Кіріспе

Неміс классикалық филологы (1729–1812) Кристиан Готлоб Хейне (25 қыркүйек 1729 – 14 шілде 1812) – неміс классикалық ғалымы және археологы, сонымен қатар Геттинген мемлекеттік және университет кітапханасының көп жылдық директоры. Ол Геттинген тарих мектебінің мүшесі болған.

Өмірбаян

Хейне Саксонияның Хемниц қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Силезиядан келген кедей тоқымашы еді, ол протестанттық дінін сақтау үшін Саксонияға көшіп келген; Кристианның білімін оның тәрбиешісі төлеген. 1748 жылы Лейпциг университетіне қабылданды, бірақ онда тіршілік көріктің қажетті жағдайларына жиі тапшылық болды. Оған классицист көмектесті, ол оны ынталандырды және грек және латын мәтіндерін берді. Лейпцигтегі француз саудагерінің отбасында тәрбиеші болып жұмыс істеді, бұл оған оқуын жалғастыруға мүмкіндік берді. 1752 жылы заң профессоры Иоганн Август Бах Хейнеге магистр дәрежесін берді, бірақ ол көп жыл бойы өте қиын жағдайда болды. Хейннің досының өлімі туралы латын тілінде жазған жоқтау өлеңі премьер-министр граф фон Брюльдің назарын аударды, ол авторын көруге ниет білдірді. Сәйкесінше, 1752 жылдың сәуірінде Хейне Дрезденге сапар шекті, өзінің бағының ашылғанына сеніп. Ол жақсы қабылданып, хатшылық қызметі мен жақсы жалақы уәде етілді, бірақ ештеңе орындалмады. Кедейліктің тағы бір кезеңі басталды, және Хейне графтың кітапханасында жиырма фунт стерлингке жетпейтін жалақымен кеңсе қызметкері лауазымын алуға тек табанды өтініш арқылы ғана қол жеткізді. Хейне бұл ақшаны аудармалар арқылы арттырды: бірнеше француз романдарынан басқа, грек жазушысы Харитонның «Херей және Каллирроның махаббаты» романын неміс тіліне аударды. 1755 жылы «Тибуллдың» алғашқы басылымын, ал 1756 жылы «Эпиктет» еңбегін жариялады. Соңғы жылы Жеті жылдық соғыс басталды және кітапхана қирады, Хейне тағы да мұңайып қалды. 1757 жылы оған Фрау фон Шёнбергтің үйінде тәрбиешілік қызмет ұсынылды, онда ол болашақ әйелімен танысты. 1758 жылдың қаңтарында Хейне шәкіртімен бірге Виттенберг университетіне барды, бірақ пруссиялық басқыншылық оны 1760 жылы шығарып жіберді. 1760 жылдың 18 шілдесінде Дрезденді бомбалау кезінде оның барлық мүлкі, соның ішінде Дрезден кітапханасының құнды кодексіне негізделген Люцианның аяқталмай қалған басылымы жойылды. 1761 жылдың жазында, әлі де тұрақты табысы болмаған күйде, ол үйленді және Лузатиядағы барон фон Лёбеннің жер басқарушысы болды. Алайда 1762 жылдың соңында ол Дрезденге оралды, онда П. Д. Липперттің тапсырмасы бойынша «Дактилиотека» (асыл тастар жинағына арналған еңбек) еңбегінің үшінші томының латын мәтінін дайындады. 1761 жылы Геттинген университетінде Иоганн Матиас Геснердің қайтыс болуынан бос орынға алдымен Эрнести, содан кейін Рункен бас тартты, ол университеттің ханноверлік министрі және бас кураторы Мюнхгаузенді оны Хейнеге беруге көндірді (1763). Оның жалақысы біртіндеп артты, және оның өсіп келе жатқан даңқы оған басқа неміс үкіметтерінен ең тиімді ұсыныстарды әкелді, бірақ ол олардан үнемі бас тартты. Хейне бір мезгілде университет кітапханасының директоры лауазымын да атқарды, ол 1812 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда болды. Оның басшылығымен қазіргі Геттинген мемлекеттік және университет кітапханасы деп аталатын кітапхана көлемі мен беделі жағынан өсіп, әлемдегі жетекші академиялық кітапханалардың біріне айналды, бұл Хейненің инновациялық каталогтау әдістері мен белсенді халықаралық сатып алу саясатының арқасында мүмкін болды. Готфрид Германнан айырмашылығы, Хейне грамматика мен тілді зерттеуді филологияның басты мақсаты ретінде емес, мақсатқа жету құралы ретінде қарастырды. Бірақ сыншы ғалым болмаса да, ол грек мифологиясын ғылыми тұрғыдан қарастыруға тырысқан алғашқы адам болды және ол филологиялық зерттеулерге күмәнсіз серпін берді. Хейннің көптеген жазбаларынан келесілерді атауға болады: Тибуллдың (ред. С. С. Вундерлих, 1817), Вергилийдің (ред. Г. П. Вагнер, 1830-1841), Пиндардың (3-ші басылымы, Г. Г. Шефер, 1817), Аполлодордың «Грекия кітапханасы» (1803), Гомердің «Илиадасы» (1802); және «Опускула академика» (1785-1812), жүзден астам академиялық диссертацияларды қамтиды, олардың ішіндегі ең құндылары Грекияның отарларына және этрус өнері мен тарихының көнеліктеріне қатысты. Оның «Антикуарисше ауфсацце» (1778-1779) - ежелгі өнер тарихымен байланысты мақалалар жинағы. Оның «Геттингиш гелехрт анзигенге» қосқан үлесі 7000-нан 8000-ға дейін болған. Хейннің өмірі туралы қосымша мәліметтерді қараңыз: Хереннің (1813) өмірбаяны, Томас Карлайлдың эссесінің негізі (Misc. Эсселер, II); Герман Сауппе, «Геттингер профессоры» (1872); Конрад Бурсян, «Allgemeine Deutsche Biographie» xii; Дж. Е. Сэндис, «Hist. Class. Schol» iii. 36-44; және Фридрих Клингер, «Кристиан Готлоб Хейне» (Лейпциг: Poeschel & Trepte, 1937, 25 бет). Хейне 1789 жылдың сәуір айында Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Ол Геттингенде қайтыс болды.

Жеке өмір

1761 жылы Хейн өзінің алғашқы әйелі Терезаға, лютнист Сильвиус Леопольд Вайстың қызына үйленді. Олардың төрт баласы тірі қалды, оның ішінде ботаник, натуралист және хирург Бенджамин Хейн, Британдық Шығыс Үндістан компаниясының Мадрас президенті Самалкотта ботаник ретінде қызмет еткен, сондай-ақ Германияда Morgenblatt für gebildete Stände газетінің редакторы болған және Германиядағы алғашқы танымал журналистердің бірі атанған Тереза Губер болды. 1775 жылы бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейін, Хейн 1777 жылы Джорджин Брандеске үйленді. Олардың алты баласы болды.