Кіріспе

Он аю (команч: Pawʉʉrasʉmʉnurʉ) (1790 ж. 23 қараша 1872 ж.) - Ямпариканың немесе "Тамыр жегіштер" дивизиясының негізгі басшысы. 1860 72 жыл. Ол Ямпариканың Кетато ("Жарақсыз") жергілікті тобының басшысы болды, мүмкін 1840-шы жылдардың соңында. Этноним (топ атауы), Ямпарика немесе "Тамыр жейтін" Команчи Нью-Мексико испандарына 1750-ші жылдары белгілі болды, бірақ шамамен 1790 жылға дейін олар әдетте Арканзас өзенінің солтүстігінде болды және сондықтан испан құжаттарында сирек аталып өтілді. Сол уақыттан кейін, шайендердің (команче: paka naboo 'сызықты жебелер') және Куампелердің, мүмкін арапахолардың, кейбір Ямпарика жергілікті топтары, соның ішінде Кетато, Солтүстік Канада өзенінің аңғарына көшіп барды.

Ерте өмір

Он аю бала кезінен жетім қалған, оның отбасылық тобын Лакоталар өлтірген. Кейінгі Команч ауызша тарихында ол жас кезінде Лакота ауылдарына ат үстінде найзалы шабуылдар жасағаны белгілі. 1840 жылы Ямпарика басшысы Он аю 1838 жылдың көктемінде Вольф-Крикте шайендер мен арапахолардың жеңісінен кейін команчилер мен киовалар, шайендер мен арапахолар арасындағы бейбітшілік пен үлкен одақтың басты промоутерлерінің бірі болды. Өз мақсатына жету үшін Он аю (Парравасамен) Коцотека Шашталған Бас (Уулеа бу) сияқты басшылардың мақұлдауына ие болды. Күн бүркіті) (Тавакена), мүмкін Нокони биік ағашы (Хуупи пахати) және, әрине, Пенетека Буффало Хумп (Почеха квипи, Потсханаквахип) және Сары Қасқыр (Исавиа) және, мүмкін, Квахади темір жакеті (Похебитс квашо); Он аюмен (Парравасамен), мүмкін, Тавакена және Хуупи пахати, әрине, Буффало Хумп (Почеха квипи) және ақырында темір жакеті (Похебитс квашо) екі Бутт Creek маңындағы келіссөздер кезінде Команч ұлтын білдірді, нәтижесінде екі топ арасында бейбіт келісім және мықты одақ орнады. Он аю алғаш рет 1853 жылы ағылшын-американдықтардың назарына түскен, ол басқалармен бірге Форт-Аткинсон келісімін жасасқан. Оның есімі "Parosawano" деп жазылып, "Он таяқ" деп аударылды, бұл /pawʉʉra/ "айың" /paria/ "сабақ таяғы" деген сөзбен шатасты. 1854 жылы келісімді қайта қарау кезінде қателік түзетілді. Он аю 1860 жылы англолар "Шайылған бас" (Wulea boo, мүмкін коцотека, яғни янпарика команчисі) деп атаған адамның өліміне байланысты Ямпариканың басты басшысы болды; соңғысының команчи аты белгісіз, өйткені англолар сол атпен атаған бірнеше адам болды. 1861 жылдың тамызында Он аю (бәлкім, өзі "Бистевана" деп аталатын бас) генерал Альберт Пайкпен "Форт Кобб" келісімін жасады, ол "Сұр жакеттер"мен одақ орнатты. 1863 жылы он аю, оңтүстік шайендер, оңтүстік арапахолар және киовалар сияқты батыс үндістер делегациясымен бірге Вашингтонға барды, бірақ ол өз халқы үшін АҚШ үкіметінен ешқандай үлкен жеңілдік ала алмады. 1864 жылдың қарашасында Он аю Ямпарика команчтарының басшысы болды. Бент ағайындыларының ескі Adobe сауда бекетінің қираған жерлеріне жақын (алғашқы Adobe Walls, Texas, 1840 жылы салынған) полковник Кристофер 'Кит' Карсонның әскерлері жақын маңдағы Киова ауылына шабуыл жасағанда. Он аюдың ауылынан шыққан жауынгерлер Карсонның адамдарын қуып шыққан қарсы шабуылға басшылық етті, бірақ Он аюдың ұлдарының бірі Экамоксу 'Қызыл жең' қаза тапты.

Өлім

Бір жылдан кейін 1868 жылдың желтоқсанында Ямпариканың жергілікті топтары, соның ішінде Он аюдың тобы, олардың одақтастары шайендер мен соңғыларының резервациясының шекарасында, батыс үнді аумағындағы Вашита өзенінің бойында болды. Лейтенант-полковник Джордж Армстронг Кастердің қол астындағы әскерлер Чейен ауылына қара қазан астында шабуыл жасаған кезде, Эсаросавит 'Ақ қасқыр' ауылының Ямпарика жауынгерлері қарсы шабуылға қосылып, майор Джоэл Эллиоттың жасағын "жүргізді". 1872 жылы Он аю тағы да Вашингтонға өзінің немересі Чиверс (бәлкім, испандық чива 'теке', бірақ Атокни бұл tsii putsi 'кішкентай жағымсыз' деп айтады) кіретін делегациямен бірге, сондай-ақ басқа да команчтер мен киовалармен бірге барды. Бірақ, уәделердің орындалатынына деген үміт ақырында түкке тұрғысыз болды. Он аю қайтып оралғаннан кейін көп ұзамай, 1872 жылы 23 қарашада Форт-Силл қаласында қайтыс болды.

Көпшілікке танымал ақпарат құралдарында

Мускоги актері Уилл Сэмпсон ойнаған Он аю "Заңсыз" фильмінде Джози Уэльс үйін қорғап жүрген команч бас ретінде бейнеленген, содан кейін Клинт Иствуд бейнелеген атау кейіпкерімен "өмір сүру және өмір сүруге мүмкіндік беру" бейбітшілікке қол жеткізеді.