Кіріспе

Бiрiншi кезектегi шеңберлi байланыстарды қамтитын пептидтерi. Циклiк пептидтер - бiрiншi кезектегi шеңберлi байланыстарды қамтитын полипептидтерi. Бұл пептидтің аминдік және карбоксилдік ұштарының арасындағы байланыс арқылы болуы мүмкін, мысалы циклоспоринде; аминдік ұшты және бүйірлік тізбек арасындағы байланыс, мысалы, бацитрацинде; карбоксилдік ұшты және бүйірлік тізбек, мысалы, колистинде; немесе екі бүйірлік тізбектер немесе күрделірек құрылымдар, мысалы, альфа-аманитинде. Табиғатта көптеген циклдік пептидтер табылды, ал басқалары зертханада синтезделді. Олардың ұзындығы екі ғана аминокислота қалдықтарынан жүздегенге дейін жетеді. Табиғатта олар жиі микробқа қарсы немесе уытты болады; медицинада олардың әр түрлі қолданыстары бар, мысалы, антибиотиктер мен иммунодепрессанттар ретінде. Тон қабаты хроматографиясы (ТКК) - биомассадан алынған шикі экстракттегі циклдік пептидтерді анықтаудың ыңғайлы әдісі.

Жіктеу

Циклдік пептидтерді сақинаны құрайтын байланыстардың түрлеріне сәйкес жіктеуге болады. Гомодезиялық циклді пептидтер, мысалы циклоспорин А, - бұл сақина тек қана қалыпты пептидтік байланыстардан (яғни бір қалдықтың альфа- карбоксилі мен екіншісінің альфа- амині арасындағы) құралған. Ең кішкентай түрі - 2,5 дикетопиперазиндер, олар дипептидтің циклденуінен алынады. Циклдік изопептидтерде кем дегенде бір альфа- амидті емес байланысы бар, мысалы, микроцистин мен бацитрациндегі сияқты бір қалдықтың жанама тізбегі мен басқа қалдықтың альфа- карбоксил тобы арасындағы байланысы. Ареобазидин А және HUN 7293 сияқты циклдік депсипептидтер амидтердің бірінің орнына кем дегенде бір лактоналық (эстерлік) байланысқа ие. Кейбір циклдік депсипептидтер C-терминалдық карбоксил мен тізбектегі Thr немесе Ser қалдықтарының бүйірлік тізбегі арасында циклденіп тұрады, мысалы, кахалалид F, теонеллапептолид және дидемнин B. Аманитиндер мен фалодиндер сияқты велосипедтік заттарда, әдетте, екі бүйірлік тізбектің арасында көпшілік топ бар. Аматоксиндерде бұл Trp және Cys қалдықтары арасындағы сульфоксид көпір ретінде қалыптасады. Басқа бициклді пептидтерге эхиномицин, триостин А және Целогентин С жатады. Бірнеше бициклді және моноциклді пептидтер бар, олар екі цистеиннің арасындағы дисульфидті байланыс арқылы циклденіп тұрады, окситоциннің мысалы.

Биосинтез

Өсімдіктердегі циклдік пептидтер екі қадамдық процесс арқылы синтезделеді; сызықтық пептидтік тізбекті аудару және оның кейіннен фермент тәрізді протеазаның қызметі немесе басқа жолдармен циклдік құрылымға айналуы.