Кіріспе

Танжер ауруы немесе гипоальфалипопротеинемия - бұл өте сирек кездесетін тұқым қуалайтын ауру, ол қан ағынындағы жоғары тығыздықты липопротеиннің (HDL) мөлшерінің қатты төмендеуімен сипатталады, оны көбінесе "жақсы холестерин" деп атайды. Әлемде шамамен 100 адам осы аурумен ауырып жатқаны анықталды. Бұл ауру алғаш Вирджинияның жағалауындағы Танжер аралында анықталды, бірақ қазір көптеген елдердің адамдарында анықталды.

Белгілері мен симптомдары

Танжер ауруы кезінде гомозигота болған адамдарда холестерин эфирлерінің әртүрлі жинақталуы пайда болады. Бұл әсіресе миндальдарда байқалады, өйткені олар сары/ апельсин түсті болуы мүмкін. Холестерин эфирлері лимфа түйіндерінде, сүйек кемігінде, бауыр мен көкбауырда да кездеседі. Холестерин эфирлерінің жинақталуына байланысты миндальдар ұлғаюы мүмкін. Гепатоспеленомегалия (бауыр мен семіркенің ұлғаюы) жиі кездеседі. Невропатия мен жүрек-қан тамырлары аурулары - Танжер ауруының ең қауіпті дамуы.

Генетика

9q31 хромосомасының мутациясы ABCA1 дефектті транспортеріне әкеледі. Бұл мутациялар ABCA1 белогының холестерин мен фосфолипидтерді қан ағынында ApoA1 қабылдауы үшін жасушалардан тиімді түрде тасымалдауына кедергі келтіреді. Холестеринді клеткалардан шығара алмау қан айналымында жоғары тығыздықты липопротеиндердің жетіспеушілігіне әкеледі, бұл коронарлық артерия ауруының тәуекел факторы болып табылады. Сонымен қатар, жасушаларда холестериннің жиналуы уытты әсер етіп, жасушалардың өліміне немесе олардың жұмыс істеуінің бұзылуына әкелуі мүмкін. Осы факторлардың бірігуі Танжер ауруының белгілері мен симптомдарына әкеледі. Бұл жағдай аутосомалық рецессивті үлгіде мұраланады, яғни фенотиптің пайда болуы үшін геннің екі көшірмесі генотипте болуы керек. Көбінесе аутосомалық рецессивті ауруы бар адамның ата-анасы өзгерген геннің бір көшірмесін алып жүреді, бірақ аурудың белгілері мен симптомдары жоқ.

Диагностика

Танжер ауруы туыстық жоғары тығыздықты липопротеиннің жетіспеушілігіне әкеледі. Жоғары тығыздықты липопротеиндер қандағы Аполипопротеин А1 (apoA1) холестеринмен және фосфолипидтермен бірігіп түзіледі. HDL- ді қалыптастыру үшін қолданылатын холестерин мен фосфолипидтер жасушалардың ішінен пайда болады, бірақ ABCA1 тасымалдаушысы арқылы жасушадан қанға тасымалданады. Танжер ауруы бар адамдарда ABCA1 тасымалдаушыларының ақаулары бар, нәтижесінде холестеринді олардың жасушаларынан тасымалдау қабілеті өте төмендейді, бұл көптеген дене тіндерінде холестерин мен фосфолипидтердің жиналуына әкеледі, бұл олардың көлемін ұлғайтуға әкелуі мүмкін. Қандағы жоғары тығыздықты липопротеиндер деңгейінің төмендеуі кейде гипоальфалипопротеинемия деп сипатталады. Бұл аурумен ауыратын адамдарда қандағы май мөлшері біршама жоғары (жеңіл гипертриглицеридемия) және жүйке қызметінің бұзылуы (нейропатия) байқалады. Бұл аурудан миндальдер айқын көрінеді; олар жиі қызғылт-сары немесе сары түсті болып көрінеді және өте үлкен болады. Ауру жұқтырған адамдарда көбінесе артерияларды қаптаған майлы шөгінділер мен жарақат тәрізді тіндермен сипатталатын ерте атеросклероз пайда болады. Бұл жағдайдың басқа белгілері: көкбауырдың ұлғаюы (спленомегалия), бауырдың ұлғаюы (гепатомегалия), мүйіз қабығының тұмандануы және жүрек- қан тамырларының ерте басталған ауруы.

Емдеу

Ниацин немесе гемфиброзил сияқты сарысудағы HDL-ді көтере алатын дәрілер бар. Бұл дәрілер гиперлипидемиясы бар науқастарға пайдалы болса да, Танжер ауруы бар науқастар бұл дәрілік араласулардан пайда таппайды. Сондықтан Танжер ауруын емдеудің қазіргі жалғыз әдісі - тамақтануды өзгерту. Май аз тамақтану кейбір симптомдарды, әсіресе нейропатиямен байланысты симптомдарды азайтады.