Кіріспе
Мұғал империясының ханзадасы Мирза Мұхаммед Акбар (1657 ж. 11 қыркүйек - 1706 ж. 31 наурыз) - моғол ханзадасы, император Аурангезеб пен оның басты жұбайы Дилрас Бану Бегумның төртінші ұлы. Ол Декандағы әкесіне қарсы сәтсіз көтерілістен кейін Сафави Персияға жер аударылды. Ол 1719 жылы бірнеше ай бойы моғол тағына үміткер Неку Сиярдың әкесі болды.
Mirza Muhammad Akbar (11 September 1657 – 31 March 1706) was a Mughal prince and the fourth son of Emperor Aurangzeb and his chief consort Dilras Banu Begum. He went into exile in Safavid Persia after a failed rebellion against his father in the Deccan. He was the father of Neku Siyar, a pretender to the Mughal throne for a few months in 1719.
Ерте өмір
Мұхаммед Акбар 1657 жылы 11 қыркүйекте Аурангабад қаласында ханзада Мухиуддиннің (аңсалғаннан кейін "Аурангезеб" деп аталды) және оның бірінші әйелі және бас жұбайы Дилрас Бану Бегумның (Дилрас Бану Бегум) отбасында дүниеге келді. Оның анасы Сафави әулетінің ханшайымы, Гуджараттың вице-падишасы Мирза Бади уз Заман Сафавидің қызы. Дилрас Мұхаммед Ақбардың бір айлық шағында қайтыс болды. Мұхаммед Акбарды әкесі мен үлкен әпкесі, ханшайым Зеб ун Нисса ерекше қамқорлықпен және сүйіспеншілікпен тәрбиеледі және оған жазған хатында өзінің ең сүйікті ұлы ретінде сипаттады: "Құдай менің куәгерім, мен сені басқа ұлдарымнан артық сүйдім". Мұхаммед Акбардың аға-інілері оның үлкен әпкелері Зеб ун Нисса, Зинат ун Нисса және Зубдат ун Нисса және оның аға ағасы Мұхаммед Азам Шах болды. Басқа моғол ханзадалары сияқты Мұхаммед Акбар да түрлі провинцияларды басқарып, тәжірибелі офицерлердің басшылығымен кішігірім жорықтар жүргізді. Оның алғашқы тәуелсіз командасы Аурангзебтің Жодпур мұрагерлік соғысы кезінде болды.
Некелер
1672 жылы 18 маусымда Мұхаммед Акбар принц Сәлима Бану Бегумге, принц Сүлеймен Шиконың үлкен қызы және Дара Шиконың немересіне үйленді. Кейін Мұхаммед Ақбар да асамалық ақсүйектің қызына үйленді. Ол екі ұл мен екі қыздың әкесі болды, оның ішінде 1719 жылы қысқа уақытқа Моғол императоры болған Неку Сияр да бар.
Раджпуттар көтерілісі
Маража Жасвант Сингх, Марвар, сондай-ақ жоғары дәрежелі моғол офицері болды. Ол 1678 жылы 10 желтоқсанда Хайбер асуында өзінің лауазымында қайтыс болды. Аурангезеб оның өлімін естіген соң, 1679 жылы 9 қаңтарда Жодхпурды басып алу үшін үлкен әскерді жіберді. Бұл әскердің бір бөлімін Мұхаммед Акбар басқарды. Жодхпурды басып алудың мақсаты - жасванттың жүкті жесір әйелдерінің кез келген ұл баласына мұрагерлік құқығын беру. Аурангзеб мұндай заңды мұрагерге кәмелетке толғаннан кейін мұралық үлесін бөлісетінін мәлімдеді. Алайда, Жасвант Сингх пен Аурангезеб арасындағы қарым-қатынас жақсы болған жоқ, сондықтан Аурангезеб осы сылтаумен мемлекетті басып алады деп қорқынышты. Шынында да, қазіргі марварилік офицерлердің орнын моғолдар басқарды. Солтүстік Үндістанның ең ірі индуистік мемлекетін тиімді түрде анексиялағаннан кейін Аурангзеб 1679 жылы 2 сәуірде мұсылман емес халыққа жазия салығын қайта енгізді. Жасванттың жүкті әйелдерінің бірі Рани Джадав Жаскумвардың ұлы Ажит Сингх дүниеге келді. Жасвант Сингхке адал офицерлер оның отбасын Жодхпурға алып келіп, кланды сәбидің ұстанымына бағындырды. Жодпурдың Ратор хандықтары көршілес Мевардың Сисодия хандықтарымен одақ құрды. Радж Сингх I өз әскерін Аравали таулыларымен белгіленіп, көптеген төбе бекіністерімен қамтамасыз етілген патшалығының батыс бөлігіне кері тартты. Бұл Раджпуттар көтерілісін тудырды. Олардың позицияларынан кіші, бірақ жылдам болған Раджпут ат әскерлері даладағы Моғол форпостарын таңғалдыра алады, олардың жабдықтау пойыздарын тонайды және көрші Моғол провинцияларын қирату үшін лагерьлерін айналып өтеді. 1680 жылдың екінші жартысында, бірнеше ай бойы осындай сәтсіздіктерден кейін Аурангзеб барлық шабуылға бел буды. Моғол әскерінің итальяндық атқышы Николао Мануччи былай дейді: "Осы жорық үшін Аурангзеб бүкіл патшалығын кепілге салды". Аурангзебтің ұлдары Мұхаммед Акбар, Азам Шах және Мирза Мұхаммед Муаззамның қол астында үш бөлек әскер Араваллиске әр түрлі бағыттардан енген. Алайда, олардың артиллериясы дөңес таулар арасында сүйреліп жүргенде тиімділігін жоғалтты және Азам-шах пен Мирза Мұхаммед Муаззамды да раджпуттар жеңіп, кері шегінді.
Аурангзебке қарсы көтеріліс
Мұхаммед Акбар мен оның генералы Тахабур ханға раджпут абыройының Моғол жағына көміп беруге тырысу туралы нұсқау берілді, бірақ бұл әрекеттерде олар өздерін раджпуттар тұзаққа түсірді. Раджпуттар Мұхаммед Акбарды әкесіне қарсы көтерілуге итермеледі және оған барлық қолдауды ұсынады. Олар оған Аурангзебтің раджпут мемлекеттерін басып алу әрекеті континенттің тұрақтылығына қауіп төндіретінін айтты. Олар сондай-ақ Аурангзебтің жазияны қайта орнату және ғибадатханаларды қирату арқылы көрсеткен ашық фанатизмінің ата-бабаларының дана саясатына қайшы келетінін еске салды. Бхимсеннің айтуынша, ол әкесіне былай деп жазған: "Хинду қауымына [фирқа] екі апат төгілді: қалаларда джизьяның күштілігі және ауылдарда жаудың қысымшылығы. Мұхаммед Акбар раджпуттарға құлақ асып, Акбардың саясатын қалпына келтіруге уәде берді. 1681 жылы 1 қаңтарда ол өзін император деп жариялады, әкесімен күресу үшін Аджмерге қарай аттанды. Мұғұлдар дивизиясының қолбасшысы ретінде, Акбардың 12000 атты әскері, жаяу әскері мен артиллериясы болды. Мевардың махаранасы Амар Сингх II 6000 раджпут атты әскерін қосты, бұл оның өз әскерінің жартысы. Бұл біріккен әскер Марварды кесіп өткенде, Ратордың көптеген әскери топтары қосылып, оның күшін 25000 аттыға дейін көбейтті. Осы арада Араваллидің айналасына орналастырылған моғол дивизиялары Аурангезебке көмекке жүгіріп келді. Аурангзеб, алайда, қауіп-қатер мен сатқындыққа жүгінді: ол Тахабур ханға хат жіберіп, оны кешіруге уәде берді, бірақ егер ол мойынсұнудан бас тартса, оның отбасын лагерьдің қарақшылары ашық қорлайды деп қорқытты. Тахабур хан Аурангзебпен кездесуге жасырын келді, бірақ Аурангзеб шатырының кіреберісінде болған шайқаста қаза тапты. Аурангзеб Мұхаммед Акбарға жалған хат жазып, оны раджпуттар ұстап алуы үшін ұйымдастырды. Бұл хатта Аурангезеб ұлын ақыры Раджпут партизандарын әкеліп, оларды әке мен бала бірге талқандағаны үшін құттықтады. Раджпут қолбасшылары бұл хаттың жалған екеніне күдікті болды, бірақ түсіндірме алу үшін Мұхаммед Акбардың лагеріне алып барды. Мұнда олар Тахабур ханның жоғалып кеткенін анықтады. Раджпуттар ең жаман жағдайды сезініп, түн ортасында жолға шықты. Келесі күні таңертең Ақбар оянып, бас кеңесшісін және одақтастарын жоғалтып, өз жауынгерлерін Аурангзебке қарай қарай қашып бара жатқанын көрді. Мұхаммед Акбар бірнеше жақын ізбасарларымен бірге лагерден асығыс кетіп, соғысқа барудың және әкесінің жеңілуінің ықтималдығынан аулақ болды. Ол раджпут қолбасшыларымен кездесіп, өзара түсіністікке келді.
On the Hindu community [firqa] two calamities have descended, the exaction of Jizya in the towns and the oppression of the enemy in the countryside. Muhammad Akbar lent a willing ear to the Rajputs and promised to restore the policies of Akbar. On 1 January 1681, he declared himself emperor, issued a manifesto deposing his father, and marched towards Ajmer to fight him. As the commander of a Mughal division, Akbar had a force of 12,000 cavalry with supporting infantry and artillery. Maharana Amar Singh II of Mewar added 6,000 Rajput cavalry, half his own army. As this combined army crossed Marwar, numerous war bands of Rathores joined up and increased its strength to 25,000 cavalry. Meanwhile, various Mughal divisions deployed around the Aravallis had been racing to come to Aurangzeb's aid. Aurangzeb however resorted to threats and treachery: he sent a letter to Tahawwur Khan promising to pardon him but also threatening to have his family publicly dishonored by camp ruffians if he refused to submit. Tahawwur Khan secretly came over to meet Aurangzeb but was killed in a scuffle at the entrance to Aurangzeb's tent. Aurangzeb then wrote a false letter to Muhammad Akbar and arranged it such that the letter was intercepted by the Rajputs. In this letter, Aurangzeb congratulated his son for finally bringing the Rajput guerillas out in the open where they could be crushed by father and son together. The Rajput commanders suspected this letter to be false but took it to Muhammad Akbar's camp for an explanation. Here they discovered that Tahawwur Khan had disappeared. Suspecting the worst, the Rajputs departed in the middle of the night. The next morning, Akbar woke to find his chief adviser and his allies gone and his own soldiers deserting by the hour to Aurangzeb. Muhammad Akbar avoided the near certain prospect of war and defeat to his father by hastily departing the camp with a few close followers. He caught up with the Rajput commanders and mutual explanations followed.
Мараттармен және парсымен жер аударылу
Мұхаммед Акбардың ешқандай сатқындық жасамағанын және ол пайдалы бола алатынын көріп, Ратор көшбасшысы Дургадас Ратор Акбарды Самбхаджидің сотына алып барып, оны Дели тағына отырғызу жобасын қолдауға шақырды. Мұхаммед Акбар бес жыл бойы Самбхажимен бірге болды, ол Моғол тағын иеленуге адамдар мен ақша беремін деп үміттенді. Самбхаджиді Жанджираның сиддтілеріне, Майсурдың Чикка Девараджасына, Гоадағы португалдарға және Аурангзебтің өзіне қарсы соғыстар басқарды. 1686 жылдың қыркүйегінде Самбхажи Мұхаммед Акбарды Парсыға жер аударылды. Мұхаммед Акбар әкесі ерте қайтыс болсын деп күн сайын дұға ететін, бұл оған моғол тағын иеленуге тағы бір мүмкіндік береді деп үміттенген. Бұл туралы естіген Аурангзеб: "Кім бірінші өлетінін көрейік. Ол немесе мен!" Мұхаммед Акбар 1706 жылы Мәшһад қаласында әкесінен бір жыл бұрын қайтыс болды. Мұхаммед Акбардың екі баласын раджпуттар тәрбиелеп, бейбіт келіссөздер нәтижесінде Аурганзебке тапсырды. Мұхаммед Акбардың қызы Сафият ун-Нисса 1696 жылы бабасына жіберілді, ал оның ұлы Буланд Ахтар 1698 жылы қайтарылды. Соңғысы, соттың алдына әкелінгенде, император мен ақсүйектерді таң қалдырды, ол Раджастхан тілінде еркін сөйледі.