Кіріспе

зорлық-зомбылық жәбірленушіге (құтқарушыға) физикалық, психологиялық және әлеуметтік жағынан әсер ететін жағымсыз жағдай. Зорлаудың салдары мен салдары құрбандар арасында әртүрлі болғанымен, адамдар осы үш топта кездесетін ұқсас мәселелерге ұшырайды. Ұзақ мерзімді реакциялар құрбанға әлеуметтік қолдау сияқты пайдасы тиетін немесе олардың қалпына келуін тежейтін механизмдерді дамытуды қамтиды. Жәбірленушіге көмек пен кәсіби ресурстарды іздеу көптеген жолдармен көмектесуі мүмкін.

Жүктілік

Жүктілік зорлаудан да пайда болуы мүмкін. Бұл көрсеткіш әр түрлі жағдайда әр түрлі болады және негізінен кедергісіз контрацептивті қолдану деңгейіне байланысты. 1982 жылы Американдық репродуктивті медицина қоғамының журналы Fertility and Sterility зорлаудан жүкті болу қаупі ерікті жыныстық қатынастан жүкті болу қаупімен бірдей екенін хабарлады, 24%. 1996 жылы АҚШ-та 4000-нан астам әйелді үш жыл бойы бақылаған ұзындықты зерттеуде 12-45 жас аралығындағы зорлаудан зардап шеккендердің ұлттық жүктілік деңгейі 5,0% -ды құрады, бұл жыл сайын зорлаудан зардап шеккен әйелдердің арасында 32000-нан астам жүктілікке әкеледі. 1991 жылы Лимадағы перзентханада жүргізілген зерттеуде 12-16 жас аралығындағы жаңадан ана болған аналардың 90% зорлық-зомбылықтан жүкті болған, көпшілігі өздерінің әкесі, өгей әкесі немесе басқа жақын туыстары. Коста-Рикадағы жасөспірім аналарға арналған бір ұйым өзінің клиенттерінің 95 пайызы 15 жасқа толмағандар инцест құрбаны болғанын хабарлады. Эфиопияда жасөспірімдер арасында жүргізілген зерттеуде зорлық-зомбылыққа ұшырағаны туралы хабарлағандардың 17%-ы зорлық-зомбылықтан кейін жүкті болды, бұл Мексикадағы зорлық-зомбылық туралы дағдарыс орталықтары хабарлаған 15-18% -ға ұқсас көрсеткіш. Жас кезінде зорлық-зомбылықпен жыныстық қатынасқа түсу әйелдің жыныстық қатынасты өзі бақылай алатын нәрсе ретінде көру қабілетін төмендетеді. Нәтижесінде жыныстық қатынасқа мәжбүрленген жасөспірім қыздың презерватив немесе басқа да контрацепция түрлерін қолдану ықтималдығы төмендейді, сондықтан оның жүкті болу ықтималдығы артады. Кейптаун қаласында (Оңтүстік Африка) жасөспірімдердің жүктілігіне байланысты факторларды зерттеу барысында жыныстық қатынасқа мәжбүрлеу жыныстық қатынасты жиі және заманауи контрацептивтерді қолданудан кейін үшінші ең көп байланысты фактор екені анықталды. Бейтаныс адаммен кездескен кезде жүктілік кезінде преэклампсияның пайда болу қаупі жоғары болады, бұл жүктілік кезінде гипертонияның пайда болуымен байланысты, несепте протеиннің көп болуы. Керісінше, бір серіктестің жыныс затына қайта-қайта түсу әкелік толеранттылықты тудыратын қауіпті азайтады.

Жыныстық жолмен берілетін аурулар

Қорғану орындарында әйелдер туралы жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, жыныстық және физикалық зорлық-зомбылық көрген әйелдер жыныстық жолмен берілетін ауруларға шалдыққан.

Психологиялық әсері

Көңіліне қатты әсер еткен зорлық-зомбылықтан аман қалғандардың көбісі зорлық-зомбылықтан кейінгі алғашқы кезеңде қатты психологиялық әсерге ұшырайды; дегенмен, көптеген аман қалғандар ұзақ уақытқа созылған психологиялық зақымдануды бастан кешіруі мүмкін.

Тез арада күшіне ену

Көмекке ұмтылудан аман қалғандар жиі өздерінің шабуылдан кейін алаңдаушылық пен қорқыныш сезінеді. Американдық "Ортопсихиатрия" журналының зорлаудан кейінгі реакцияларды зерттеуіне сәйкес, әйелдердің 96 пайызы қорқып, дірілдеп, тербеліп жатқанын айтады. Уақыт өте келе, бұрынғы симптомдар азайып, депрессия, шаршау және тыншылмай қалу деңгейі өсті.

Травмадан кейінгі стресс бұзылуы

Көңілі ауырғаннан кейін зорлаудан аман қалғандардың көбісі посттравматикалық стресс бұзылысына ұшырайды. Ұлттық Жәбірленушілер орталығы мен Қылмыс құрбандарын зерттеу және емдеу орталығы жасаған зерттеуде зорлық-зомбылыққа ұшыраған әйелдердің 31 пайызы өмірінің бір кезеңінде ПТСР-ға шалдығады. Өзін-өзі кінәлау мінез-құлқы аман қалған адамның бойындағы кінәлі сезімдермен байланысты. Адамның шабуыл кезінде (өткендегі бақылау) бақылауға ие болғаны үлкен психологиялық қиындықпен байланысты болса, қалпына келтіру процесінде (қазіргі бақылау) көбірек бақылауға ие болғаны аз қиындықпен, аз кері қайтумен және көбірек танымдық қайта өңдеумен байланысты. Бұл бақылау қажеттілігі әділ әлемге деген сенімнен туындайды, бұл адамдар өздеріне лайық нәрсені алады және әлемде адамдар бақылай алатын белгілі бір тәртіп бар. Бұл бақылау оларды мұндай оқиғаның қайталанбайтынына сендіреді. Өзіңді кінәлауды азайтуға көмектесетін кеңес беру жауаптары - бұл қолдау, психологиялық жауаптар (зорлау травматикалық синдромы туралы білім алу) және кінәлау мәселесін қарастыратын жауаптар. Өзін-өзі кінәлау үшін терапияның пайдалы түрі - когнитивтік қайта құру немесе когнитивті мінез-құлық терапиясы. Когнитивті қайта өңдеу - бұл фактілерді қабылдау және солардан логикалық қорытынды жасау процесі, ол ұяттан немесе кінәдан аз әсер етеді. Көңіліне қасірет түсіргендердің көбісі өздеріне болған жағдай "олардың кінәсі емес" деп жеткілікті сенімді бола алмайды. Бұл оларға ұятты жеңіп, өздерін қауіпсіз сезіне білуге және қайғы-қасіретті дұрыс жолмен бастан өтуге көмектеседі. Көп жағдайда, көп уақыт, және жиі терапия, аман қалған адамға және аман қалған адамға жақын адамдарға өңдеуге және сауығуға мүмкіндік беру үшін қажет.

Ерлерге психологиялық әсері

Ер адамдардың зорлануы әсерін зерттеген белгілі ғалымдар Джейн Уокер, Джон Арчер және Мишель Дэвис, зорлаудан кейін еркек жанкүйерлер ұзақ уақыт бойы күйзеліске, уайымға, ашуға, еркектікке, жыныстық қатынасқа қатысты түсініксіздікке ұшырап, қайғыға ұшырағанын анықтады. Еркектердің 97 пайызы шабуылдан кейін күйзеліске ұшыраған. Сонымен қатар, ер адамдардың 93 пайызы уайымданады. Бұл байланыс жынысы, жасы, білімі, жарақаттан кейінгі стресс бұзылысының белгілері және психикалық бұзылыстар бар-жоғын бақылаудан кейін де сақталады. Зорлаудың салдарынан жасөспірім кезінен бастап өзін-өзі өлтіру әрекеті жасалуы мүмкін. Эфиопияда зорланған оқушылардың 6%-ы өз-өзіне қол жұмсауға тырысқанын айтады. Олар өздерімен болған жайтты айтудан ұялады.

Жәбірленушілердің әлеуметтік әсері және оларға жасалған жаман мінез-құлық

Жыныстық зорлық-зомбылықтан кейін, құрбандар тергеледі және көп жағдайда, жамандыққа ұшырайды. Жәбірленушілер медициналық тексеруден өтіп, полициямен сұхбат алады. Қылмыстық сот барысында құрбандар жеке өмірінің құпиялылығын жоғалтады және олардың сенімділігі сыналуы мүмкін. Жыныстық зорлық-зомбылық құрбандары екінші реттік құрбандыққа ұшырауы мүмкін және құрбанды кінәлау, оның ішінде жеңіл жүрісті ұялту және кибербуллинг. Қылмыстық іс жүргізу кезінде жариялауға тыйым салу және зорлауды қорғау заңдары құрбандарды шамадан тыс қоғамдық бақылаудан қорғау үшін қолданылады.

Екінші реттік құрбандық

Зорлау әсіресе жыныстық қатынас пен жыныстық қатынасқа қатысты қатаң дәстүрлер мен табулар бар мәдениеттерде қорлау болып табылады. Мысалы, зорлық-зомбылыққа ұшыраған адамды (әсіресе бұрын пәк болған адамды) қоғам "залал" деп қарауы мүмкін. Мұндай мәдениеттердегі құрбандар оқшаулануға ұшырауы мүмкін, достары мен отбасынан бас тартылуы мүмкін, үйленуіне тыйым салынады, егер үйленген болса, ажырасуы мүмкін немесе тіпті өлтірілуі мүмкін. Бұл құбылыс екінші реттік құрбандық ретінде белгілі. Қоғам екінші реттік құрбандықты негізінен әйелдерге бағыттаса, еркек құрбандар да ұят сезімін сезіне алады немесе тазалық жоғалтуды сезіне алады. Екіншілік құрбандық - бұл жыныстық зорлық-зомбылық, қорлау немесе зорлау құрбаны жеке адамдар мен институттардың жауаптары арқылы қайта жарақаттандыру. Екінші реттік құрбандық түрлеріне құрбанды кінәлау және медициналық персоналдың немесе құрбанның байланысы бар басқа ұйымдардың шабуылдан кейінгі орынсыз мінез-құлқы немесе тілі кіреді. Екінші реттік құрбандық әсіресе есірткіге, таныс пен заңмен күштеп зорлау жағдайларында жиі кездеседі.

Жәбірленушілерді кінәлау

Жәбірленушіні кінәлау деген термин қылмыстың құрбаны сол қылмысқа толық немесе ішінара жауапты деп есептеледі. Зорлау жағдайында бұл белгілі бір құрбандықтардың мінез-құлқы (мысалы, флирт немесе жыныстық қоздырғыштарды тудыратын киім кию) шабуылға итермелеуі мүмкін деген көзқарасты білдіреді. Бұл қылмыстың құрбаны қылмыстың өз кінәсі екеніне сенуіне себеп болуы мүмкін. Зорлаушылар құрбанды кінәлауды қылмыстарынан ажыратудың негізгі психологиялық жолы ретінде қолданады және кейбір жағдайларда бұл олардың айыпталуына әкеледі. Зорлау құрбандары әйелдер қоғамдағы жыныстық рөлдерді бұзатын мінез-құлық танытқанда көбірек кінәланады. Қоғам мұндай мінез-құлықты зорлауды ақтайтын себеп ретінде қолданады. Сол сияқты, зорлық-зомбылыққа ұшыраған әйелдерді кінәлау, көбінесе, олардың тартымдылығы мен қадір-қасиетіне байланысты. Мұндай мінез-құлық шабуылмен байланысты емес, бірақ оны жәбірленушіні кінәлау үшін қолдануға болады. "Зорлауды қолдайтын" қоғам - бұл қылмыскерлерді зорлауды ақтауға болады деп саналған кезде. Жәбірленушілерді кінәлаудың бір себебі әділ әлем гипотезасы деп айтылған. Әлемнің әділ екеніне сенетін адамдар себепсіз біреудің қатты ренжігенін қабылдау қиынға соғуы мүмкін. Бұл құрбандар өз тағдырына лайық бірдеңе жасаған болуы керек дегенге әкеледі. Тағы бір теория адамның өзін қорғай білу қажеттілігін психологиялық тұрғыдан қажет етеді, бұл адамдарды зорлау тек шабуылды қозғайтындарға ғана болады деп сенуге итермелейді. Сенушілер мұны қауіпсіз сезім ретінде қолданады: егер адам өткен құрбандардың мінез-құлқынан аулақ болса, ол азрақ зардап шегеді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау зерттеулер форумының жыныстық зорлық-зомбылыққа қатысты көзқарастарын зерттеуі көптеген елдерде құрбанды кінәлау түсінігі, кем дегенде, ішінара қабылданғанын көрсетті. Жәбірленушілерді кінәлау, сонымен қатар, танымал БАҚ-тың жыныстық объективізацияны қолдануының нәтижесі болуы мүмкін. Жыныстық объектилендіру - адамның өмірін жыныстық нысанға айналдыру. Бұл адамгершіліктен айыруды білдіреді. Британияда жүргізілген зерттеуде әйелдер киім киіп, бұқаралық ақпарат құралдарында айтылғандарға қарап, өзін кінәлі сезінген сайын, зорлық-зомбылықтан кейін өзін кінәлі сезіну ықтималдығы арта түсетіндігі анықталды. Колледж студенттерінің үлкен тобын зерттеу барысында, бұқаралық ақпарат құралдарының жыныстық объективізацияға ықпалын және оның құрбандарды кінәлау әсерін байқау үшін, адамның әйелдердің денелерін жыныстық сипатқа ие ететін медиа мазмұнына неғұрлым көп тап болғанда, олар зорлауды кінәлауға қатысу ықтималдығы артатынын анықтады. Сондай-ақ, Роксана Агню Дэвис, клиникалық психолог және жыныстық зорлық-зомбылықтың әсерлері жөніндегі сарапшы, құрбанды кінәлау қорқынышпен байланысты деп ұсынды. "Бұл таңқаларлық емес, өйткені зорлық-зомбылыққа ұшырағандардың көбісі өздерін кінәлайды. Әйеллер куәгерлер трибунасында әйелге қарап, ол "жаман" нәрсе жасады деп шешуі мүмкін, мысалы, айыпталушымен флирт немесе ішімдік ішу. Сондықтан, егер ол бұған ұқсас ештеңе жасамаса, зорлық-зомбылық оған болмайды деп өзін-өзі сендіре алады". Көптеген зерттеулерге сәйкес, гетеросексуалдық ерлер құрбанды кінәлауға көбірек қатысады. Ерлер өздерінің жыныстық қатынасқа қатысқаны үшін басқа ерлерді кінәлайды. Олар сондай-ақ, трансгендерлік киім киетіндер, трансгендерлік ерлер және гейлер сияқты жыныстық нормаларды ұстанбайтын адамдарды кінәлайды. Жәбірленушілерді кінәлау жиі кездесетін көптеген елдер ерлер мен әйелдерге берілген бостандықтар мен мәртебелер арасында әлеуметтік айырмашылықтар бар.

Зорлау туралы хабарлау

Кейбір адамдар өздерінің зорлық-зомбылық туралы хабарлаудың өздерін қалпына келтіру процесінде көмектескенімен танысты. Жергілікті полиция бөлімімен байланыс орнату, медициналық орталыққа бару және / немесе Ұлттық жыныстық зорлық-зомбылық желісіне қоңырау шалу - бұл әділдік іздеу кезінде аман қалғандардың қарастыратын бірнеше нұсқасы. Алайда зорлық-зомбылыққа ұшырағандардың аз ғана пайызы бұл туралы хабарлауға шешім қабылдайды. Зорлау құрбандары жыныстық зорлық-зомбылық туралы хабарлауға қарапайым зорлық-зомбылық құрбандарына қарағанда аз ықтимал. 2006 және 2010 жылдар аралығында жыл сайын полицияға 211 200 зорлау немесе жыныстық шабуыл туралы хабарланбайды деп есептелді. Зорлау туралы хабарлау шешіміне әсер етуші факторларға жынысы, жасы, азшылық мәртебесі, көрінген нәтижелер және әлеуметтік күтулер жатады. Әйелдер зорлық-зомбылықтан жарақат алғаннан кейін өздерін құрбан сезінген кезде, олардың өз жағдайларын хабарлау ықтималдығы жоғары. Зорлау құрбандары әйелдер қылмыскер туысы немесе танысы болған жағдайларды жиі хабарламайды. Ерлер зорлау құрбандары ерлер зорлаумен байланысты стигмаға байланысты зорлау туралы хабарлауға асықпауы мүмкін, бұл қорлау немесе маскауляциядан қорқуды тудырады. Зорлау туралы құқық қорғау органдарына хабарламайтын жәбірленушілер әлі де жыныстық зорлаудың сот-медициналық сараптамасын алуға құқылы. Олар әлі де жақын адамдарынан және/немесе кәсіби психологтан қолдау іздеуге шақырылады. Дегенмен, қалпына келтіру әдетте үш негізгі тақырыптан тұрады: қол жеткізу, зорлауды қайта құру және өзін қайта анықтау. Осы үш факторды дұрыс орындау үшін кәсіби ем қажет болуы мүмкін. Когнитивті өңдеу терапиясы жарақаттан кейін пайда болған симптомдарды азайтады немесе жояды және оларға бақылау сезімін қалпына келтіруге көмектеседі. Сонымен қатар, қолдау топтары адамдарға басқа да аман қалғандармен байланысуға мүмкіндік береді және олар жалғыз емес екенін үнемі еске салады.