Кіріспе

Эгей теңізіндегі шайқастар сериясы Криттік соғыс (б.з.д. 205200) Македонияның патшасы Филипп V, Этолия лигасы, Криттің көптеген қалалары (олардың ішінде Олоус пен Иерапитна ең маңыздылары) және Спартан пираттары Родостың және кейін Пергам, Византия, Цизик, Афина және Кносстың Аттал I-нің күштеріне қарсы соғысты. Македониялықтар Бірінші Македония соғысын аяқтады және Филип Родосты жеңу мүмкіндігін көріп, Родос кемелеріне шабуыл жасай бастаған Этолия және Спарта қарақшыларымен одақ құрды. Сондай-ақ, Филип Криттегі Хиерапитна мен Олоус сияқты бірнеше маңызды қалалармен одақтасты. Родос флоты мен экономикасы пираттардың талан-таражға салғандарынан зардап шеккен кезде, Филип Родосты талқандау мүмкіндігі қол астында деп сенді. Өз мақсатына жету үшін ол Селевкидтер империясының патшасы Ұлы Антиохпен Мысырдың Птолемей V-ге қарсы одақ құрды (Селевкидтер империясы мен Мысыр басқа екі Диадохия мемлекеті болды). Филипп Птолемейдің және Родостың Тракиядағы және Пропонтис айналасындағы одақтастарының жерлеріне шабуыл жасай бастады. 202 жылы Родос және оның одақтастары Пергам, Цизик және Византия өз флоттарын біріктіріп, Хиос шайқасында Филипті жеңді. Бірнеше айдан кейін Филиптің флоты Лад шайқасында родостықтарды жеңді. Филип Пергам аумағын талан-таражға салып, Кариядағы қалаларға шабуыл жасағанда, Пергамнан Аттал I Афинаға барып, алаңдаушылық туғызуға тырысты. Ол афиналықтармен одақтасып, солардың Македонияға қарсы соғысқа шығуына мүмкіндік берді. Македония патшасы әрекетсіз қалмады, ол өз флотымен және жаяу әскерімен Афинаға шабуыл жасады. Алайда римдіктер оған: "Жоқ, Римге қарсы соғысасың!" - деп ескертті. Родос пен Пергам флоттарының қолынан жеңілгеннен кейін Филипп кері қайтты, бірақ Хельспепонттағы Абидос қаласына шабуыл жасамай тұрып. Абидос ұзақ қоршаудан кейін құлап, тұрғындарының көпшілігі өз-өзіне қол жұмсады. Филип грек мемлекеттеріне шабуыл жасауды тоқтату туралы Рим ультиматумын қабылдамады, ал римдіктер Македонияға соғыс жариялады. Бұл Крит қалаларын маңызды одақтастарсыз қалдырды, ал Криттің ең үлкен қаласы Кнос Родостықтарға қосылды. Осы үйлесімге тап болған Иерапит пен Олус екі жақ та беріліп, Родос пен Кноссоға жағымды келісімге қол қоюға мәжбүр болды.

Кіріспе

Б.з.д. 205 жылы бірінші Македония соғысы Финикия келісімшартына қол қоюмен аяқталды, оның шарттары бойынша македониялықтарға батысқа қарай кеңейуге рұқсат етілмеді. Рим Карфагенмен айналысып, Филип грек әлемін өз қолдарына алуға үміттенген. Ол өзінің амбицияларына Критпен одақтасу арқылы көмек болатынын білген және Криттіктерді Родияның активтеріне шабуыл жасауға итермелей бастады. Кіші Азиядағы басым грек мемлекеті Пергамды талқандап, Аэтолиямен одақ құрған Филипке Родостан басқа ірі грек державасы қарсы шықпады. Родос аралы - Жерорта теңізінің оңтүстік-шығысында экономикалық және әскери жағынан үстемдік еткен мемлекет, ол ресми түрде Филиппен одақтасты, бірақ оның жауы Риммен де одақтасты. Сонымен қатар, Филип Балқандағы ірі держава ретінде өз позициясын нығайту үшін жұмыс істеді. Ол өз әскерін Македонияның солтүстік шекарасына қарай аттап, иллириялықтарды қатты күйретті. Солтүстік шекарасы қорғалған Филипп өзінің назарын Эгей теңізіне аудара алды.

Пираттық және алғашқы науқандар

Финикия келісімінің негізінде Филипке батысқа қарай Иллирияға немесе Адриатика теңізіне дейін кеңейуге тыйым салынды, сондықтан патша өзінің назарын шығысқа қарай Эгей теңізіне аударды, онда ол үлкен флотты құрастыруға кірісті. Филипп Родостың теңіздегі үстемдігін екі жолмен қиратуды көрді: пираттық және соғыс. Екі әдісті де қолдануға шешім қабылдап, ол одақтастарын Родос кемелеріне қарсы пираттық шабуылдар жасауға шақырды. Лит соғысынан бері Критте тұрып жатқан Филип Криттіктерді көптен бері қарақшылықпен айналысып келгендеріне сендірді. Ол сондай-ақ, этолиялықтарды және спарталықтарды пираттық әрекеттерге қатысуға көндірді. Бұл халықтарды Роданың кемелерін тартып алып, олжаға айналдырудың уәдесі тартымды болды. Ол Эгей теңізі арқылы үлкен резияға Аэтолиялық фрибутер Дикаэархты жіберді, оның барысында Кикладтар мен Родос аумақтарын тонады. Сонымен қатар, Филипп Родос теңіз күшін жасырын амалдармен әлсіретуге тырысты. Ол осы мақсатқа Родосқа өз агенті Гераклидті жіберіп, 13 қайық сарайларын өртеп жіберді. Б.з.д. 205 жылдың аяғында Родос осы шабуылдардан едәуір әлсіреп қалды, сондықтан Филипп өзінің жоспарының екінші бөлігін, тікелей әскери қарсыласуды жүзеге асыру мүмкіндігіне ие болды. Ол Иерапитна мен Олоус қалаларын және шығыс Криттегі басқа қалаларды Родосқа қарсы соғыс жариялауға көндірді. Родостың соғыс жариялауына алғашқы реакциясы дипломатиялық болды; олар Рим республикасынан Филипке қарсы көмек сұрады. Алайда римдіктер екінші Пуникалық соғыс біткен соң, оны қайтадан бастаудан қорқатын. Рим Сенаты Пергам, Цизик және Византия Родос жағында соғысқа қосылғаннан кейін де халықты соғысқа қатысуға көндіруге тырысты, бірақ қаланың соғыстан шаршаған тұрғындарын итермелей алмады. Бұл кезде Филипп Мармара теңізінің жағалауындағы Этолияның одақтас қаласы болған Циосқа шабуыл жасап, Родосты одан әрі қоздырды. Родос пен басқа мемлекеттердің келісімге келмекші болуына қарамастан, Филипп Киос пен оның көршісі Мирлеяны басып алды және жойды. Содан кейін Филипп бұл қалаларды өзінің қайын ағасына, Битинияның патшасы Прусиас I-ге тапсырды, ол қалаларды қайта салып, Пруса деп қайта атады және Апамея деп әйеліне қайта атады. Осы қалаларға алмасу үшін Прусий Пергамды құртып, өз патшалығын кеңейтуді жалғастыратынын уәде етті (Пергаммен соңғы соғысы б.з.д. Бұл қалалардың басып алынуы да аэтолиялықтарды ашуға салды, өйткені екеуі де Аэтолия лигасының мүшелері болды. Аэтолия мен Македония арасындағы одақ тек аэтолиялықтардың Филиптен қорқынышымен ғана жалғасты, ал бұл оқиға әлсіз қарым-қатынасты нашарлатты. Филипп одан кейін Лисимахия мен Халкидон қалаларын, олар да Аэтолия лигасының мүшелері болған, Аэтолиямен одақты бұзуға мәжбүр етті, мүмкін зорлық-зомбылықпен қорқытып. Филиптің кемелері Тракия жағалауындағы Тасос аралына тоқтады. Филиптің қолбасшысы Метродор, аралдың астанасына барып, қаладан келген елшілермен кездесті. Елшілер қаланы македониялықтарға гарнизон алмау, олар македониялық әскерге алым-салық төлемеу немесе сарбаздар бермеу және өз заңдарын қолдануды жалғастыру шартымен тапсыратынын айтты. Метродор патшаның шарттарын қабыл алғанын, ал тасиандықтар өздерінің қақпаларын македониялықтарға ашты. Алайда қамал қабырғасының ішіне кірген соң, Філіп әскерлеріне барлық тұрғындарды құл етіп сатып, қаланы тонауға бұйырды. Бұл жорықта Филипптің әрекеті грек мемлекеттеріндегі беделіне қатты әсер етті, өйткені оның әрекеттері Бірінші Македония соғысы кезінде этолиялықтар мен римдіктердің жаулап алуларынан артық емес деп саналды. Б.з.д. 204 жылы немесе б.з.д. 203 жылдың көктемінде Филиппке жас перғауын Птолемей V-нің министрлері Египеттің Сосибиус пен Агатоклдер келді. Министрлер Птолемей мен Филипптің қызының арасындағы некеге тұруға тырысты. Алайда Филипп бұл ұсынысты қабылдамады және б.з.д. 203-202 жылдың қысында Антиохпен одақ құрып, Птолемей империясын бөлуді ұйымдастырды. Филип Антиохқа Мысыр мен Кипрді басып алуға көмектесуге келісті, ал Антиох Филипке Киринея, Кикладтар және Ионияны басқаруға көмектесуге уәде берді. 202 жылы этолиялықтар Римге елшілерін жіберіп, Филипке қарсы одақ құрды. Македонияның агрессиясы Аэтолия лигасын қазіргі позициясын сақтау үшін қосымша қорғаушылар қажет екендігіне сендірді. Алайда римдіктер Аэтолия елшілерін қабылдамады, өйткені олар әлі де Аэтолиялықтар Бірінші Македония соғысын тоқтату үшін Филиппен келісімге келгендігі туралы қы...

Пергам мен Родосқа қарсы соғыс

Селевкидтермен келісім жасасқаннан кейін, Филиптің әскері Птолемейдің Тракиядағы жерлеріне шабуыл жасады. Пергам патшасы Аттал І-нің Родос одағына қосылғанын естігенде, Филип ашуланып, Пергам аумағын жаулап алды. Алайда Аттал Филиптің Эгей теңізіндегі флотына қарсы жорыққа аттанғанға дейін өзінің астанасының қабырғаларын нығайта бастады. Осы және басқа да сақтық шараларын қолдану арқылы ол Филиптің өз аумағынан көп олжа алуына жол бермеуді үміттенді. Ол қалада аз адам бар екенін көріп, оған қарсы шабуыл жасақшыларын жіберді, бірақ олар оңай кері қайтарылды. Қаланың қабырғалары тым берік деп санаған Филип бірнеше ғибадатхананы, соның ішінде Афродита ғибадатханасы мен Афина Никефор ғибадатханасын қиратып, кері шегінді. Македониялықтар Тиатираны басып алғаннан кейін, Теба жазығын тонап, олжалауға кірісті, бірақ ол күткеннен аз нәтиже берді. Тебеге жеткен соң, ол Селевкид әулеті елінің әміршісі Зевкиден азық-түлік сұраған. Алайда Зексис Филипке көп нәрсе беруге ниеттенген жоқ. Пергам жерінен шыққаннан кейін Филипп македониялық флотпен бірге оңтүстікке қарай бет алды және Киклад аралдарын жаулап алғаннан кейін, Птолемей V-ден Самос аралын алып, онда орналасқан Мысыр флотын тұтқынға алды. Содан соң олар солтүстікке қарай бұрылып, Хиос аралын қоршауға алды. Филип Родосқа жету үшін Эгей теңізінің солтүстік аралдарын баспалдақ ретінде пайдалануға ниетті. Қоршау Филипп үшін жақсы жүрмеді және Пергам, Родос және олардың жаңа одақтастары, Кос, Кизик және Византияның біріккен флоттары солтүстік пен оңтүстіктен жақындаған кезде жағдай нашарлады. Филипп одақтастардың кері шегіну жолын бекітуге тырысатынын түсінгеннен кейін қоршауды алып тастады және достық портқа жүзіп кетті. Алайда, ол одақтас флотымен кездесіп, Хиос шайқасын жеделдетті. Македонияның 200-ге жуық кемесі, 30 000 адамнан тұратын флоты коалицияның 65 ірі әскери кемесі, тоғыз орта кемесі және үш триреміне қарағанда әлдеқайда көп болды. Соғыс союзгерлердің сол жақ қанатына қолбасшылық ететін Атталдың Македонияның оң жақ қанатына қарсы алға жылжуымен басталды, ал Родос адмиралы Теофилисктің қолбасшылығындағы одақтастардың оң жақ қанаты Македонияның сол жақ қанатына шабуыл жасады. Союзшылар сол жақ қанатында басымдыққа ие болды және Филипптің флагмандық кемесін басып алды; Филипптің адмиралы Демократ шайқаста қаза тапты. Осы арада одақтастардың оң жақ флангінде македониялықтар бастапқыда родолықтарды кері итермелеуде сәтті болды. Теофилиск өзінің флагманды кемесінде соғысып, үш рет өлімге ұшырады, бірақ өз адамдарын жинап, македониялық бортшыларды жеңді. Родос әскері өздерінің кеме жүргізудегі шеберліктерін қолданып, көптеген македониялық кемелерден айырылды. Союзгерлердің сол жақ қанатында Аттал өзінің бір кемесін жаудың басуын, ал оның жанындағы кемесі қауіпке ұшырағанын көрді. Ол екі төртбұрышпен және өзінің флагманымен құтқару үшін жүзуді шешті. Алайда Филиптің кемесінің осы уақытқа дейін соғысқа қатысы болмағандықтан, Атталдың өз флотынан біршама алыстағанын көріп, оған төрт квинкерем және үш гемиолиямен шабуыл жасауға аттанды. Аттал Филиптің жақындап келе жатқанын көргенде, қорқып қашып кетіп, кемелерін жағаға басуға мәжбүр болды. Ол кемеге қонғанда, кеменің палубасына ақша, күлгін шапан және басқа да сәнді бұйымдарды жайып, Эритрея қаласына қашып кетті. Македониялықтар жағаға жеткенде, олжаны жинап алу үшін тоқтады. Атталдың жорықта қаза тапқанын ойлап, Филип Пергамның флагман кемесін сүйретіп алып кетеді. Пергам әскері патшаның қашып кетуінен кейін солтүстікке қарай кері шегінді. Алайда, союзниктердің оң жақ қанатында родостықтар жеңілгеннен кейін, македониялық сол жақ қанаты жеңіске жеткен оң жақ қанатына қосылу үшін шегінді. Македониялықтардың кетіп қалуы Родос кемелерін Хиостың портына қайтып оралуға мүмкіндік берді. Бұл шайқас шешуші болмағанымен, Филип үшін маңызды сәтсіздік болды, ол 92 кемені жоғалтып, 7 кемені тұтқынға алды. Достасқан тараптан Пергамдықтар үш кемені жойып, екеуін басып алды, ал Родостықтар үш кемені батып, бірде-бірін басып алмады. Соғыс кезінде македониялықтар 6000 ескі қайықты, 3000 теңіз жауынгерін жойды, 2000 адам тұтқынға түсті. Достасқандардың зардаптары айтарлықтай төмен болды, Пергамдықтар 70 адамды, Родиандықтар 60 адамды өлтірді, одақтастар жалпы алғанда 600 тұтқынға түсті. Питер Грин бұл жеңісті "аяусыз және қымбат" деп сипаттады, Филип бұрын-соңды кез-келген шайқаста болғаннан г�...

Кіші Азиядағы науқан

Мизиядағы олжадан көңілі қалған Філіп оңтүстікке қарай аттанып, Карияның қалаларын тонаған. Ол Принассусты басып алды, ол батыл қарсы тұрды, бірақ Филипп өзінің артиллериясын орнатқанда, қалаға елші жіберіп, оларды қаладан аман-есен кетуге рұқсат етуді ұсынды, әйтпесе олар өлтіріледі. Қала тұрғындары қаланы тастап кетуге шешім қабылдады. Бұл кезеңде Филипптің әскеріне азық-түлік жетпей қалды, сондықтан ол Мюс қаласын басып алып, азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін магнезиандарға берді. Магнезияның астық қоры болмағандықтан, Филип бүкіл әскерін тамақтандыру үшін өрік жеуді шешті. Кейіннен Филипп Ясос, Баргилия, Евромус және Педаса қалаларын тез арада басып алу және қорғану үшін солтүстікке қарай бет алды. Филиптің флоты Баргилияда қыстаған кезде Пергам мен Родос флоттары портты блокадалады. Македония лагеріндегі жағдай өте ауыр болып, македониялықтар беріле жаздады. Жағдайдың нашарлауын Zeuxis компаниясы жіберген көмекпен жеңілдетті. Бірақ Філіп қулықпен қашып құтылуға тырысты. Ол мысырлық дезертирді Аттал мен Родос халқына келесі күні одақтастарға шабуыл жасауға дайындалып жатқанын айту үшін жіберді. Бұл хабарды естіген Аттал мен Родос әскері келер шабуылға кемесін дайындауға кірісті. Достас әскерлер дайындықты бастаған кезде, Филип өзінің флотымен бірге түнде олардың қасынан өтіп, өзінің лагерінде қалғандай етіп көптеген лагерь оттарын жанып қалдырды. Филипп осы жорыққа қатысқан кезде, оның одақтастары Акарнаниялықтар Афинаға қарсы соғысқа аттанған, өйткені афиналықтар екі Акарнаниялық спортшыны өлтірген. Акарнаниялықтар Филипке осы наразылық туралы шағымданды, ол Атикаға шабуыл жасауға көмектесу үшін Никанор Филдің қолбасшылығымен күш жіберуді шешті. Македониялықтар мен олардың одақтастары Афинаға шабуыл жасамас бұрын Аттиканы тонаған. Римдіктердің елшілері македониялықтарға кері шегінуді немесе Римге қарсы соғыс бастауды бұйырғанда, жау Афина академиясына дейін жетіп қалды. Филиптің флоты одақтастардың блокадасынан құтылып, Филип эскадрильяға Афинаға баруға бұйрық берді. Македониялық эскадра Пирейге кірді де, афиналық төрт кемені басып алды. Македониялық эскадра кері шегінгенде, Эгей теңізі арқылы Филиптің кемелерін ертіп келген Родос пен Пергам флоты Эгинадағы одақтас базадан пайда болып, македониялықтарға шабуыл жасады. Союзшылар Македония флотын жеңіп, афиналық кемелерді қайтарып алды, оларды афиналықтарға қайтарып берді. Афиналықтар құтқарылуына қатты қуанғандықтан, олар Македонияның жаңа ғана жойылған Demetrias және Antigonis тайпаларын Атталдың құрметіне Attalid тайпасымен алмастырды, сондай-ақ Македония патшаларының құрметіне бұрын тұрғызылған ескерткіштерді жойды. Аттал мен родолықтар Афинадағы мәжілісті македониялықтарға қарсы соғыс жариялауға көндірді. Пергамдық флот Эгинадағы базасына қайтып оралды, ал родостықтар Эгинадан Родосқа дейінгі Македонияның барлық аралдарын жаулап алуға кірісті, Андрос, Парос және Китностан басқа барлық аралдарға сәтті шабуыл жасады. Філіп Евбея аралының префекті Филокеске 2000 жаяу әскері мен 200 атты әскерімен Афиныға тағы да шабуыл жасауға бұйырды. Филокл Афинаны басып ала алмады, бірақ айналадағы ауылды қиратты.

Римдіктердің араласуы

Осы арада Родос, Пергам, Египет, Македонияға қарсы Крит және Афина делегациялары Римге барып, Сенат алдында сөйледі. Олар Сенатқа Филиппен Антиох арасындағы келісім туралы айтып, Филиптің өз аумақтарына шабуыл жасағанына наразылық білдірді. Осы наразылықтарға жауап ретінде римдіктер үш елшісін жіберді, олар Маркус Эмилий Лепид, Гай Клавдий Нерон және Публий Семпроний Тудитан болды. Осы оқиғалар болып жатқан кезде Филип Тракиядағы Птолемейге әлі де тиесілі қалаларға: Маронияға, Кипселаға, Дорискке, Серреум мен Аемусқа шабуыл жасап, оларды басып алды. Содан кейін македониялықтар Тракиялық Херсонеске қарай алға жылды. Олар Перинт, Сест, Элай, Алопеконнес, Каллиполис және Мадитус қалаларын жаулап алды. Содан кейін Філіп Пергам мен Родос қалаларының біріккен гарнизоны ұстап тұрған Абидос қаласына барды. Филипп қаланы қоршаудан бастады, қаланы күшейту немесе қамтамасыз ету әрекеттерін тоқтату үшін қаланы құрлық пен теңіз арқылы қоршауға алды. Абидендіктер өздеріне сенімді болғандықтан, қоршаудың кейбір қозғалтқыштарын өздерінің катапульттерімен ығыстырды, ал Филиптің басқа қозғалтқыштарының кейбіреулерін қорғаушылар өртеп жіберді. Македониялықтар қоршаудағы қару-жарақтарымен қаланың қабырғаларын құлатуды бастады, ақырында сыртқы қабырғасын құлатуға қол жеткізді. Жағдай қорғаншылар үшін өте ауыр болды, сондықтан олар екі ең көрнекті азаматтарды келіссөз жүргізушілер ретінде Филипке жіберуге шешім қабылдады. Олар Філіпке келіп, қаладан шығып кетуді ұсынды. Бірақ ол Родос пен Пергам қалаларының әскерлерімен бітімге келіп, қаладан шығып кетуді және барлық азаматтарға қаладан киген киімдерімен қалаға кетіп, қалаға қалаған жеріне баруды ұсынды. Філіп: "Егер олар еркек болып соғыспаса, абайлап бас сауғалаулары керек" деп жауап берді. Елшілер бұдан былай ештеңе істей алмай, бұл жауапты қалаға алып кетті". Бұл туралы хабар алған қаланың басшылары қандай әрекет жасау керектігін шешуге жиналыс шақырды. Олар өздерінің адалдықтарын нығайту үшін барлық құлдарды босатып, барлық балаларды және олардың бала күтімімен жүретін әйелдерді спорт залына, ал әйелдерді Артемида ғибадатханасына орналастыруды шешті. Олар әркімнен алтын-күмісін, қымбат киімдерін алып, Родос пен Кизике кемелеріне салып беруін өтінді. Осы міндеттерді атқару үшін 50 ақсақал мен сенімді ер адам сайланды. Содан соң барлық азаматтар ант берді. Полибий былай деп жазады: "Ақиқатты мойындағаннан кейін олар діни қызметкерлерді алдыға шақырып, олардың барлығы дұшпанды жеңуге немесе оны жеңіп өлуге ант берді". Ішкі қабырға құлаған кезде, ер адамдар өздерінің уәделеріне адал болып, қираған жерлерден шығып, үлкен батылдықпен шайқасты, бұл Филиппен әскерін алдыңғы сызыққа жіберуге мәжбүр етті. Түн батып, македониялықтар лагеріне қайтты. Сол түні абидендіктер әйелдер мен балаларды құтқаруға шешім қабылдады. Таң атқанда олар бірнеше діни қызметкер мен діни қызметкерді гүл шоқтарын ұстап, македониялықтарға жіберді. Бұл арада Аттал Эгей теңізі арқылы Тенедос аралына жетеді. Рим елшілерінің ең кішісі Маркус Эмилиус Лепид Родоста болған кезде Абидостағы қоршау туралы естіген және ол Филиппен кездесу үшін Абидосқа келді. Лепид патшамен қала сыртында кездесіп, сенаттың қалауын жеткізді. Полибий былай деп жазады: "Филип Абидос арасымен жүргенде, адамдардың өздерін және отбасыларын пышақпен, отпен, асылып, құдықтардан және үйдің төбесінен секіріп өлтіргенін көрді. Филипп мұны көріп таңғалды, және өзін-өзі өлтіруге ниет білдіргендерге үш күндік кешірім беретінін жариялаған. Абидендіктер бастапқы жарлықтың бұйрықтарын орындауға бел буғандықтан, бұл өліп қалған адамдарға сатқындыққа барады деп ойлады және осы шарттармен өмір сүруден бас тартты. Олар шынжырмен немесе басқа да бұғаулармен байланғаннан басқа, әр отбасы өз-өзін өлтіруге асықты. Содан кейін Филипп Афинаға тағы бір шабуыл жасауға бұйрық берді; оның әскері Афинаны да, Элеусиді де ала алмады, бірақ Аттиканы парсы соғыстарынан бері көрмеген ең нашар қиратуға ұшыратты. Римдіктер оған қарсы соғыс жариялап, Іллириядағы оның жерлеріне басып кірді. Филип Римдіктермен және Грекиядағы жағдаймен күресу үшін Родия мен Пергамдағы жорығын тоқтатуға мәжбүр болды. Осылайша Екінші Македония соғысы басталды. Филиптің Родосқа қарсы жорығынан бас тартқаннан кейін, родолықтар Олоус пен Иерапитнаға және олардың басқа криттік одақтастарына шабуыл жасауға еркін болды. Родостың Криттегі одақт�...

Салдары

Соғыстың соңында жасалған келісім бойынша Иерапит шетелдік державалармен барлық қарым-қатынас пен одақтарды бұзуға және барлық порттары мен базаларын Родосқа беруге келісті. Олоус, оның қираған жерлерінде келісім шарттарының шарттары табылды, Родияның үстемдігін қабылдауға мәжбүр болды. Нәтижесінде, Родос соғыстан кейін Криттің шығыс бөлігінің едәуір бөлігін өз бақылауында қалдырды. Соғыстың аяқталуы Родос тұрғындарына Екінші Македония соғысында одақтастарына көмектесуге мүмкіндік берді. Соғыс Криттің қалған бөлігінде қысқа мерзімді әсерін тигізбеді. Соғыстың соңында қарақшылар мен жалдамалылар бұрынғы кәсіптерін жалғастырды. Үш жылдан кейін Екінші Македония соғысы кезінде Киносефала шайқасында Криттік жалдамалы садақшылар римдіктер мен македониялықтар үшін де шайқасты. Соғыс Филипп пен македониялықтар үшін қымбатқа түсіп, үш жыл бойы жасақталған флотын жоғалтып, грек одақтастарының, Ахеан Лигасы мен Аэтолия Лигасының римдіктерге қарсы шығуына себеп болды. Соғыстан кейін Дарданияның бабылдық тайпасы Македонияның солтүстік шекарасына шабуыл жасады, бірақ Филип бұл шабуылды теріске шығара алды. 197 жылы Филипп римдіктермен Синоцефала шайқасында жеңілді және берілуге мәжбүр болды. Бұл жеңілістен кейін Филип Македониядан тыс аймақтарының басым бөлігін жоғалтып алды және римдіктерге 1000 талант күміс төлеп, соғыс өтемақысын төлеуге мәжбүр болды. Родос Киклад аралдарын қайтадан қолға алып, Эгей теңізіне өздерінің әскери-теңіз күшін қайтадан бекітті. Родиандықтардың шығыс Критті иеленуі оларға сол аймақтағы қарақшылықты жоюға мүмкіндік берді, бірақ Родиандық кемелерге қарақшылар шабуылдары жалғасты және ақырында Екінші Крит соғысына әкелді. Аттал 197 жылы қайтыс болып, оның орнын әкесі Македонияға қарсы саясатын жалғастырған ұлы Эвмен II бағындырады. Пергамдықтар соғыстан кейін Филипп иеленген бірнеше Эгей аралдарын басып алды және Кіші Азиядағы ең жоғарғы билікке айналды, оған тек Антиох қарсы болды.