Кіріспе

Латын тілінде "құдай" немесе "құдай" деген сөзді білдіретін Deus (, ) латын сөзі "құдай" немесе "құдай" дегенді білдіреді. Латын тіліндегі deus және dīvus ("құдайлық") өз кезегінде Proto Indo European * deiwos, "аспандық" немесе "жарық" деген сөзден шыққан, * Dyēus, Proto Indo European пантеонының қайта құрылған басты құдайы. Классикалық латын тілінде deus (аялша dea) құдайға қатысты жалпы зат есім, ал техникалық қолданыста divus немесе diva құдайлық тұлғаға айналған тұлға, мысалы құдайлық император. Латын тілінде Deus көбінесе христиан құдайы үшін қолданыла бастады. Ол роман тілдеріне мұра болып қалды галисиан және португал тілінде Deus, каталан және сардиан тілінде Déu, француз және окситан тілінде Dieu, фриул және сицилия тілінде Diu, итальян тілінде Dio, испан тілінде Dios және (жүйттік құдай үшін) Ladino דייו /דיו Dio /Dyo және т.б., және кельт тілдерінде валлий тілінде Duw және ирланд тілінде Dia.

Туғандары

Латын тіліндегі deus сөзін "и" деп аударуға болады және грек тіліндегі θεός theós сөзін "құдай" деген мағынада береді, бірақ бұл жалған туыс сөз. Шынайы туысы - грек мифологиясындағы Олимпий құдайларының патшасы ежелгі грек Зевсі (, немесе , ,). Архаикалық кезеңде бастапқы Zeta-ны сөйлеудің себебі, аттик Ζεύς протогрек тілінен *dzéus-ды Zdeús немесе Dzeús деп фонетикалық транслитерацияланғаны. deus түрін ежелгі римдік "әке" сөзімен (pater, ) біріктіру арқылы Зевстің мифтік римдік баламасы: көк құдайы Диспетир, кейіннен Юпитер немесе Юпитер деп аталды, прото-италикалық *djous patēr, прото-индоевропалық *Dyws*Pahtr түбірінен шыққан, сөзбе-сөз "Аспан Әкесі" дегенді білдіреді. Сол түбірден грек тіліндегі "О, ата Зевс" деген атау алынған, сондай-ақ индустар аспан құдайы Диаус Питрдің (Вед санскриті: Dyáuṣpitṛ́, द्यौष्पितृ) және протогерман *Tīwaz немесе Tius, сондықтан ескі норвег тіліндегі Týr.

Теологиялық терминологияда

Де-уэс сөзі - құдайлықтың, демек деизмнің, пандеизмнің және полидеизмнің тамыры, олардың барлығы теориялар, оларда кез келген құдайлық тұлға адам істеріне араласпайды. Бұл қызықты жағдай 17-18 ғасырларда "деизм" сөзін қолданылуынан пайда болды, бұл "теизм" дегенге, құдайдың белсенді араласуына деген сенімге қарама-қайшы болды: 1888 жылы Британ энциклопедиясында былай деп жазылды: "Деус пен теос тең болса да, деизм теизмнен ерекшеленіп кетті. Алғашқыда ол 16 ғасырда пайда болды, ол үштікке қарсы пікірлерді білдіру үшін қолданылды. XVII ғасырда бұл сөзді табиғаттың жарығы - Құдайды адам баласы білуге болатын жалғыз жарық деп түсіндіруге кірісті, өйткені Құдай адамзатқа ешбір ерекше аян берген жоқ". Бұл теориялардың ізбасарлары, кейде пантеизмнің ізбасарлары, кейде Құдайды "Deus" немесе "Deus" деп атайды, бұл талқыланып жатқан тұлға теистік "Құдай" емес екенін анықтайды. Артур Кларк өзінің "3001: Соңғы Одиссея" романында осы сөзді қолданады. Уильям Блейк деистер туралы былай деді: "Олар жалған тәңірлерге табынушылардың Диусына, осы дүниенің құдайына және табиғат құдайына, құпияға, Ұлы Бабылға, Друид Аждаһасына және жасырын жезөкшеге табынады". Картезиандық философияда deus deceptor сөз тіркесі кейде бізді алдауды көздейтін зұлым құдайдың болу мүмкіндігін талқылау үшін қолданылады. Бұл кейіпкер біздің білімімізді бұзатын зұлым жынның бар екенін қаншалықты біле алатынымыз туралы күмәнді пікірмен байланысты. Тағы бірі - deus otiosus ("бос құдай"), бұл әлемнен зейнетке шыққан және оның күнделікті жұмысына қатысы жоқ жаратушы құдай. Бұған ұқсас түсінік Тома Аквиннің deus absconditus ("жасырын құдай") дегені. Бұл екеуі де Құдайдың іс-әрекеттерін қарастырып не зерттей отырып, оның бар екенін білуге оңай емес тәңірді білдіреді. Deus otiosus ұғымы көбінесе осы дүниеге араласудан шаршап, оның орнын жас, белсенді құдайлар басқан құдайды білдіреді, ал deus absconditus осы дүниені басқа жерде жасырынып қалу үшін саналы түрде тастап кеткен құдайды білдіреді.