Italian Dio, Spanish Dios and (for the Jewish God) Ladino דייו/דיו Dio/Dyo, etc., and by the Celtic languages in Welsh Duw and Irish Dia.
Туғандары
Латын тіліндегі deus сөзін "и" деп аударуға болады және грек тіліндегі θεός theós сөзін "құдай" деген мағынада береді, бірақ бұл жалған туыс сөз. Шынайы туысы - грек мифологиясындағы Олимпий құдайларының патшасы ежелгі грек Зевсі (, немесе , ,). Архаикалық кезеңде бастапқы Zeta-ны сөйлеудің себебі, аттик Ζεύς протогрек тілінен *dzéus-ды Zdeús немесе Dzeús деп фонетикалық транслитерацияланғаны. deus түрін ежелгі римдік "әке" сөзімен (pater, ) біріктіру арқылы Зевстің мифтік римдік баламасы: көк құдайы Диспетир, кейіннен Юпитер немесе Юпитер деп аталды, прото-италикалық *djous patēr, прото-индоевропалық *Dyws*Pahtr түбірінен шыққан, сөзбе-сөз "Аспан Әкесі" дегенді білдіреді. Сол түбірден грек тіліндегі "О, ата Зевс" деген атау алынған, сондай-ақ индустар аспан құдайы Диаус Питрдің (Вед санскриті: Dyáuṣpitṛ́, द्यौष्पितृ) және протогерман *Tīwaz немесе Tius, сондықтан ескі норвег тіліндегі Týr.
Теологиялық терминологияда
Де-уэс сөзі - құдайлықтың, демек деизмнің, пандеизмнің және полидеизмнің тамыры, олардың барлығы теориялар, оларда кез келген құдайлық тұлға адам істеріне араласпайды. Бұл қызықты жағдай 17-18 ғасырларда "деизм" сөзін қолданылуынан пайда болды, бұл "теизм" дегенге, құдайдың белсенді араласуына деген сенімге қарама-қайшы болды: 1888 жылы Британ энциклопедиясында былай деп жазылды: "Деус пен теос тең болса да, деизм теизмнен ерекшеленіп кетті. Алғашқыда ол 16 ғасырда пайда болды, ол үштікке қарсы пікірлерді білдіру үшін қолданылды. XVII ғасырда бұл сөзді табиғаттың жарығы - Құдайды адам баласы білуге болатын жалғыз жарық деп түсіндіруге кірісті, өйткені Құдай адамзатқа ешбір ерекше аян берген жоқ". Бұл теориялардың ізбасарлары, кейде пантеизмнің ізбасарлары, кейде Құдайды "Deus" немесе "Deus" деп атайды, бұл талқыланып жатқан тұлға теистік "Құдай" емес екенін анықтайды. Артур Кларк өзінің "3001: Соңғы Одиссея" романында осы сөзді қолданады. Уильям Блейк деистер туралы былай деді: "Олар жалған тәңірлерге табынушылардың Диусына, осы дүниенің құдайына және табиғат құдайына, құпияға, Ұлы Бабылға, Друид Аждаһасына және жасырын жезөкшеге табынады". Картезиандық философияда deus deceptor сөз тіркесі кейде бізді алдауды көздейтін зұлым құдайдың болу мүмкіндігін талқылау үшін қолданылады. Бұл кейіпкер біздің білімімізді бұзатын зұлым жынның бар екенін қаншалықты біле алатынымыз туралы күмәнді пікірмен байланысты. Тағы бірі - deus otiosus ("бос құдай"), бұл әлемнен зейнетке шыққан және оның күнделікті жұмысына қатысы жоқ жаратушы құдай. Бұған ұқсас түсінік Тома Аквиннің deus absconditus ("жасырын құдай") дегені. Бұл екеуі де Құдайдың іс-әрекеттерін қарастырып не зерттей отырып, оның бар екенін білуге оңай емес тәңірді білдіреді. Deus otiosus ұғымы көбінесе осы дүниеге араласудан шаршап, оның орнын жас, белсенді құдайлар басқан құдайды білдіреді, ал deus absconditus осы дүниені басқа жерде жасырынып қалу үшін саналы түрде тастап кеткен құдайды білдіреді.
By 1888, it was written in the Encyclopaedia Britannica: "Although deus and theos are equivalent, deism has come to be distinguished from theism. The former word first appeared in the 16th century, when it was used to designate antitrinitarian opinions. In the 17th century it came to be applied to the view that the light of nature is the only light in which man can know God, no special revelation having been given to the human race." Followers of these theories, and occasionally followers of pantheism, may sometimes refer to God as "Deus" or "the Deus" to make clear that the entity being discussed is not a theistic "God". Arthur C. Clarke picks up this usage in his novel 3001: The Final Odyssey. William Blake said of the Deists that they worship "the Deus of the Heathen, The God of This World, & the Goddess Nature, Mystery, Babylon the Great, The Druid Dragon & hidden Harlot". In Cartesian philosophy, the phrase deus deceptor is sometimes used to discuss the possibility of an evil God that seeks to deceive us. This character is related to a skeptical argument as to how much we can really know if an evil demon were attempting to thwart our knowledge. Another is the deus otiosus ("idle god"), which is a creator god who largely retires from the world and is no longer involved in its daily operation. A similar concept is that of the deus absconditus ("hidden god") of Thomas Aquinas. Both refer to a deity whose existence is not readily knowable by humans through either contemplation or examination of divine actions. The concept of deus otiosus often suggests a god who has grown weary from involvement in this world and who has been replaced by younger, more active gods, whereas deus absconditus suggests a god who has consciously left this world to hide elsewhere.