Кіріспе

Құстың жойылған түрлері Маврикий шелдгусы (Alopochen mauritiana), Маврикий шелдгусы деп те аталады, Маврикий аралында мекендейтін, жойылған шелдгус түрі. Маврикийге 17 ғасырда келген туристер қаз туралы айтқанмен, бұл мәліметтерде егжей-тегжейлі мәлімет жоқ. 1893 жылы "Маре-о-Сонг" батпағынан алынған карпометакарп қанатының сүйегі мен жамбас сүйегі "Сарцидиорнис маурициан" деген жаңа қаз өрісінің атауын беруге пайдаланылды. Бұл сүйектер қаз туралы қазіргі заманғы мәліметтерге байланысты болды, кейіннен олар мысырлық қазға қатысты түрге тиесілі екендігі анықталды және ол Алопочен тұқымына енді. Маврикий мен Реюньонның шелдгусы Маскарин аралдарын отарлаған мысырлық қаздардан тараған болуы мүмкін. Бір замандағы мәлімет бойынша, Маврикийдің шелдгусы қос қанаты жартылай қара, жартылай ақ, ал құс өте үлкен емес еді. Түрлер бір суретте суреттелуі мүмкін. Қазбалар көрсеткендей, бұл құс мысырлық қаздан кіші, бірақ аяқтары мықты болған. Маврикийлік шелдгуздың әдеттері туралы аз мәлімет бар, олар өте қолға ілгері, жайылымдықтар, топта өмір сүрген және әдетте аралдың солтүстік жағында, құрғақ мезгілден басқа уақытта, олар су ішуге мәжбүр болған кезде, аралдың солтүстік жағында тұратын. Олардың мықты аяқтары олардың жер бетінде өмір сүретінін көрсетеді, бұл судан аулақ жүргендерін растайды. Саяхатшылар бұл түрді өте дәмді деп санайды, ал 1681 жылы көп болса да, ол тез төмендеді, 1698 жылы жойылып кеткен деп жарияланды. Бұл түрді құрып кетуіне әкелген себеп - ондағы жануарлардың, әсіресе мысықтардың, тым көп аң аулауы мен жыртқыш әрекеттері.

Таксономия

17 ғасырда Маврикийдің Маскарен аралына келген туристер қаз туралы хабарлаған, бірақ бұл мәліметтерде егжей-тегжейлі мәліметтер болған жоқ. Британдық зоолог Уолтер Ротшильд Оусталеттің 1907 жылы Сарцидиорнис түріне жататын түрлерге қарсылығын атап өткен кезде, ол карунклдің қазіргі есептерде аталмағаны тек байқамаушылық деп есептеген және бұл қаздардың кішкентай мөлшеріне сілтеме жасау оларды Сарцидиорнис деп қолдаған. 1967 жылы америкалық орнитолог Джеймс Гринвей бұл құсты Сарцидиорнис түрінің бір түрі ретінде санап шығарды. 1987 жылы британдық орнитолог Грэм С. Коулз Mare aux Songes-тен қосымша карпометакарптың Британдық табиғи тарих мұражайында жақында анықталғандығы Эндрюстің Маврикий құсы Сарцидиорниске емес, қазіргі египет қазына (A. aegyptiaca) тиесілі Алопохен тұқымдасына тиесілі екенін растады. 1994 жылы Реюньоннан табылған қазбаларға негізделген Реюньондық шелдгозының (содан кейін Mascarenachen kervazoi) сипаттамасында Коулз Маврикий құсын қайтадан А. mauritiana деп атады, бұл Эндрюстің Малагаси шелдгозына жақын екенін білдіргенін атап өтті. 1997 жылы британдық орнитологтар Хайвел Глин Янг, Саймон Дж. Тонг және Джулиан П. Хьюм жойылып кеткен жабайы құстарды қарастырды және Мадагаскар мен Батыс Үнді мұхиты аймағындағы төрт жойылып кеткен шелдгиздердің өзара байланыстары анық емес екенін және олардың барлығы толық түрлер болмаған болуы мүмкін екенін атап өтті. Сонымен қатар, олар Маврикийдің шелдгузыны Алопочен түрінің бірі ретінде санады. Француз палеонтологы Сесиль Мурер Шавире және оның әріптестері 1999 жылы Маврикийдің шелдгусы Малагаси және Реюньон шелдгустарына ұқсас болғанымен, ол Маврикийге эндемик болуы мүмкін және егер оның көбірек қалдықтары табылса, ол осы түрлерден ерекшеленуі мүмкін деп мәлімдеді. Олар сондай-ақ Реюньон шелдгусы мен Египет шелдгусы және Маврикий шелдгусы, Алофохен сияқты тұқымға көшірді. Британ жазушысы Эррол Фуллер 2000 жылы 17 ғасырдағы саяхатшылар Маврикийде көрген қаздар сүйектерінен сипатталған түрлерге байланысты болуы мүмкін, бірақ ешқандай байланыс болмауы мүмкін деп мәлімдеді. Британдық эколог Энтони С. Чек және Юм 2008 жылы Маскаренский шелдгейз африкалық туыстық қатынасы бар мадагаскарлық түрлерден алынған деп болжады, бұл Маскарен аралдарын отарлағаннан кейін мысырлық қаздан шыққан болуы мүмкін. Олар Маврикийдің шелдгусы қазбаларының "өте сирек" кездесетінін айтты. Тарихи жіктелімдер мен анықтамалар өзгеруін ескере отырып, Маврикий шелдгусы сондай-ақ Маврикий шелдгусы және Маскарен шелдгусы сияқты қосымша нұсқалармен, Маврикий шелдгусы және Маскарен шелдгусы сияқты жалпы атаулармен аталады.

Сипаттама

Маврикий шелдгусы туралы қазіргі заманғы ең жақсы сипаттама және оның қалай көрінгенін көрсететін жалғыз нұсқа 1668 жылғы ағылшын саяхатшысы Джон Маршаллдың: Маврикий шелдгусының жамбас сүйегі де брант гусының өлшеміне ұқсас, ал ал алтабұлақтың алдыңғы жиегінен (бүйір сүйегі қосылатын жамбас сүйегінің соқпағы) ишиумның артқы бөлігіне дейін (бүйір сүйегінің артқы бөлігін құрайды) және жалпы алғанда қаздар мен қаздардың жамбас сүйегімен сәйкес келеді. Бұрын додоның тарихын зерттеген Чек бұл сәйкестендіруге ешқандай құжаттамалық немесе орнитологиялық дәлелдер таппады және оны және Гроувтың басқа қорытындыларын таңғалдырды. Голландияның ұлттық архивтерімен байланысқаннан кейін, ол иллюстрацияның қолтаңбасыз екенін анықтады, бірақ оған бұрынғы комендант Г. Ф. ван Риден мен Х. Клингенберг жазған 1670 жылғы хат қосылған. Чек бұл жануардың қысқа, терең құйрығы, қанатқа толы аяғы, қанаттары, қысқа, жоғары қарай бұрылған құйрығы бар екенін айтты. Оның ойынша, бұл Маврикий шелдгузы үшін жақсырақ сәйкес келеді, сондықтан бұл құстың тірі кездегі жалғыз қазіргі заманғы суреті. Жаңа идентификация сонымен қатар, 1670 жылы додоның жойылып кеткенін білдірді, бірақ сурет оның жалпы алғанда болжамдан ұзақ өмір сүруін қолдауға арналған. Чеке өзенде суреттелген тағы екі су құсын Маскарен тельдері ретінде және маврикийлік бульбуль сияқты құс сияқты құсты анықтады. Чек және британдық палеонтолог Джолион С. Пэриш 2020 жылы суретте "әрине" Маврикий шелдгусы көрсетілгенін мәлімдеді.

Мінез-құлық және экология

Маврикийлік шелдгуздың әдеті туралы аз мәлімет бар. Юм мен британдық тарихшы Риа Винтерс 2015 жылы көптеген қаздар сияқты Маврикийдің шелдгузы да жайылымшы болғандығын және Маврикийде бір кездері шөптің жеті эндемиялық түрі болғандығын, олардың екеуі қазір жойылып кеткенін және басқа да түрлерін атап өтті. Эндемикалық фаунаның тірі қалған бөлігі әлі де қатерлі. Маврикийлік шелдгус басқа да жуырда жойылған маврикийлік құстармен бірге өмір сүрді. Мысалы, додо, қызыл рельс, Маскаренский терек, кең құлақты попугай, Маскаренский сұр попугай, Маврикий көк көгершіні, Маврикийлік соу, Маскаренский кут және Маврикийлік түнгі құс. Маврикийдің жойылып кеткен бауырымен жорғалаушыларына атқыштармен сүйенетін Маврикийдің алып торнайы, Маврикийдің күмбезді алып торнайы, Маврикийдің алып скинкісі және Дөңгелек аралдағы ор қазған боа жатады. Маврикийдің ұшқыр түлкісі мен тропидофора карината деген шаяндар Маврикий мен Реюньон аралдарында өмір сүрген, бірақ екі аралда да жойылып кеткен. Кейбір өсімдіктер, мысалы Casearia tinifolia және пальма орхидеясы да жойылып кетті.

Құрып кету

Маврикий мен Реюньонға саяхатшылар өте дәмді қаздар мен қаздарды қайта-қайта атады, ал қаздар ондағы аңшылардың сүйікті олжасы болып саналды. Чеке 1987 жылы Маврикийдің шелдгусы 1681 жылы көптеп таралған деп саналған, бірақ одан кейін тез төмендеді; француз зерттеушісі Франсуа Легуат оларды 1693 жылы сирек деп санады, ал Маврикийдің голландиялық губернаторы Роэлоф Деодати оларды 1698 жылы жойылған деп жариялады. Чек бұл аралдарда 1600 жылдары ер адамдардың саны аз болғандықтан, олар кең таралған жануарлардың құрып кетуіне жауапты болуы мүмкін емес, бірақ белгілі бір мекендермен шектелгендер, мысалы қаздар мен қаздар сияқты, аңшылықпен жойылған болуы мүмкін, бірақ аздаған асыл тұқымды жануарлар әкелінген жануарларға байланысты болуы мүмкін. 2013 жылы Чеке негізгі кінәлі мысықтар екенін, ал аңшылық екінші орында екенін және түрлер құтқарылған, еншіленген тышқандар мен шошқалар. Хьюм 2017 жылы Маврикийдің шелдгусы, мүмкін, оның жұмыртқалары мен балапандарына әкелінген сүтқоректілер, әсіресе мысықтар, ашаушылыққа ұшырағандықтан жойылып кеткен деп мәлімдеді.