Кіріспе

төмендегі тізімде адам өлімінің себептері әртүрлі жылдар бойынша олардың байланысты өлім-жітім деңгейі бойынша орналастырылған. 2002 жылы 57 миллионға жуық адам көз жұмған. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша, 2005 жылы 58 миллионға жуық адам көз жұмған. 2010 жылы Денсаулық сақтауды бағалау және өлшеу институты 52,8 миллион адамды өлтірді деп есептеді. 2016 жылы ДДҰ 56,7 миллион өлімді тіркеді, оның ішінде жүрек-қан тамырлары аурулары 17 миллионнан астам өлімге әкелді (жалпы санының шамамен 31%) көрініс табады. Тізімделген кейбір себептерге көбірек нақты бағынысты себептерге кіретін өлімдер кіреді, ал кейбір себептер алынып тасталады, сондықтан пайыздық көрсеткіш шамамен 100% -ға дейін ғана болуы мүмкін. Тізімделген себептер салыстырмалы түрде бірден болатын медициналық себептер, бірақ өлімнің түпкі себебі басқаша сипатталуы мүмкін. Мысалы, темекі шегу көбінесе өкпе ауруына немесе қатерлі ісікке әкеледі, ал алкогольді ішудің бұзылуы бауырдың істен шығуына немесе көлік апатына әкелуі мүмкін. Алдын алу мүмкін соңғы себептері туралы статистиканы қараңыз. Өлім-жітім себептерінің жиілігін салыстыру, қарастыру және бақылау үшін басқа өлшемдер мүгедектікке сәйкес өмір сүру жылы (DALY) және жоғалған өмір сүру жылдары (YPLL) болып табылады.

Жиілігі бойынша

2017 жылы 100 000 адамға шаққандағы жас бойынша стандартталған өлім-жітім көрсеткіші, себептері бойынша және 2007-2017 жылдар аралығындағы пайыздық өзгерістер.

Жалпы кесте

Бұл бірінші кестеде жалпы санаттар мен негізгі себептерге жалпы шолу жасалды. Өлімнің басты себебі - жүрек-қан тамырлары аурулары, бұл өлімдердің 31,59% құрайды. + Өлім-жітім көрсеткіші. Барлық өлім-жітімдердің пайызы Санаты Себептер пайызы I. Жүгіру, аналық, жаңа туған нәрестелер және тамақтану бұзылулары Тыныс алу жолдарының инфекциялары мен туберкулез 6.85 19.49% Ішек инфекциялары 3.31 Жыныстық жолмен берілетін инфекциялар 1.88 Тропикалық аурулар мен безгек 1.37 Басқа жұқпалы аурулар 1.57 Аналық және жаңа туған нәрестелер аурулары 4.00 Тамақ тапшылығы 0.52 II. Жұқпалы емес аурулар Жүрек - қан тамырлары аурулары 31, 59 72, 67% Неопламалар 16, 43 Созылмалы тыныс алу жолдары аурулары 6, 97 Ас қорыту аурулары 4, 11 Неврологиялық аурулар 5, 84 Есірткілерді теріс пайдалану 0, 58 Диабет және бүйрек аурулары 4, 55 Тері аурулары 0, 18 Мүше - сүйек жүйесі аурулары 0, 22 Басқа жұқпалы емес аурулар 2, 22 III. Жарақаттар Көліктегі жарақаттар 2.30 7.85% Қасақана емес жарақаттар 3.23 Өзін-өзі зақымдау және зорлық-зомбылық 2.32Жалпы 100% 100%

Толық кесте

Бұл кестеде 2017 жылға себептердің егжей-тегжейлі және нақты бөлшегі көрсетілген. Есептерде қателік шегі орташа есеппен 5%-ға жуық. + Жасы бойынша стандартталған өлім-жітім көрсеткіші (әр 100 000 адамға) 2017 жылы Себептері % жалпы % өзгерісі 20072017 Барлық себептер 737,7 100% 14,2I. 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 17.0 2.30% 17.0 Жол жарақаттары 15.8 2.14% 17.1 Жүгірушілердің жол жарақаттары 6.2 0.84% 21.4 Велосипедшілердің жол жарақаттары 0.9 0.12% 8.8 Мотоциклшілердің жол жарақаттары 2.9 0.39% 12.4 Мотоциклдердің жол жарақаттары 5.8 0.79% 15.6 Басқа жол жарақаттары 0.1 0.01% 19.4 Басқа көлік жарақаттары 1.2 0.16% 15.5 Қасақана емес жарақаттар 23.8 3.23% 15.3 Құлап түсу 9.2 1.25% 2.8 Суға бату 4.04% 27.3 Өрт, жылу және ыстық заттар 1.6 0.22% 22.9 Улану 0.9 0.12% 20.8 (көміртек тотығымен улану) 0.5 0.07% 26.6 (басқа жолмен улану) 0.5 0.07% 14.4 Механикалық күштерге ұшырау 1.8 0.24% 20.3 (қасақана жасалған отпен улану) 0.3 0.23 0.4 0.04% 16.0 0.0 0.23% 10.0 0.0 0.02%

Негізгі себептері

Өлім себептері өлімнің тікелей себептері немесе өлімнің негізгі себептері, өлімге әкелетін жағдайлар, негізгі себептер және өлімге әкелуі мүмкін басқа да тиісті жағдайлар болып бөлінеді. ДДҰ-ның айтуынша, негізгі себеп - "өлімге әкелетін аурулар немесе жарақаттар, немесе өлімге әкелетін жазатайым оқиғалар немесе зорлық-зомбылық жағдайлары".

Тамақ тапшылығы

Өмірдің қысқаруының негізгі себебі тамақтанудың нашарлауы деп атауға болады. Балалық шақтағы өлім-жітімнің 70% (0-4 жаста) диарея аурулары, жедел тыныс алу жолдары инфекциясы, безгек және иммундау аурулары салдарынан болатындығы айтылады. Алайда, балалық шақтағы өлім-жітімнің 56% -ын негізгі себеп ретінде тамақтанудың нашарлауымен байланыстыруға болады. Тамақ тапшылығының әсеріне инфекцияларға бейімделудің жоғарылауы, бұлшық еттердің кемуі, сүйектің деформациясы және жүйке жүйесінің дамуының кедіруі жатады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, бала өлімінің басты себебі - тамақтанудың нашарлауы. 2005 жылы 36 миллион бала тамақтанудың нашарлауынан қайтыс болды.

Семіздік пен дұрыс тамақтану

Тамақ тапшылығы мен микронутриенттер тапшылығынан басқа, тамақ тапшылығына семіздік те жатады, ол бірнеше созылмалы ауруларға, соның ішінде 13 түрлі қатерлі ісік түріне, жүрек-қан тамырлары ауруларына және 2-ші типті қант диабетіне бейімделеді. Денсаулық сақтау саясатының түрлі түрлері бұл үрдіске қарсы әрекет жасап, семіздікті азайта алады. Диета, семіздікті ғана емес, сонымен қатар тамақ құрамын да негізге алатындай факторларға үлкен әсер етуі мүмкін, оның ішінде шолулар "оптималды диетаға" ауысқан Еуропадағы 20 жастағы ер адам орташа есеппен 13,7 жыл өмір сүре алады және АҚШ-тағы 60 жастағы әйел "оптималды диетаға" ауысқанда орташа есеппен 8,0 жыл өмір сүре алады. Ол ең үлкен пайданы көкөністерді, тұтас дәнді дақылдар мен жаңғақтарды көп жеуден, ал қызыл ет пен өңделген етті аз жеуден табуға болады. Сондай-ақ, қантпен тәттіленген сусындарды тұтынуға болмайды ("батыс диетасының" 500 г/күнді 0 г/күнге ауысуы).

Ластану

Бір шолуда 2015 жылы сияқты, ауаның ластануы (ауаның ластануынан 3⁄4 -і) 2019 жылы 9 миллион ерте өлімге себеп болды (алты өлімнің бірі). Ол ластануға қарсы іс-қимылдың нақты жетістіктерін аз деп анықтауға болады деген қорытындыға келді.

Ауаның ластануы

Жалпы алғанда, ауаның ластануы шамамен 500 мың адамның өліміне себепші. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (2012 ж.) және Халықаралық энергия агенттігі (2016) деректері бойынша, жыл сайын әлемде 7 миллион адам өмір сүреді және бұл әлемдегі ең үлкен экологиялық денсаулыққа қауіп төндіреді. МАГАТЭ көптеген негізгі себептерді және оларды жоюдың жолдарын энергетика саласынан табуға болатынын атап өтіп, ластайтын көмірмен жұмыс істейтін электр станцияларын тоқтату және автокөліктерге қатысты қатаң стандарттар енгізу сияқты шешімдерді ұсынады. 2021 жылғы зерттеуде жоғары кеңістіктік ажырату моделін және жаңартылған концентрациялық жауап функциясын қолдану арқылы 2012 жылы 10,2 миллион, ал 2018 жылы 8,7 миллион өлім-жітімнің шамадан тыс саны - немесе - фоссилді отын жағудан пайда болған ауаның ластануына байланысты болды, бұл бұрынғы бағалауларға қарағанда едәуір жоғары және өлім-жітімнің кеңістіктік әсерімен бөлінген. 2020 жылғы зерттеуде ауаның ластануынан өмір сүру ұзақтығының орташа жоғалуы 2015 жылы 2,9 жыл болды, мысалы, тікелей зорлық-зомбылықтың барлық түрінен 0,3 жылдан әлдеқайда көп, бірақ LLE-нің елеулі бөлігі болмай қалмауы мүмкін деп саналады.

Жүйке жүйесіне әсер ететін дәрілерді қолдану

ДДҰ мәліметінше, дүние жүзінде шамамен 0,5 миллион адам есірткіден көз жұмды, олардың 70%-дан астамы опиоидтармен байланысты, ал шамадан тыс дозасы 30%-дан астамы өлімнің тікелей себебі болып табылады. Опиоидты әртүрлі пайдалану бүкіл әлемде көптеген өлім-жітімге әкеледі, оны опиоидтық эпидемия деп атайды. 2020 жылы АҚШ-та есірткіден асыра пайдаланудан болған 91,799 өлімнің 75%-ға жуығы опиоидты қолданған. Жүйке жүйесіне әсер ететін барлық дәрі-дәрмектер өлімге әкелетін фактор ретінде немесе оларды қолдану үшін қауіпке ұшырамайды. Кейбір жағдайларда, зиянды немесе зиянды дәрілерді фармакологиялық баламалардың көмегімен ауыстыруға немесе оларды жоюға болады, мысалы, кокаинге тәуелділік жағдайында NAC және модафинил сияқты, олардың қолданылуы өлімнің негізгі себептері болып саналмайды. Кейбір жағдайларда олар (оның ішінде кофеин) жалпы денсаулықты жақсартуға көмектеседі, мысалы, тікелей және жанама түрде, жалпы немесе белгілі бір деңгейдегі дене шынықтыру және психикалық денсаулықты жақсартуға көмектеседі.

Темекі шегу

Құрама Штаттарда темекі шегудің алдын алуға болатын өлімнің басты себебі болып табылады. Бұл көптеген қатерлі ісік, жүрек-қан тамырлары аурулары, инсульт және тыныс алу жолдары ауруларының негізгі себебі болып табылады. Темекі шегу - бұл әдетте темекі өнімдерін тарту. Электрондық темекі денсаулығына да үлкен қауіп төндіреді. Темекіге балама өнімдердің, мысалы, әртүрлі шөптер мен көмір сүзгілерін қолданудың денсаулыққа әсері жиі зерттеледі, қазіргі зерттеулер темекі тартуға қарағанда шектеулі пайданы ғана көрсетеді. Кейбір темекі шегушілер зиянды азайту шарасы ретінде буландырушыға ауысуы мүмкін, бірақ бұл туралы дәлелдері аз. Пайдалану жиілігі қауіп деңгейінің негізгі факторы болып табылады

Қоршаған ортаның оңтайлы емес температурасы

Зерттеулер көрсеткендей, 2000 және 2019 жылдар аралығында дүниежүзілік өлім-жітімнің 9,4% -ын (жыл сайын 5 миллион) суықпен байланыстылар көбірек бөліп, төмендеуі және жылумен байланыстылар ~ 0,91% -ды құрайды және өсуі экстремалды температураға байланысты болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда жүрек соғысы, жүрек тоқтауы және инсульт жиі болады.

Микробқа қарсы резистенттілік

Ғаламдық бағалауда ғалымдар медициналық деректерге сүйене отырып, антибиотиктерге төзімділік 2019 жылы ~4,95 млн (3,626,57) өлімге әкелген болуы мүмкін деп хабарлады, оның ішінде 1,3 млн тікелей тиесілі соңғысы өлімнен г.с.

Қосымша аурулар, жалпы денсаулық, әлеуметтік факторлар және жұқпалы аурулар

Бірге пайда болған аурулар әртүрлі дәрежеде әртүрлі жолдармен өлімге әкелуі мүмкін, бірақ міндетті түрде емес. Кейбір жағдайларда, коморбидтілер күрделі негізгі механизмдермен негізгі себеп болуы мүмкін және бір мезгілде бірнеше коморбидтілер болуы мүмкін. Пандемиялар мен жұқпалы аурулар немесе эпидемиялар өлімнің негізгі себептері болуы мүмкін. 26 қайтыс болған адаммен жүргізілген шағын зерттеуде пандемияға ұшыраған COVID-19 және инфекциямен байланысты аурулар науқастардың өліміне "негізгі себепші" болды. Психикалық денсаулық мәселелері және экономикалық жағдайлар және/немесе жүйке жүйесіне қатысты дәрі-дәрмектерді қолдану сияқты байланысты мәселелер өз-өзіне қол жұмсау немесе қауіпті мінез-құлықпен байланысты өлім-жітім сияқты себептерге ықпал етуі мүмкін. Сондай-ақ, жалғыздық пен әлеуметтік қарым-қатынастың жеткіліксіздігі де маңызды фактор болып табылады. Жарақат алу мен зорлық-зомбылық "АҚШ-та балалар, жасөспірімдер мен жас ересектер арасындағы өлімнің басты себептері" болып табылады, олардың негізгі тәуекел факторлары "қоғамның, отбасының немесе жеке адамның зиянды жағдайларын" қамтиды, бұл зорлық-зомбылық ықтималдығын арттырады. Алдын алу шараларының түрлеріне "жеке адамдардың, отбасылардың, мектептердің және қауымдардың салауатты дамуын қолдау, сондай-ақ оң қарым-қатынас пен өзара әрекеттесу қабілетін қалыптастыру" кіруі мүмкін. Өмір салты факторлары оның ішінде физикалық белсенділіктің төмендігі, темекі шегу және алкогольді шамадан тыс пайдалану, дұрыс тамақтану және/немесе жалпы денсаулық оның ішінде салауатты тамақтанудан басқа дене шынықтыру және семіздік емес өлімге себепші болуы мүмкін. Мысалы, АҚШ-тағы ересектер арасында алынған үлгіде 40 жастан 69 жасқа дейінгі ересектердің ~9,9% -ы және 70 жастан асқан ересектердің ~7,8% -ы дене белсенділігінің жеткіліксіз деңгейіне байланысты болды.

Қартаю

Дәстүр бойынша қартаю өлімнің себебі болып саналмайды. Оның себебі әрқашан тікелей болады және әдетте бұл жасқа байланысты аурулардың бірі. Бұл процеске байланысты дүниедегі өлім-жітімнің 2/3 бөлігі (2007 жылы күн сайын шамамен 100 000 адам) қартаюдан туындайды. Жоғары дамыған елдерде бұл көрсеткіш 90% -ға дейін жетеді. Қартаюды аурудың ресми мәртебесіне беру және оны тікелей емдеу (мысалы, диеталық өзгерістер мен сенолитика арқылы) туралы өтініштер бар. Қартаюмен байланысты аурулар

Экономика және саясат

Экономика мен саясат өлім-жітімнің негізгі факторлары болуы мүмкін. Мысалы, экономиканың нәтижесінде белгілі бір терапиялар немесе скринингтер қолжетімді бағамен өндірілмейтінін немесе дәрі-дәрмектердің бағасы өте жоғары болуы мүмкін, тіпті олар арзан бағамен қол жетімді болса да, кедейлік тамақтануға әсер етуі мүмкін, маркетинг денсаулығына зиянды өнімдерді тұтынуды арттыра алады, денсаулық пен салауатты ортаны ынталандыру мен реттеу әлсіз немесе жоқ болуы мүмкін, ал еңбек қауіпсіздігі мен адам қоршаған ортасы төмен өндірістік шығындар мен жоғары тұтынудың экономикалық қысымынан зардап шегуі мүмкін. Денсаулық сақтау саясаты мен денсаулық сақтау жүйелері өлім-жітімге әсер етуі мүмкін, сондықтан өлім-жітім факторы болуы мүмкін, мысалы, білім беру саясаты (мысалы, денсаулық сақтау сауатсыздығы), климат саясаты (мысалы, болашақтағы су тапшылығының әсері) және көлік саясаты (мысалы, автокөлік оқиғалары, ластану және дене белсенділігі), сондай-ақ саясатта әсер ететін дене белсенділігінің жоқтығы туралы іс-қимыл. "Соңғы уақыттағы қаржылық қиындықтар" өлім-жітім факторы болып көрінеді. Бір зерттеуде АҚШ-та кедейліктен қанша адам өлетінін анықтады. Қазіргі кезде пайданы барынша арттырудың жүйелі ынталандыруы еңбек қауіпсіздігі мен денсаулығын сақтаудың жалпы деңгейін төмендетуі мүмкін. Қоршаған ортаға зиян келтірудің теріс сыртқы әсері әлемдік денсаулық сақтау саласына елеулі әсер етуі мүмкін.