Кіріспе
Жылқының орталық жүйке жүйесі ауруы Жылқының алғашқы жануарлар миелоэнцефалиті (ЕПМ) - жылқының орталық жүйке жүйесіне әсер ететін ауру. Бұл ауруды пайда ететін алғашқы жануарлар жұқпасы - Sarcocystis neurona немесе Neospora hughesi аталатын маймылдар кешені паразиттері. Көптеген жағдайларды S. neurona туғызады. Н. гугезидің өмірлік циклы мен жұқтыру процесі толық түсініксіз. Паразиттер ауру аттардың миы мен омыртқа миына зақым келтіріп, неврологиялық проблемаларға әкеледі. S. neurona жұқтырған жылқылардың көпшілігі EPM- ге сәйкес келетін неврологиялық белгілерді көрсетпейді.
Equine protozoal myeloencephalitis (EPM) is a disease that affects the central nervous system of horses. It is caused by a protozoal infection that is brought about by the apicomplexan parasites Sarcocystis neurona or Neospora hughesi. Most cases are caused by S. neurona. The lifecycle and transmission of N. hughesi is not well understood. The parasites create lesions in both the brain and spinal cord of the affected horses leading to neurological issues. Most horses infected with S. neurona do not exhibit neurological symptoms consistent with EPM.
Себептер
ЭПМ- ні негізінен саркоцистис нейронасы паразиті тудырады. Өмір циклін аяқтау үшін S. нейронасына екі қоныс беруші қажет: біріншіден, түпкі қоныс беруші, екіншісі - аралық қоныс беруші. Опоссум - бұл ең жақсы қожайын. Солтүстік Америкада нақтылы қожайын Виргиния оппозициясы (Didelphis virginiana); Оңтүстік Америка оппозициялары да нақтылы қожайын ретінде әрекет ете алады. S. neurona-ның алты түрін беткі антигендер (SAG) арқылы анықтауға болады. Жылқылардың ЭПМ-ін SAG1, SAG5 және SAG6 паразиттері тудырады. SAG1 және SAG5 тобы жылқыларда EPM ауруының көпшілігіне себепші болады. Жылқылар осы беттік антигендерге қарсы антителолар шығарады. Аталған антиденелердің қандағы деңгейін өлшейтін сарысудағы антиденелерді тексеру қол жетімді, бұл атаксикалық жылқыда ЭПМ диагнозын қоюға көмектеседі. Қандағы реттік мөлшерлер емдеуді басқаруда пайдалы. Эксперименттік инфекция жұқтырған жылқыларда инфекциядан бастап антиденелерді тексеруден оң нәтижеге жету үшін 14 күн қажет. ЭПМ бар жылқылардың 80% - ы антиденелер сынағында оң нәтиже көрсетті. Егер сынақ 17 күннен бұрын жүргізілсе немесе жылқы антипротозоялық препараттармен емделсе, бұл антиденелер өндірісін кешіктіреді, онда EPM бар антиденелер тестісінің нәтижесі теріс болады.
Симптомдары
ЭПМ-нің пайда болуы кенеттен немесе біртіндеп болуы мүмкін, алайда зақымдану пайда болғаннан кейін зақымдануды қалпына келтіру өте қиын. ЭПМ- нің ең жиі кездесетін белгілері атаксия, бұлшық еттердің әлсіздігімен жалпы әлсіздік. Алайда бұл EPM- ге тән емес және көптеген басқа неврологиялық ауруларда жиі кездеседі. EPM бар жылқылардың клиникалық белгілері негізгі немесе екіншілік проблемалардан туындайтын симптомдардың кең спектрін қамтиды. EPM-нің кесірінен көбінесе аяқ-қолдың көрінетін салпынуы, әсіресе, атипиялық салпынуы немесе артқы аяқ-қолдың кішкене асимметриясы байқалады. Фокальды бұлшық еттің атрофиясы, тіпті жалпыланған бұлшық еттің атрофиясы немесе жағдайының жоғалуы болуы мүмкін. Неврологиялық ауруларда да қосалқы белгілер пайда болады. Тыныс алу жолдарының аномалиялары, мысалы, ларингиялық гемиплегия, ұрқу немесе ауа жолының белгісіз шыққан шуы, ал бұл өте сирек кездесетін болса да, тамақты басқаратын жүйкелердің зақымдалуынан туындауы мүмкін. Эксперименттік инфекциялы жылқыларда өте ерте белгілерге аппетит жоғалуы, тілдің тонусының төмендеуі, бет-әлпеттің парезі, психикалық күйінің өзгеруі, жалпы әлсіздік және құлақтау кіреді. Саркоцистис нейронасының ауруды тудыратын орталық жүйке жүйесіне кіруінің қажеті жоқ деп есептеледі, кейбір жағдайларда S. нейронасы орталық жүйке жүйесінде табылған, бірақ әдетте олай емес. С. нейронаның орталық жүйке жүйесінде кездескен жағдайда, паразиттің қан- ми кедергісіне енуіне ақ қан жасушалары әсер етеді.
Диагностика
EPM диагнозын қою қиын болуы мүмкін, өйткені белгілер жылқыдан жылқыға айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, ал симптомдар басқа ЦНС ауруларына ұқсас болуы мүмкін. EPM-ді нақты диагностикалаудың жалғыз жолы - өлтірілгеннен кейін тестілеу, бірақ басқа ауруларды алып тастаудың және EPM диагнозының негізін құрудың жолдары бар. Бұл әдістердің бірі - жүйке жүйесінің жұмысын бағалау үшін неврологиялық тексеру. Тағы бір нұсқа - мойынның рентгенографиясы. Мал дәрігері қан мен омыртқалық сұйықтықты алып, оны жылқының құрт-құртқа ұшырағанын тексеру үшін зертханаға жібере алады. Зертханалар бұл паразиттерге қарсы күресетін антиденелердің өндірісін бағалау үшін омыртқалық сұйықтықта иммунодиагностикалық зерттеулер жүргізеді. Кейін 1970 жылдары Мейхью мен оның әріптестері синдромның протозоялар инфекциясымен байланысты екенін мойындады және аурудың қазіргі атауы "ат протозоялық миелоэнцефалиті" болды. Сол жылы S. neurona вирусы жұқтырған үш жылқыдан алынған тіндерден оқшауланды. EPM-нің себебін анықтағаннан кейін 1993 жылы жылқының сарысуында S. neurona-ға қарсы антителоларды анықтайтын алғашқы тест жасалды. 1995 жылы Didelphis virginiana елікінің ішектегі құрамынан S. neurona тұқымының генетикалық тізбектері табылған кезде, ол алғаш рет EPM-мен байланыстырылды. EPM термині инфекцияның өзіне емес, паразиттің салдарынан болатын клиникалық неврологиялық симптомдарға қатысты.