Кіріспе

Латын Америкасы халқының ресми және бейресми көрінісі Латын Америкасы мәдениеті - Латын Америкасы халқының ресми немесе бейресми көрінісі. Ол жоғары мәдениетті (әдебиет пен жоғары өнер) және танымал мәдениетті (музыка, халықтық өнер және би), сондай-ақ дін мен басқа да әдет-ғұрыптарды қамтиды. Олар әдетте батыс шығу тегімен, бірақ әртүрлі дәрежеде америкалық, африкалық және азиялық ықпалға ие. Латын Америкасының анықтамасы әр түрлі. Мәдени тұрғыдан алғанда, Латын Америкасы әдетте Американың сол бөліктеріне қатысты, олардың мәдени, діни және тілдік мұрасы Рим империясының соңғы кезеңіндегі латын мәдениетіне дейін жалғаса алады. Бұл іспан, португал, француз және басқа да роман тілдері бар аймақтарды қамтиды, олардың шығу тегі Рим империясының соңында айтылған латын тілінен басталады. Мұндай аумақтар ағылшын немесе голланд тілінде сөйлейтін аумақтардан басқа Мексиканың, Орталық Американың және Оңтүстік Американың барлық жерлерін қамтиды. Мәдени жағынан ол Солтүстік Америкадағы француз мәдениетін де қамти алады, өйткені ол түпкілікті латын римдік ықпалынан да туындайды. Сондай-ақ, 16 ғасырдан бастап Испания империясының құрамына кірген Калифорния, Техас және Флорида сияқты аймақтарда Латын Америкасының маңызды мәдени қатысуы бар. Соңғы уақытта Нью-Йорк, Чикаго, Даллас, Лос-Анджелес және Майами сияқты қалаларда. Латын Америкасының мәдени байлығы көптеген ықпалдардың нәтижесі болып табылады, оның ішінде: испан және португал мәдениеті, бұл аймақтың отарлау тарихы, қоныстану және Испания мен Португалиядан келген иммиграция. Латын Америкасының барлық негізгі элементтері Ибериядан шыққан, бұл батыс мәдениетінің негізгі элементтері. Колумбияға дейінгі мәдениеттер, олардың маңызы бүгінде Мексика, Гватемала, Эквадор, Перу, Боливия және Парагвай сияқты елдерде айрықша байқалады. Бұл мәдениеттер Кэчуа, Майя және Аймара сияқты жергілікті қауымдардың негізгі бөлігі болып табылады. 19 және 20 ғасырлардағы Испания, Португалия, Италия, Германия, Франция және Шығыс Еуропадан еуропалық иммиграция; бұл аймақты өзгертті және Аргентина, Перу, Уругвай, Бразилия (әсіресе оңтүстік-шығыс және оңтүстік аймақтар), Колумбия, Куба, Чили, Венесуэла, Эквадор (әсіресе оңтүстік-батыс жағалауда), Парагвай, Доминикан Республикасы (әсіресе солтүстік аймақта) және Мексика (әсіресе солтүстік аймақта) сияқты елдерге әсер етті. Қытай, үнді, ливан және басқа араб, армян, корей, жапон және басқа да түрлі Азия топтары. Көбінесе иммигранттар мен келісімшарт бойынша жұмысшылар Кули саудасынан келіп, Бразилия, Колумбия, Куба, Панама, Никарагуа, Эквадор және Перу мәдениеттеріне тамақ, өнер және мәдени сауда сияқты салаларда әсер етті. Африканың мәдениеті африкалықтардың Атлантика арқылы бұрынғы құл саудасына Латын Америкасының әртүрлі бөліктеріне әсер етті. Әсіресе, би, музыка, тамақ пен Куба, Бразилия, Доминикан Республикасы, Венесуэла, Солтүстік-Батыс Эквадор, Колумбия мен Гондурас жағалауларындағы кейбір синкретикалық діндер әсері өте күшті.

Этностық топтар

Латын Америкасының халқы көптеген этникалық топтар мен түрлі ата-бабалармен өте әртүрлі. Түпкүллі америкалықтардың ұрпақтарының көпшілігі аралас нәсілді. XVI, XVII және XVIII ғасырларда Латын Америкасына ағып келген испан және португал эмигранттары болды. Бұл ешқашан үлкен адамдар қозғалысы болған жоқ, бірақ ұзақ уақыт бойы Латын Америкасының халықтарына үлкен әсер етті: португалдар Бразилияға, испандар Орталық және Оңтүстік Америкаға кетті. Еуропалық иммигранттардың ішінде ерлер әйелдерден әлдеқайда көп, ал көптеген үйленген жергілікті тұрғындар болды. Бұл америкалықтар мен еуропалықтардың араласқандығына әкелді, ал бүгінгі күні олардың ұрпақтары метис ретінде белгілі. Тіпті, негізінен, еуропалық тектес латын америкалық креолдардың да, әдетте, жергілікті ата-бабалары бар. Бүгінде латын Америкасының басым көпшілігін метистар құрайды. XVI ғасырдың аяғынан бастап көптеген африкалық құлдар Латын Америкасына, әсіресе Бразилия мен Кариб бассейндеріне әкелінді. Қазіргі уақытта қара нәсілділер Кариб теңізінің көптеген елдерінің тұрғындарының басым бөлігін құрайды. Латын Америкасындағы бұрынғы африкалық құлдардың көбі еуропалықтармен және олардың ұрпақтарымен (мулаттар деп аталады) араласып, кейбір елдерде, мысалы Доминикан Республикасында және Бразилия, Колумбия және Гондураста халықтың көпшілігін құрайды. Қара және америкалықтар араласқан, олардың ұрпақтары замбо деп аталады. Латын Америкасының көптеген елдері сондай-ақ пардос деп аталатын үш нәсілдік халықты қамтиды, олардың ата-бабалары америкалықтар, еуропалықтар мен африкалықтардың араласқан. Латын Америкасына 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында еуропалық иммигранттардың көпшілігі келді, олардың көпшілігі Оңтүстік конусқа (Аргентина, Уругвай және оңтүстік Бразилия) қоныстанды. Қазіргі уақытта Оңтүстік Шөберекте еуропалық тектес адамдардың көпшілігі және Латын Америкасының еуропалық халқының 80% -дан астамы бар, олардың көпшілігі иммигранттардың алты тобынан тараған: итальяндықтар, испандықтар, португалдықтар, француздар, немістер, еврейлер (ашкенази және сефардтар) және аздап ирландтар, поляктар, гректер, хорваттар, орыстар, уэльстер, украиндықтар және т.б. Осы кезеңде Таяу Шығыстан және Азиядан, соның ішінде Үндістан, Ливан, Сирия, Армения, соңғы уақытта корей, қытай және жапон иммигранттары келді, негізінен Бразилияға. Бұл адамдар Латын Америкасының шағын бір бөлігін ғана құрайды, бірақ олардың үлкен қалаларда қауымдастықтары бар. Бұл әртүрлілік дінге, музыкаға және саясатқа қатты әсер етті. Бұл мәдени мұра американдық ағылшын тілінде латино деп аталады.

Тіл

Испан тілі Пуэрто-Рикода және он сегіз егеменді елде қолданылады (Америкадағы испан тілі). Португал тілі негізінен Бразилияда қолданылады (Бразилия португал тілі). Француз тілі Гаитиде және Кариб теңізіндегі француздық тәуелділіктерде де қолданылады. Кейбір елдерде, әсіресе Кариб бассейнінде, өздерінің креол тілдері бар. Американың түпкүлкі тілдері Латын Америкасының көптеген елінде, негізінен Чили, Панама, Эквадор, Колумбия, Гватемала, Боливия, Парагвай, Аргентина және Мексикада қолданылады. Мексикада науатль тілінде сөйлейтіндердің саны миллионнан асады. Мексикада 80 ана тілі бар болса да, үкімет те, конституция да ресми тіл деп белгілемейді (олар тіпті испан тілінде де емес). Сонымен қатар, елдің кейбір аймақтарында қазіргі заманғы тілдің ешқандай түрі жоқ және олар әлі де басқа тілді білмей, ежелгі диалектілерін сақтап қалды. Гуарани тілі испан тілімен қатар Парагвайдың ресми тілі болып табылады және оны халықтың көпшілігі айтады. Сонымен қатар, Оңтүстік Америка мен Испанияда 10 миллионға жуық кечуа тілінде сөйлейтін адамдар бар, бірақ олардың жартысынан көбі Боливия мен Перуде тұрады (шамамен 6700 800 адам). Басқа да еуропалық тілдерде Бразилия мен Уругвайда итальян, Бразилияның оңтүстігінде және Чилидің оңтүстігінде неміс, ал Аргентинаның оңтүстігінде валлий тілдері қолданылады.

Дін

Латын Америкасындағы негізгі дін - христиандық (90%), көбінесе римдік католицизм. Латын Америкасы, әсіресе Бразилия, бостандық теологиясы деп аталатын квазисоциалистік рим-католик қозғалысын дамытуда белсенді болды. Протестанттық, Пятидесятницалық, Евангелистік, Ехоба куәгерлері, Мормон, Буддист, Яһуди, Мұсылман, Индуист, Бахаи және жергілікті конфессиялар мен діндердің ұстанымы бар. Сантерия, Макумба сияқты түрлі афро-латын америкалық дәстүрлер, рулық вуду діні де қолданылады. Евангелизмнің кең таралуы. Латын Америкасы әлемдегі христиандардың саны жағынан Еуропадан кейінгі екінші орында тұр.

Өнер және демалыс

Ұзақ мерзімді перспективада, Ұлыбританияның Латын Америкасындағы ықпалы 1820 жылдары тәуелсіздік алғаннан кейін өте зор болды. Британия экономикалық және мәдени салада испан мен португалдарды алмастыруға тырысты. Әскери мәселелер мен отарлау кішігірім факторлар болды. Бұл ықпал дипломатия, сауда, банк қызметі, теміржол және шахталар саласына инвестиция салу арқылы жүзеге асырылды. Ағылшын тілі мен британдық мәдени нормаларды энергикалық жас британдық бизнес агенттері ірі коммерциялық орталықтарда уақытша тағайындап, жергілікті тұрғындарды ұйымдастырылған спорт сияқты британдық демалыс шараларына және мектептер мен клубтар сияқты трансплантацияланған мәдени мекемелерге шақырды. Ұлыбританияның рөлі ешқашан жоғалып кеткен жоқ, бірақ ол 1914 жылдан кейін тез жоғалып кетті, өйткені британдықтар Ұлы соғысқа арналған инвестицияларды ақшалай айналдырды, ал Америка Құрама Штаттары, тағы бір ағылшын тіліндегі держава, аймаққа басым күшпен және ұқсас мәдени нормалармен көшіп келді.

Спорт

Британдықтардың спортқа әсері өте зор болды, өйткені Латын Америкасы футболды (испан тілінде fútbol және португал тілінде futebol деп аталады) қабылдады. Аргентинада регби, поло, теннис және гольф орта таптың маңызды демалыс түріне айналды. Кариб теңізі мен Орталық Американың кейбір жерлерінде бейсбол футболдан да танымал болды. Спорт 19-ғасырдың аяғында қант компаниялары Британдық Кариб теңізіне қант құмырасын кесушілерді әкелген кезде басталды. Бос уақытында жұмысшылар крикет ойнайтын, бірақ кейіннен, АҚШ-тың әскери оккупациясының ұзақ кезеңінде крикет бейсболға жол берді, ол тез танымал болды, бірақ крикет Британдық Кариб бассейнінде сүйікті болып қала береді. Бейсбол АҚШ әскері ұзақ уақыт билік құрған елдерде, әсіресе Доминикан Республикасы мен Кубада, сондай-ақ Никарагуа, Панама және Пуэрто-Рикода ең көп болды. Тіпті осы уақыт аралығында АҚШ әскері басып алмаған Венесуэла да бейсбол ойындарының танымал орынына айналды. Бұл елдердің барлығы бейсбол талантының көзі ретінде пайда болды, өйткені көптеген ойыншылар өздерінің дағдыларын жергілікті командаларда немесе АҚШ-тың бас лигалары басқаратын "академияларда" өз командалары үшін ең үмітті жас жігіттерді тәрбиелеу үшін жетілдіреді.

Философия

Латын Америкасы философиясының тарихы бес кезеңге бөлінеді: Колумбқа дейінгі, отарлау, тәуелсіздік, ұлтшылдық және қазіргі (яғни, жиырмасыншы ғасырдан қазіргі уақытқа дейін). Латын Америкасының ірі философтарының бірі - Сор Хуана Инес де ла Круз (Мексика, 1651-1695), философ, композитор, барокко дәуірінің ақыны және Жаңа Испанияның (Мексика) иеронимдік монах. Сор Хуана Латын Америкасындағы әйелдің мәртебесін күмәнге ұшыратушы тұңғыш философ болды. Католик шіркеуінің өкілі Сор Хуанаға әйелге сәйкес келмейтін интеллектуалды ізденістерден бас тартуды тапсырғанда, Сор Хуананың кең ауқымды жауабы ерлер мен әйелдердің рационалды теңдігін қорғайды, әйелдердің білім алу құқығына күшті дәлел келтіреді және даналықты өзін-өзі жүзеге асырудың бір түрі ретінде түсінеді. Латын Америкасының басқа жерлерінде 1870-1930 жылдар аралығында Францияда Огюст Контпен және Англияда Герберт Спенсермен байланысты позитивизм немесе "scientificismo" философиясы аймақтағы зиялыларға, сарапшыларға және жазушыларға әсер етті. Франсиско Ромеро (Аргентина 18911962) 1940 жылы "философиялық қалыптылық" деген сөз тіркесін "испандық Америкадағы мәдениеттің қарапайым қызметі" ретінде философиялық ойлауға сілтеме жасап шығарды. Өз дәуірінің басқа латын америкалық философтары - "Жаратылыстық еркіндік" атты еңбегін жазған Алехандро Корн (Аргентина, 18601936) және метафизика, эстетика және "мексикалық" философиясын қамтитын Жозе Васкончелос (Мексика, 18821959). Ақын және эссеші Октавио Паз (1914-1998) - мексикалық дипломат, ақын, 1990 жылы әдебиет саласындағы Нобель сыйлығының иегері. Ол Латын Америкасы мен испан мәдениетінің ең ықпалды жазушыларының бірі. Латындық философияны практикада ұстаған Латын Америкасының соңғы философтары: Аргентинадан Уолтер Мигноло (1941), Мария Лугонес (1948), Сусана Нуччетелли (1954); Кубадан Хорхе Дж. Е. Грасия (1942), Густаво Перес Фирмат (1949) және Офелия Шутте (1944); Панамадан Линда Мартин Алкофф (1955); Пуэрто-Рикодан Джаннина Браски (1953); Колумбиядан Эдуардо Мендиета (1963). Латын философиялық жазуларының форматы мен стилі тақырыптық мәселелерге байланысты үлкен айырмашылықтар бар. Уолтер Миньолоның "Латын Америкасының идеясы" атты кітабында Латын Америкасы идеясы және латындық америкалық философтың латын философиясының алғысы ретінде қалай қалыптасқаны және таратылуы туралы баяндалады. Джаннина Браскидің Пуэрто-Риконың тәуелсіздігі туралы жазбалары қаржылық терроризмге, қарызға және "қорқынышқа" бағытталған. Латиналық философия - бұл көптеген Латиналық философтардың Америка Құрама Штаттарында жұмыс істегенін және Латиналық / латиналық жеке тұлғаны гифенді тәжірибе, шекара, иммиграция, гендер, нәсіл және этникалық, феминизм және деколониалдық ретінде қарастыратын философиялық проблемалар мен сұрақтар әдістерінің нақты жиынтығын білдіретін ой дәстүрі. "Латина/о философиясын" кейбіреулер Латын Америкасы мен АҚШ-та практикада қолданылатын Латын Америкасы философиясын атау үшін де қолданады, ал басқалары ерекшелікті сақтау үшін Латина/о философиясы тек Латын Америкасы философиясының кіші топтарына ғана сілтеме жасауы керек деп санайды. Латын Америкасын бірнеше музыкалық аймаққа бөлуге болады. Мысалы, Анд музыкасына Оңтүстік Американың батыс елдерінен, әдетте Колумбия, Перу, Боливия, Эквадор, Чили және Венесуэладан; Орталық Америка музыкасына Никарагуа, Сальвадор, Белиз, Гватемала, Гондурас және Коста-Рика кіреді. Кариб теңізінің музыкасына Колумбияның Кариб теңізінің жағалауы, Панама және Кариб теңізіндегі испан және француз тілдерінде сөйлейтін көптеген аралдар жатады, соның ішінде Француз Гвианасы, Гаити, Доминикан Республикасы, Куба, Пуэрто-Рико және аз танымал Мартиника мен Гваделупа. Француздық Батыс Үндістігін енгізу ғалымдарға байланысты әр түрлі. Бразилия өзінің үлкен көлемі мен таңғажайып әртүрлілігі, сондай-ақ португал колониясы ретінде ерекше тарихы бар. Музыкалық жағынан Латын Америкасы өзінің бұрынғы отарлау мегаполистеріне де әсер етті. Испан музыкасы (және португал музыкасы) мен Латын Америкасы музыкасы бір-бірін қатты өсірді, бірақ латын музыкасы ағылшын тіліндегі әлемнің әсерін, сондай-ақ африкалық музыканы да сіңірді. Латын Америкасының негізгі ерекшеліктерінің бірі - оның әртүрлілігі, Орталық Америка мен Кариб теңізінің жан-жақты ырғақтарынан Оңтүстік Американың оңтүстік бөлігінің қарапайым дыбыстарына дейін. Латын Америкасының тағы бір ерекшелігі - Америкаға келген және әсерлі болған әртүрлі ст�...

Фильм

Латын Америкасының киносы бай да, әр түрлі. Бірақ негізгі өндіріс орындары Мексика, Аргентина, Бразилия және Куба болды. Латын Америкасының киносы дыбыспен таныстырылғаннан кейін өркендеді, бұл Голливуд фильмдерінің шекарадан оңтүстікке қарай экспортына тілдік кедергі келтірді. 1950-1960 жылдары Аргентиналық кинорежиссерлер Фернандо Соланас пен Октавио Гетино бастаған Үшінші киноға қарай қозғалыс болды. Соңғы уақытта режиссерлік жаңа стиль мен фильмдегі оқиғалар "Жаңа латын америка киносы" деп аталды. 1940-жылдардағы алтын дәуірдегі Мексика фильмдері Латын Америкасының кино өнеркәсібінің маңызды үлгісі болып табылады, ол сол жылдардағы Голливудпен салыстырмалы үлкен индустриямен. Соңғы кездері Amores Perros (2000) және Y tu mamá también (2001) сияқты фильмдер заманауи тақырыптар туралы әмбебап әңгімелер жасауда табысты болды және халықаралық деңгейде танылды. Дегенмен, елде Карлос Рейгадас және Фернандо Эимбике сияқты эксперименталды кино түсірушілердің көтерілуі байқалады. Мексиканың басқа да маңызды режиссерлері - Артуро Рипштейн мен Гильермо дель Торо. Аргентина киносы XX ғасырдың бірінші жартысында үлкен индустрия болды. Әскери үкіметтердің мәдениетті тұтастай бұғаулап алғаннан кейін, индустрия 1976-1983 жылдардағы әскери диктатурадан кейін қайта пайда болды. Аргентинаның экономикалық дағдарысы 1990 жылдардың аяғы мен 2000 жылдардың басында фильмдер түсіріліміне әсер етті, бірақ сол жылдары түсірілген көптеген аргентиналық фильмдер халықаралық деңгейде танылды, соның ішінде Plata Quemada (2000), Nueve reinas (2000), El abrazo partido (2004) және Roma (2004). Бразилияда Cinema Novo қозғалысы фильмдер түсірудің ерекше тәсілін жасады. Қазіргі заманғы бразилиялық кино индустриясы ел ішінде пайдалырақ болды, ал оның кейбір туындылары Еуропа мен Құрама Штаттарда сыйлықтар мен танымалдыққа ие болды. Central do Brasil (1999) және Cidade de Deus (2003) сияқты фильмдердің бүкіл әлемдегі жанкүйерлері бар, ал оның режиссерлері американдық және еуропалық кино жобаларына қатысты. Кубалық кино Куба революциясынан бері көп ресми қолдау тапты, және маңызды кинорежиссерлерге Томас Гутьеррес Алеа кіреді.

Қазіргі заманғы би

Латын Америкасында би стильдерінің даму дәстүрі өте берік. Оның кейбір билері мен музыкасы жыныстық қатынасқа баса назар аударады және олардың шыққан елдерінен тыс жерлерде танымал болды. Сальса және танымал латын билері 1900-ші жылдардың басында және ортасында мәдениетке еніп, Америкада да, одан тыс жерлерде де өз маңызын сақтап қалды. Мексикадағы мариачи тобы жылдам ырғақ пен ойыншықты қозғалысты қоздырды, Кубада да осыған ұқсас музыка мен би стилі қалыптасты. Дәстүрлі билер жаңа, заманауи қозғалыс тәсілдерімен араластырылып, аралас, қазіргі заманғы формаларға айналды. Бал сарайының студиясында латын Америкасының көптеген билері сабақтанады. Тіпті, ша-ча-чаны "хокки-тонк" атты баларда да жасауға болады. Маями Америка Құрама Штаттарының латын биіне қатысуына үлкен үлес қосты. Пуэрто-Рико мен Кубаның осындай үлкен халқымен көшелерде күндіз де, түнде де латын билері мен музыкасын табуға болады. Латын Америкасының кейбір билері өздерінің билеушілері орындайтын музыка түрінен алынған және аталған. Мысалы, мамбо, сальса, ча-ча-ча, румба, меренге, самба, фламенко, бачата және, ең танымал, танго - ең танымал түрлері. Музыканың әр түрі белгілі бір қадамдармен, санына, ырғағына және стиліне сәйкес келеді. Латын Америкасының қазіргі заманғы биі өте күшті. Бұл билер негізінен серіктеспен әлеуметтік би ретінде орындалады, бірақ соло вариациялары бар. Билер жамбас қозғалысын және жұбайлар арасындағы байланысты баса көрсетеді. Билердің көбісі жақын құшақтасып орындалады, ал басқалары дәстүрлі және балды билеуге ұқсас, серіктестер арасында мықты шеңбер ұстайды.

Латын Америкасының асханасы

Латын Америкасының асханасы - Латын Америкасының көптеген елдері мен мәдениеттеріне тән тамақтарды, сусындарды және тамақ пісіру стилін білдіреді. Латын Америкасы - әр елде әр түрлі тағамдар пісірілетін аймақ. Латын Америкасының кейбір әдеттегі тағамдары жүгеріден жасалған тағамдар мен сусындар (тортилья, тамале, арепа, пупуса, чича морада, чича де жора) және әр түрлі сольсалар мен басқа да дәмдеуіштер (гуакамол, пико де галло, моль). Латын Америкасының әр елінде әр түрлі дәмдеуіштер қолданылады, ал дәмдеуіштерді бөлісетіндер оларды әртүрлі мөлшерде қолданады. Осылайша, бұл бүкіл елде әртүрлілікке әкеледі. Ет та кеңінен тұтынылады және көптеген Латын Америка елдерінің негізгі ингредиенттерінің бірі болып табылады, онда олар ассадо немесе чурраско деп аталады. Латын Америкасының сусындары да, тағамдары да ерекше. Кейбір сусындардың тарихы түпкүлдік американдықтар заманына дейін барады. Кейбір танымал сусындардың қатарына мате, Писко Соур, хорчата, чича, атоле, какао және агуас фрескалар кіреді. Латын Америкасындағы десерттерге dulce de leche, alfajor, arroz con leche, tres leches торт, Teja және флан жатады.

Мексика

Мексикалықтар тарихи түрде бірлікте тұрып, бірегейлікпен күресті. Бұл мәселе мексикалық Нобель сыйлығының иегері Октавио Пастың "Жалғыздықтың лабиринті" атты кітабының басты тақырыбы болып табылады. Мексика - халық саны көп үлкен мемлекет, сондықтан оның кейбір жерлерінде ғана кездесетін көптеген мәдени ерекшеліктері бар. Солтүстік Мексика - бұл ең аз мәдени әртүрлі аймақ, өйткені оның жергілікті америкалық халқы өте аз және еуропалықтардың тығыздығы жоғары. Солтүстік мексикалықтар АҚШ-пен ортақ шекараға байланысты америкалықтанған. Орталық және оңтүстік Мексика көптеген танымал дәстүрлердің бастауы болып табылады, сондықтан бұл аймақтағы адамдар бір жағынан ең дәстүрлі, бірақ олардың ұжымдық тұлғасын жалпылау мүмкін емес. Мысалы, Пуэбла тұрғындары консервативті және оқшау адамдар деп саналады, ал көршілес Веракрус штатында адамдар ашық және еркін қарым-қатынаста болады. Чиланголар (Мексиконың жергілікті тұрғындары) біршама агрессивті және өзімшіл болып саналады. Региомонтанолар (Монтерейдің азаматтары) әлеуметтік жағдайына қарамастан, өте мақтаныш және ашкөз деп саналады. Мексиканың әр штатының дерлік өз акценті бар, сондықтан адамның шыққан жерін тілдің қолданысымен ажырату өте оңай. Мексика әдебиеті Мезоамериканың жергілікті қоныстарының әдебиеті мен Еуропа әдебиетімен байланысты. Испандықтарға дейінгі дәуірдегі ең танымал ақын - Нецзахуалкойотл. Колониялық жазушылар мен ақындарға Хуан Руис де Аларкон мен Сор Хуана Инес де ла Круз жатады. Латын Америкасында жазылған және басылып шыққан алғашқы роман деп Хосе Хоакин Фернандес де Лизардидің "Ашқынды тотық" (1816-1831 жылдар аралығында серияландырылған) романы саналады. Мексиканың басқа да көрнекті жазушылары арасында Октавио Паз (Нобель сыйлығының лауреаты), Ксавье Виллауррутия және Рамон Лопес Веларде сияқты ақындар, сондай-ақ Альфонсо Рейес, Игнасио Мануэль Алтамирано, Нелли Кампобелло, Хуан Хосе Ареола, Карлос Фуэнтес, Агустин Яньес, Елена Гарро, Мариано Азуэла, Хуан Рулфо, Ампаро Давила, Хорхе Ибаргуенгиатия, Гуадалупе Дуэнас, Бруно Травен және Фернандо дель Пасо сияқты проза жазушылар және Маруха Вилальта және Родольфо Усигли сияқты драматургтар бар. Қазіргі мексикалық авторларға Альваро Энриг, Даниэль Сада, Гвадалупе Неттель, Хуан Виллоро, Хорхе Волпи және Фернанда Мельхор жатады. Мексика музыкасы өте әртүрлі және көптеген музыкалық жанрлар мен орындау стильдерін қамтиды. Оған әртүрлі мәдениеттер әсер етті, әсіресе Мексика мен Еуропаның жергілікті халқының мәдениеті. Музыка XIX ғасырдан бастап мексикалық ұлтшылдықтың көрінісі болды. Мексиканың ұлттық мемлекет ретінде құрылуына дейін жердің түпнұсқа тұрғындары домбыраларды (мысалы, тепоназли), флейталарды, сыңғырқайларды, трубалар ретінде конькилерді және музыка мен билерді жасау үшін өз дауыстарын қолданған. Бұл көне музыка әлі күнге дейін Мексиканың кейбір жерлерінде ойналады. Алайда, Мексиканың дәстүрлі қазіргі заманғы музыкасының көп бөлігі испан отарлау кезеңінде және одан кейін жазылды, көптеген ескі әлемнің әсері бар аспаптарды пайдаланды. Көптеген дәстүрлі аспаптар, мысалы, Мариячи музыкасында қолданылатын мексикалық виуэла, олардың ескі әлемдегі алдыңғыларынан бейімделген және дәстүрлі түрде мексикалық деп саналады. Халықтың сүйікті музыка жанрларына сондау хуастеко, ранчера, мексикалық болеро, мариачи, корридо, банда және музыка северна жатады. Белгілі музыканттар мен әнші-күйшілердің қатарына Хосе Мариано Элизага, Джувентино Росас, Агустин Лара және Хосе Альфредо Хименес жатады. Гвадалахара, Пуэбла, Монтеррей, Мехико қаласы және көптеген орта қалалардағы мексикалықтар бос уақытты өткізудің көптеген мүмкіндіктерін пайдаланады. Сауда орталықтары - отбасылардың сүйікті жері, өйткені әртүрлі жастағы және қызығушылық танытатын адамдарға арналған жаңа сауда орталықтары көбейіп келеді. Олардың көпшілігінде мультиплексті кинотеатрлар, халықаралық және жергілікті мейрамханалар, тамақ алаңдары, кафелер, барлар, кітап дүкендері және халықаралық танымал киім брендтерінің көпшілігі бар. Мексикалықтар өз елінің ішінде саяхаттауға бейім, олар жақын маңдағы қалаға немесе қалаға қысқа демалыс сапарларын жасайды. Мексикадағы өмір сүру деңгейі Латын Америкасындағы басқа елдердегіге қарағанда жоғары, бұл елге жақсы мүмкіндіктер іздеген мигранттар келеді. Соңғы уақытта экономикалық өсім болғандықтан, көптеген табысы жоғары отбасылар "фраccionamiento" деп �...

Гватемала

Гватемала мәдениеті Мая мен испан ықпалын көрсетеді және ауылдағы жоғарғы жерлерде тұратын кедей мая ауыл тұрғындары мен қалаларды және айналадағы ауыл шаруашылығы алқаптарын мекендейтін қалашықтағы және бай метисолардың арасындағы айырмашылық ретінде анықталады. Гватемаланың асханасы Гватемаланың көп мәдени табиғатын көрсетеді, өйткені ол аймаққа байланысты дәмінде әртүрлі тағамдарды қамтиды. Гватемалада 22 департамент (немесе бөлімдер) бар, олардың әрқайсысында әртүрлі тағам түрлері бар. Мысалы, Антигуа Гватемала жергілікті көптеген ингредиенттерді - жемістерді, тұқымдар мен жаңғақтарды бал, тұндырылған сүт және басқа да дәстүрлі тәттілендіретін заттармен қоса пайдаланатын кондитерлерімен танымал. Антигуаның тәттілері туристерге елге алғаш рет келген кезде өте танымал және жаңа және қызықты дәмдерді іздеуде өте жақсы таңдау болып табылады. Көптеген дәстүрлі тағамдар майялық тағамдарға негізделген және негізгі ингредиенттер ретінде жүгері, чили және бұршақ бар. Әр түрлі тағамдар көршілес елдегі тағаммен бірдей аталуы мүмкін, бірақ шын мәнінде мүлдем басқаша болуы мүмкін, мысалы, мексикалық әріптестеріне ұқсамайтын энчилада немесе квесадилла. Гватемала музыкасы әр түрлі. Гватемаланың ұлттық аспабы - маримба, ксилофондар тұқымдасына жататын идиофон, ол бүкіл елде, тіпті ең шалғай бұрыштарында да ойналады. Қалаларда жел және перкуссиялық топтар апталық шерулер мен басқа да жағдайларда болады. Кариб теңізінің солтүстік-шығыс жағалауында орналасқан афро-карибтық тектес гарифуна халқының өздерінің танымал және халықтық музыкасының ерекше түрлері бар. Колумбиялық сорттан шыққан кумбия, әсіресе төменгі сыныптар арасында өте танымал. Соңғы 20 жыл ішінде көптеген рок-топтар пайда болып, рок-музыканы жастар арасында танымал етті. Гватемалада 1524 жылы алғаш рет енгізілген литургиялық ән айту мен полифониядан бастап қазіргі заманғы көркем музыкаға дейін сурет музыкасының бес ғасырлық дәстүрі бар. Гватемалада 16 ғасырдан 19 ғасырға дейін жазылған музыканың көп бөлігі ғалымдар жақында ғана ашылды және орындаушылар қайта жаңғырды. Гватемала әдебиеті бүкіл әлемге танымал, ол елдегі жергілікті тілдерде немесе испан тілінде жазылған. Гватемалада испандықтар келгенге дейін әдебиет болған болса керек, бірақ қазіргі кездегі барлық мәтіндер олар келгеннен кейін жазылған. Пополь Вух - Гватемала әдебиетінің киче тіліндегі ең маңызды шығармасы және Колумбқа дейінгі Америка әдебиетінің ең маңыздыларының бірі. Бұл - майя дәстүрлерін сақтау мақсатында майя ертегілері мен аңыздарының жинағы. Бұл мәтіннің алғашқы нұсқасы XVI ғасырда латын әріптерімен жазылған кише тілінде жазылған. Оны 18 ғасырдың басында доминикандық діни қызметкер Франсиско Хименес испан тіліне аударды. Бұл кітапта тарихи, мифтік және діни элементтер бар. Бұл Колумбқа дейінгі Америка мәдениеті туралы түсінік алу үшін өте маңызды құжат. Рабиналь ахи - бұл би мен мәтінді құрайтын драмалық шығарма, ол бастапқыда көрсетілгендей сақталған. Бұл кітапта кекчилердің мифтік және династиялық шығу тегі және олардың көршілес халықтармен қарым-қатынасы туралы айтылады. Рабиналь ахи 25 қаңтарда, Пауылдың туған күні Рабиналь мейрамында орындалады. 2005 жылы ЮНЕСКО оны адамзаттың ауызша дәстүрінің шедеврі деп жариялады. XVI ғасырда Гватемалада туған испан тілінде жазған алғашқы жазушылар пайда болды. Бұл дәуірдің ірі жазушылары колониялық Орталық Американың алғашқы ақын-драматургы деп саналатын Сор Хуана де Малдонадо және тарихшы Франсиско Антонио де Фуэнтес и Гусман. Иезуит Рафаэль Ландивар (17311793) Гватемаланың алғашқы ұлы ақыны болып саналады. Оны Карлос III жер аударылуға мәжбүр етті. Ол Мексикаға, кейін Италияға барып, сонда да қызмет етті. Ол өзінің "Рустикация Мексикана" және епископ Фигередо и Викторияны мадақтаған өлеңдерін латын тілінде жазған. Майя халқы шапан, жейде, блузка, хуипиль және көйлекке тоқылған жарқын түсті жіп негізіндегі тоқымаларымен танымал. Әр ауылдың өзіндік ерекше үлгісі бар, сондықтан адамның туған қаласын бірден байқауға болады. Әйелдер киімдері - жейде мен ұзын көйлек. Рим католик діні жергілікті майя дінімен бірігіп, бүкіл елде және әлі де ауылды аймақтарда кең таралған бірегей синкретикалық дін болып табылады. Алайда 1960 жылға дейінгі елеусіз тамырлардан басталған протестанттық елуіншілік Гватемала қаласының және басқа да қалалық орталықтардың және орташа өлшемі бар қалалардың басым дініне айналды. Бұ...

Никарагуа

Никарагуа мәдениеті бірнеше ерекшеліктерге ие. Тынық мұхит жағалауындағы фольклорлық, музыкалық және діни дәстүрлер еуропалық мәдениеттен қатты әсер алды, бірақ америкалық үндермен / дәмдермен байытылды. Елдің Тынық мұхиты жағалауы Испанияның отарлауы болды және оның басқа испан тілінде сөйлейтін Латын Америка елдеріне ұқсас мәдениеті бар. Ал Кариб теңізі бір кездері Британияның протектораты болған. Бұл аймақта әлі күнге дейін ағылшын тілі басым болып келеді және испан және жергілікті тілдермен бірге отандық тіл болып табылады. Оның мәдениеті Кариб теңізі елдерінің мәдениетінде ұқсас, олар британдық иеліктер болды немесе болып табылады, мысалы Ямайка, Белиз, Кайман аралдары және т.б. Никарагуа музыкасы жергілікті және еуропалық, әсіресе испан және аздап неміс ықпалының қоспасы болып табылады. Соңғысы немістердің Лас-Сеговиастың орталық солтүстік аймақтарына көшіп кетуінің нәтижесінде пайда болды, онда немістер қоныстанды және өздерімен бірге Никарагуаның мазуркасына, полкасына және вальсіне әсер еткен және дамыған полька музыкасын әкелді. Никарагуаға көшіп келген немістер Германияның Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қазіргі Польшаға қосылған аймақтарынан болған деп болжанады; сондықтан вальспен қатар мазурка, полка жанрлары пайда болды. Классикалық музыка мен Никарагуа вальсінен шыққан ең танымал композиторлардың бірі Хосе де ла Круз Мена болды, ол Никарагуаның солтүстік аймағынан емес, Никарагуаның Леон қаласынан шыққан. Алайда, ұлттық деңгейде көбірек танымал болған, Орталық Америкада кең таралған маримба сияқты музыкалық аспаптар. Никарагуалық маримбада оны тізесінде ұстап отырған орындаушы ойнайды. Әдетте, оған бас скрипка, гитара және гитаррилла (мандолинаға ұқсас кішкентай гитара) қосылады. Бұл музыка әлеуметтік шараларда фонограмма ретінде ойналады. Маримба әр түрлі ұзындықтағы бамбук немесе металл түтікшелердің үстіне орналастырылған қатты ағаштан жасалған тақташалардан жасалады. Оны екі немесе төрт балғамен ойнайды. Никарагуаның Кариб теңізі жағалауы Palo de Mayo деп аталатын жан-жақты, сезімтал би музыкасымен танымал. Бұл әсіресе қатты және мамыр айында Пало-де-Майо фестивалі кезінде атап өтіледі. Никарагуада Гарифуна қауымы бар және Пунта деп аталатын танымал музыкасымен танымал. Никарагуа әдебиетінің тарихы Колумбтың дәуірінен бұрын, жергілікті халықтардың дүниеге деген космогоникалық көзқарасын қалыптастырған мифтер мен ауызша әдебиетпен басталады. Бұл әңгімелер әлі күнге дейін Никарагуада белгілі. Латын Америкасының көптеген елдері сияқты, испан жаулары мен африкалық құлдар мәдениет пен әдебиетке үлкен әсер етті. Никарагуа әдебиеті испан тіліндегі ең маңызды әдебиеттердің бірі болып табылады. Рубен Дарио сияқты әлемге әйгілі жазушылар Никарагуадағы ең маңызды әдеби тұлға деп саналады. El Güegüense - сатирикалық драма және Колумбиядан кейінгі Никарагуаның алғашқы әдеби туындысы. Ол Латын Америкасының отарлау дәуіріндегі ерекше көріністерінің бірі және Никарагуаның музыка, би және театрды біріктіретін фольклорлық шедевр ретінде қарастырылады. Бұл оқиға көптеген ғасырлардан кейін 1942 жылы кітап болып жарық көрді.

Анд мемлекеттері

Анд аймағы қазіргі Венесуэла, Колумбия, Перу, Чили, Эквадор және Боливияның көп бөлігін қамтиды және Колумбияға дейінгі дәуірде Инка империясының орталығы болды. Бұл дәстүрлердің көбісі инка дәстүрлеріне барып такалады. Американың тәуелсіздік алған кезінде көптеген елдер, соның ішінде Венесуэла, Колумбия, Эквадор және Панама, кейіннен тараған федеративтік республика ретінде белгілі болған Гран-Колумбияны құрды, алайда бұл елдердің тұрғындары бір-бірін өздерінің бауырлары деп санайды және көптеген дәстүрлер мен мерекелерді бөліседі. Перу мен Боливия Боливия тәуелсіздігін жариялағанға дейін бір ел болды, алайда екі ел де бір-біріне ұқсас мәдениетке ие жақын көршілер. Боливия мен Перуде әлі күнге дейін едәуір америкалық тұрғындар (негізінен кечуа және аймара) бар, олар испан мәдени элементтерін ата-бабаларының дәстүрлерімен араластырды. Испан тілінде сөйлейтін халық негізінен батыс әдет-ғұрыптарына бағынады. Археологиялық маңызды қираған жерлер, алтын және күміс әшекейлер, тас ескерткіштер, керамика және тоқу бірнеше маңызды Колумбқа дейінгі мәдениеттерден қалған. Боливияның негізгі қираған жерлеріне Тиуанаку, Самаипата, Инкальяхта және Искануайа жатады. Эквадор халқының басым бөлігі - европалық және америкалық түпкүллілердің араласқан метисі. Олардың ұлттық мәдениеті де осы екі көздің араласқан әсерімен бірге жағалау аймағындағы Африка құлдарынан келеді. Эквадорлықтардың 95% -ы рим-католик.

Перу

Перу мәдениеті негізінен америкалық және испандық дәстүрлерге негізделген, бірақ оған әртүрлі африкалық, азиялық және еуропалық этностар әсер етті. Перудің көркемдік дәстүрі инкадан бұрынғы мәдениеттердің керамикасы, маталары, зергерлік бұйымдары мен мүсіндерімен байланысты. Инкалар осы қолөнерді сақтап, архитектуралық жетістіктерге қол жеткізді, соның ішінде Мачу-Пикчу құрылысын жасады. Барокко өнері отарлы дәуірде басым болды, бірақ жергілікті дәстүрлер оны өзгертті. Бұл кезеңде өнердің көпшілігі діни тақырыптарға бағытталған; осы дәуірдің көптеген шіркеулері мен Куско мектебінің суреттері өкілдік етеді. Тәуелсіздік алғаннан кейін өнер 20 ғасырдың басында Индигенизм пайда болғанға дейін тоқтады. 1950 жылдан бастап Перу өнері эклектикалық болып келеді және шетелдік және жергілікті өнер ағымдарымен қалыптасады. Перу әдебиеті Колумбқа дейінгі өркениеттердің ауызша дәстүрлеріне негізделген. XVI ғасырда испандықтар жазуды енгізді, ал отарлаушылық әдебиеттер хроникалар мен діни әдебиеттерді қамтиды. Тәуелсіздік алғаннан кейін Рикардо Пальманың шығармаларында көрсетілгендей, костюмбризм мен романтизм әдебиеттің ең кең таралған жанрына айналды. ХХ ғасырдың басында индигенизм қозғалысы Сиро Алегриа, Хосе Мария Аргедас және Сесар Вальехо сияқты жазушыларды шығарды. Ғасырдың екінші жартысында Перу әдебиеті Латын Америкасының ірі мүшесі Марио Варгас Льоса сияқты авторлардың арқасында кеңінен танымал болды. Перулік тағамдар - африкалық, араб, итальян, қытай және жапон тағамдарының әсерімен америкалық және испан тағамдарының қоспасы. Көптеген тағамдар арасында антикучо, цевиче, хумита және пачаманка бар. Перудегі климаттың әртүрлілігі себепті, тамақ пісіруге арналған өсімдіктер мен жануарлардың кең ауқымы бар. Перу асханасы өзінің әр түрлі ингредиенттері мен әдістерімен танымал. Перу музыкасының Анд, испан және африкалық тамыры бар. Колумбияға дейінгі кезеңде музыкалық көріністер аймақтан аймаққа әр түрлі болды; квена мен тиня екі жалпы аспап болды. Испандықтар гитара мен арфа сияқты жаңа аспаптарды, сондай-ақ шаранго сияқты аралас аспаптарды пайда етті. Перу музыкасына африкалықтардың қосқан үлесіне оның ырғақтары мен соққы аспаптары кіреді. Перудің халық билері - маринер, тондеро және хуайно.

Колумбия

Колумбия мәдениеті Латын Америкасының қиылысында орналасқан. Колумбияның мәдениетінің географиялық жағдайының арқасында ол бес негізгі мәдени аймаққа бөлінген. Ауылдан қалаға көшіп-қону мен жаһандану көптеген колумбиялықтардың өмір сүру және өзін-өзі білдіру тәсілін өзгертті, өйткені ірі қалалар әр түрлі провинциялардан келген адамдардың (олардың көбі - босқындар) балқыту қазандарына айналды. 2004 жылдың соңында Роттердамдағы Эразм университетінің зерттеуіне сәйкес, колумбиялықтар әлемдегі ең бақытты адамдардың бірі; бұл үкімет, жарым әскерилер, есірткі барондары, жемқорлық және FARC және ELN сияқты партизандар қатысқан төрт онжылдық қарулы қақтығысқа қарамастан. Колумбия мәдениетінің көптеген аспектілері XVI ғасырдағы Испания мәдениетінен және Колумбияның жергілікті өркениеттерімен (Muisca, Tayrona) соқтығысуынан басталады. Испаниялықтар католицизмді, африкалық құлдарды, феодалдық енкоменда жүйесін және еуропалық ақ нәсілді адамдарға артықшылық беретін касталық жүйені әкелді. Испаниядан тәуелсіздік алғаннан кейін креолдар консервативті және либералды идеалдар арасындағы плюралистикалық саяси жүйе құру үшін күресті. Этнорастық топтар ата-бабаларының мұралық мәдениетін сақтады: ақ адамдар африкалық немесе жергілікті ата-бабаларының араласқан заңды емес балаларының саны артып келе жатқанына қарамастан, өздерін сақтауға тырысты. Бұл адамдар каста жүйесінен алынған көптеген сипаттамалық есімдермен таңбаланған, мысалы, мулато және морено. Колумбияның қара және жергілікті тұрғындары да араласып, замбос құрып, қоғамдағы жаңа этнорастық топты құрды. Бұл аралас мәдениеттердің бірігуіне себеп болды. Мысалы, карнавалдар барлық таптар мен түстердің алалаусыз жиналу мүмкіндігіне айналды. Адам құқықтары туралы заңның енгізілуі және құлдықты жою (1850) нәсілдер арасындағы сегрегациялық шиеленісті жеңілдетті, бірақ ақтардың үстемдігі басым болды және осы күнге дейін белгілі бір дәрежеде басым. Өнеркәсіптік революция XX ғасырдың басында Колумбия Республикасының құрылуымен салыстырмалы түрде кеш келді. Колумбиялықтар шамамен 50 жыл бойы салыстырмалы бейбіт өмір сүрді, оны 1932 жылы Летисия қалашығы үшін Перумен қысқа мерзімді қарулы қақтығыс үзілді. 2007 жылы Богота - Дүниежүзілік кітап астанасы болды, 2008 жылы Ибероамерикандық Театр фестивалі Боготаны театрдың әлемдік астанасы деп жариялады.

Венесуэла

Венесуэла мәдениеті жергілікті, африкалық және әсіресе еуропалық испандықтармен қалыптасқан. Осы кезеңнен бұрын жергілікті мәдениет өнерде (петроглифтер), қолөнерде, сәулет өнерінде (шабоно) және әлеуметтік ұйымда көрініс тапқан. Кейіннен аборигендер мәдениеті испандықтармен қосқан; жылдар бойы гибридтік мәдениет аймаққа қарай әртараптанған. Қазіргі кезде Үндістанның ықпалы бірнеше сөздіктер мен гастрономияға ғана шектелген. Африканың әсері де солай, барабан сияқты музыкалық аспаптармен қоса. Испан ықпалы маңыздырақ болды және әсіресе Андалусия мен Экстремадура аймақтарынан келді, отарлы дәуірде Кариб теңізіндегі қоныстанушылардың көпшілігі шыққан жерлер. Бұған мысал ретінде ғимараттар, музыканың бір бөлігі, католик діні мен тілі жатады. Испандықтардың әсері бұқа күресі мен асхананың кейбір ерекшеліктеріне айқын көрінеді. Венесуэла XIX ғасырда Үндістан мен Еуропадан, әсіресе Франциядан келген басқа да ағындармен байыған. Соңғы кезеңде ірі қалалар мен өңірлер АҚШ-қа мұнай көзі мен испан, итальян және португалдардың жаңа иммиграциясының көріністері кірді, бұл қазірдің өзінде күрделі мәдени мозаиканы арттырды. Мысалы: Америка Құрама Штаттарынан бейсболдың тәсілі мен заманауи сәулет құрылыстарының әсері Венесуэла өнері танымалдыққа ие болды. Бастапқыда діни мотивтер басым болған, ол 19 ғасырдың аяғында Мартин Товар и Товар бастаған тарихи және батырлық бейнелерге баса назар аудара бастады. 20 ғасырда модернизм өркендеді. Венесуэланың танымал суретшілері Артуро Михелена, Кристобаль Рохас, Армандо Реверон, Мануэль Кабре, кинетикалық суретшілер Хесус Рафаэль Сото және Карлос Круз Диес. 20 ғасырдың ортасынан бастап Жакобо Борхес, Регуло Перес, Педро Леон Запата, Гарри Абенд, Марио Абреу, Панчо Киличи, Кармело Ниньо және Анхель Пенья сияқты суретшілер пайда болды. Олар жаңа пластикалық тіл жасады. 80-ші жылдары Карлос Зерпа, Эрнесто Леон, Мигель фон Дангел, Матео Манаур, Патрисия Ван Дален, Мерседес Елена Гонсалес, Закариас Гарсия және Мануэль Кинтана Кастильо сияқты суретшілер пайда болды. Соңғы уақытта Венесуэла жаңа, әртүрлі буынның жаңашыл суретшілерін шығарды. Олардың кейбіреулері: Алехандро Белло, Эдгард Альварес Эстрада, Глория Фиалло, Фелипе Эррера, Альберто Гуакаче және Морелла Джурадо. Венесуэла әдебиеті испандықтардың әдебиетті білмейтін жергілікті қоғамдарды жаулап алғаннан кейін пайда болды. Бостандық соғысы кезінде саяси әдебиеттің өрлеуінен кейін, Венесуэла романтизмі, әсіресе Хуан Висенте Гонсалес, аймақтағы алғашқы маңызды жанр ретінде пайда болды. Негізінен повесть жазуға бағытталған болса да, Венесуэла әдебиетін Андрес Элой Бланко және Фермин Торо сияқты ақындар дамытты. Негізгі жазушылар мен романдар жазушылар арасында Ромуло Галлегос, Тереза де ла Парра, Артуро Услар Пиетри, Адриано Гонсалес Леон, Мигель Отеро Сильва және Мариано Пикон Салас бар. Ұлы ақын және гуманист Андрес Белло да педагог және зиялы адам болды. Лауреано Валенилла Ланц және Хосе Гил Фортул сияқты басқалары Венесуэла позитивизміне үлес қосты. Карлос Рауль Вильянуэва - қазіргі заманғы ең маңызды венесуэлалық сәулетші. Ол Венесуэланың Орталық университетін (Дүниежүзілік мұра) және оның Aula Magna-ын жобалаған. Басқа да елеулі сәулет жұмыстарына Капитолий, Баральт театры, Тереза Карреньо мәдени кешені және генерал Рафаэль Урданета көпірі кіреді. Бейсбол мен футбол - Венесуэланың ең танымал спорт түрлері, ал Венесуэланың ұлттық футбол құрамасы жалынды түрде бақыланады. Венесуэланың танымал бейсболшыларына Луис Апарисио (Бейсбол даңқы залына кірді), Дэвид (Дэйв) Консепсьон, Освальдо (Оззи) Гийлен (қазіргі Уайт Сокс менеджері, 2005 жылғы әлем чемпионаты чемпионы), Фредди Гарсия, Андрес Галаррага, Омар Вискел (он бір рет Алтын қолғап жеңімпазы), Луис Сохо, Мигель Кабрера, Бобби Абреу, Феликс Эрнандес, Маглио Ордонес, Угуэт Урбина және Йохан Сантана (екі рет бірауыздан Сай Янг сыйлығының жеңімпазы).