Кіріспе

Ежелгі Римнің діни мейрамы Хилярия (/h//ɪ/'/l//ɑː//ɹ//i//ə/; латынша "күлкілілер", термин қарыз берілген λαρός "күлкілі, қуанышты" деген қосымшадан алынған) - наурыз айының күн мен түннің теңелуінде Кибеланы құрметтеу үшін атап өтілген ежелгі Римнің діни мейрамы.

Шығу тегі

Бұл термин бастапқыда кез келген мерекелік күн немесе мезгілге берілген атау болған сияқты. Сондықтан Максим Исповедниктің пікірінше, хилярия жеке немесе қоғамдық болған. Ол сол күндерді - ерлі-зайыптылар некелесіп, ұл тапқан күн деп санаса, екіншісі - жаңа император тағайындаған мерекелер деп есептеді. Бұл күндер жалпыға ортақ қуаныш пен құрбандықтар шалу үшін арналды. Римдіктер де гилярияны 25 наурызда, сәуірдің Календасына жетінші күн қалғанда, құдайлардың анасы Кибеланың құрметіне, ферия статива ретінде атап өтті; және бұл гилярияларды жоғарыда аталғандардан ажырату үшін, Август тарихы оларды Hilaria Matris Deûm деп атайды. Бұл мерекені тойлау күні көктемгі күн мен түн теңелуінен кейінгі бірінші күн немесе түннен ұзағырақ болатын жылдың бірінші күні болатын. Қыс өзінің қараңғылықпен өліп, және жақсы маусымның бірінші күні қуаныш өткізілді. Республика кезінде оның қалай тойланғаны белгісіз, бірақ Валериус Максимус құдайлардың анасының құрметіне ойындар туралы айтады. Империя кезінде оның мерекесі туралы Иродиан басқа да нәрселермен қатар, құдайдың мүсіні тасылған салтанатты шеру болды деп жазады, ал осы мүсінге дейін бай римдіктерге немесе императорларға тиесілі ең қымбат тақталар мен өнер туындылары тасылды. Бұл күні барлық ойын-сауық пен ойын-сауыққа рұқсат етілді. Олардың ішіндегі ең көрнектілері - маскарафтар, әркім өзінің маскарафтымен қалаған адамын, тіпті билерді де, еліктеуі мүмкін. Римдіктер бұл мейрамды гректерден алған, олар оны νάβασις деп атаған, латынша Ascensus: сол күннің қарсаңы олар жылап, жылап, Κατάβασις (латынша Dēscensus) деп атаған. Кейін грек жазушылары латынша атауды λάρια деп алған, бұл Константинопольдің Библиотекасының Фотий I-нің Александриялық философ Исидордың өмірі туралы кодекстегі жазбасында көрінеді.

Осы күні

Иродиан Матерннің Император Коммодқа қарсы Хилярияда жасалатын өлтіру туралы сөзін егжей-тегжейлі баяндады. Матерн өзінің және өзінің ізбасарларының преториан гвардиясының мүшелері болып жамылуды жоспарлады, және олар Коммодты өлтіруге жеткілікті жақындағанша, гвардияның шынайы мүшелерінің арасында жүреді. Алайда Матерннің бір шәкірті бұл жоспарды алдын ала ашқан. Хилярия күні ол бас кесіліп, ізбасарлары жазаланды. Халық императордың амандығын атап өтті, ал Коммод оны зияннан қорғағаны үшін Кибелеге құрбандық шалды.