Кіріспе
Авестадағы зороастризм мәтіндерінің жинағы Вендидад /ˈvendi'dæd/ немесе Видевдат немесе Видевдад - Авестаның үлкен жинағындағы мәтіндер жинағы. Алайда "Авестаның" басқа мәтіндерінен айырмашылығы, "Вендидад" шіркеу кодексі, ал діни нұсқаулық емес.
The Vendidad /ˈvendi'dæd/ or Videvdat or Videvdad is a collection of texts within the greater compendium of the Avesta. However, unlike the other texts of the Avesta, the Vendidad is an ecclesiastical code, not a liturgical manual.
Атауы
Мәтіндердің атауы авест тіліндегі Vî Daêvô Dāta, "Дейваларға (Жын-шайтандарға) қарсы берілген" деген сөздің қысқартылуы, ал Vendidad - бұл атаудан көрінетіндей, зұлым рухтардың әртүрлі көріністерін және оларды шатастырудың жолдарын санау. Авестаның Denkard-та сипатталған бөліністеріне сәйкес, 9-ғасырлық мәтін, Vendidad 19-шы nask-тың бәрін қамтиды, ол сол кезде тұтастай сақталған жалғыз nask.
Зороастризмдегі Вендидадтың мәні
Зороастрийлердің көпшілігі Вендидадты құнды және негізгі мәдени және этикалық моральдық нұсқау ретінде қолдана береді, олардың ілімдерін зороастрий дәстүріне маңызды деп қарастырады және оны рухани өмірдің шындығы туралы зороастрийдік түпнұсқалық көзқарастардың бөлігі ретінде қарастырады. Олардың пікірінше, бұл ерте ауызша дәстүрден бастау алады, тек кейінірек жазылады. Жаңадан пайда болған реформашыл зороастризм қозғалысы Авестадағы кейінгі жазбаларды Заратустраның бастапқы ілімдерінің бұзылуы деп қабылдамайды және осылайша Вендидадты зороастризмнің түпнұсқалық жазбасы деп қарамайды. Олар бұл кітаптың Заратустраның өлімінен кейін 700 жылдай өткен соң жазылғандығын және жазуды Авестаның басқа бөліктерімен салыстырғанда ерекше деп түсіндіреді. Ханна М. Г. Шапероның мақаласында реформашыл көзқарас былай деп түйінделеді: "Зороастризм дінінің ұстанымы бүгінгі Вендидадқа қалай қарайды? Ал Вендидадтың қаншасы әлі күнге дейін сақталып келеді? Бұл, көптеген басқа зороастрийлік нанымдар мен іс-әрекеттер сияқты, сіз "реформашы" немесе "традиционалист" болғаныңызға байланысты. Реформаторлар Гаталарды негізгі нұсқаулары ретінде ұстанып, Вендидадты Гаталардың талап етілмеген, абстрактілік ілімдерінен ауытқу деп қатаң бағалайды. Олардың пікірінше, Вендидадтағы заңдар мен тәжірибелердің бірде-бірі Гаталардың рухы мен сөзіне сәйкес келмейді, сондықтан оларды орындау керек. Реформашылар Вендидадты діни құндылығы жоқ, тек тарихи немесе антропологиялық қызығушылыққа ие құжат ретінде қарастыруды жөн көреді. Иран, Үндістан және әлемдегі диаспорадағы көптеген зороастрийлер реформаторлардың ықпалымен Вендидад ережелерін мүлдем тастап кетуге немесе тек Гаталардың бастапқы рухына қайшы келмейді деп сенетін ережелерді ғана ұстануға шешім қабылдады".
"How do Zoroastrians view the Vendidad today? And how many of the laws of the Vendidad are still followed? This depends, as so many other Zoroastrian beliefs and practices do, on whether you are a "reformist" or a "traditionalist." The reformists, following the Gathas as their prime guide, judge the Vendidad harshly as being a deviation from the non prescriptive, abstract teachings of the Gathas. For them, few if any of the laws or practices in the Vendidad are either in the spirit or the letter of the Gathas, and so they are not to be followed. The reformists prefer to regard the Vendidad as a document which has no religious value but is only of historic or anthropological interest. Many Zoroastrians, in Iran, India, and the world diaspora, inspired by reformists, have chosen to dispense with the Vendidad prescriptions entirely or only to follow those which they believe are not against the original spirit of the Gathas."
Литургиялық қолдану
Вендидад литургиялық нұсқаулық болмаса да, оның бір бөлігін үлкен Ясна қызметі ретінде оқуға болады. Мұндай ұзартылған Ясналар XVIII ғасырдың ортасында жиі орындалған сияқты (Анкетил Дюперронның байқауында айтылғандай), бірақ қазіргі уақытта өте сирек орындалады. Мұндай кеңейтілген қызметте Виспарад 12 және Вендидад 14 Ясна 27 және 28 арасында орналасады. Вендидад рәсімі әрқашан түн түсіп, таң атқанда өткізіледі, бірақ әдетте Ясна таң атқаннан түске дейін өткізіледі. Ұзындығы мен күрделілігіне байланысты Вендидадты Ясна мәтіндері үшін қажет болғандай жадынан еске түсірудің орнына оқиды. Вендидадты оқу үшін Яснаны оқу үшін әдеттегіден жоғары дәрежелі діни қызметкер (моти кхубпен бірге) қажет. Vendidad-ды Vendidad Sadé-мен шатастыруға болмайды. Соңғысы - бұл Вендидад пен Висперадтың араласқан Ясна мәтіндерінің қолжазбалары жиынтығының атауы. Бұл қолжазбалар ешқандай дәстүрлі рәсімдерсіз, ясна рәсімінен тыс литургиялық мақсаттарда қолданылды. Саде деген сөз "таза" деген мағынаны білдіреді.