Кіріспе

Океанияның көркемдік дәстүрлері Океаниялық өнер немесе Океаниялық өнер - Тынық мұхиты аралдары мен Австралияның жергілікті халқы жасаған шығармашылық туындыларды қамтиды, оның ішінде Гавайи мен Пасха аралы сияқты алыс аймақтар. Нақтырақ айтқанда, бұл аймақты қоныстанған екі топтың, екі түрлі кезеңдегі адамдардың еңбектерін қамтиды. Алайда уақыт өте келе олар бір-бірімен байланысып, тіпті одан да шалғай аралдарға жетеді. Бұл аймақ көбінесе төрт бөлек аймаққа бөлінген: Микронезия, Меланезия, Полинезия және Австралия. Австралия мен ішкі Меланезияның (Папуа) тұрғындары - бұл аймаққа адам көшіп келген алғашқы толқындардың австралиялық меланезиялықтар ұрпақтары. Микронезия, Меланезия аралдары және Полинезия, екінші жағынан, жергілікті австрало-меланезиялықтармен араласқан кейінгі австрало-меланезиялық саяхатшылардың ұрпақтары; көбінесе неолиттік Лапита мәдениеті арқылы. Кейінгі уақыттағы барлық аймақтар батыс ықпалы мен отарлауына қатты әсер еткен. Соңғы кездері Океания халқы өз аймағының көркемдік мұрасын көбірек бағалайды. Бұл адамдардың көркем шығармалары әр мәдениет пен аймақта әр түрлі. Әдетте, тақырыпта бала тудыру немесе табиғаттан тыс нәрселер бар. Маскалар сияқты өнер діни рәсімдерде немесе әлеуметтік рәсімдерде қолданылған. Петроглифтер, татуировка, сурет салу, ағашқа ою, тасқа ою және тоқыма жұмыстары - бұл басқа да кең тараған өнер түрлері. Қазіргі заманғы Тынық мұхит өнері дәстүрлі стильдерді, рәміздерді және материалдарды қамтиды, бірақ қазір географиялық, мәдени және жеке өзара іс-қимыл мен тарихтың күрделілігін ашатын қазіргі заманғы формалардың алуан түрлілігімен елестетіледі.

Шолу

Океания өнері Австралия, Жаңа Зеландия, Тынық мұхит аралдары мен Ливан Дахиясы жерлестерінің көркемдік дәстүрлерін қамтиды. Бұл аралдардың тұрғындарының ата-бабалары Оңтүстік-Шығыс Азиядан екі түрлі топпен екі бөлек уақытта келген. Біріншісі, Австрало-Меланезия халқы және қазіргі меланезиялықтар мен Австралия аборигендерінің ата-бабалары Жаңа Гвинея мен Австралияға шамамен 40,000-ден 60,000 жыл бұрын келді. Меланезиялықтар б.з.б. 38000 жылы солтүстік Соломон аралдарына дейін кеңейді. Екінші толқын, Оңтүстік-Шығыс Азиядан аустронезиялық халықтарды алып келген мұхит, тағы 30 000 жыл бойы пайда болмады. Олар өзара қарым-қатынас жасап, бірге тіпті Тынық мұхитының ең шалғай аралдарына дейін жетеді. Океандық халықтар дәстүрлі түрде өздерінің жұмыстарын батыс "өнер" ұғымында көрмеді, керісінше діни немесе әлеуметтік рәсімдерде немесе күнделікті өмірде пайдалану үшін практикалық мақсатта объектілер жасады. 1500 жылы екінші толқынның ұрпақтары австронезиялық Лапита мәдениеті кеңінен тарала бастады және алыс аралдарға тарады. Шамамен сол уақытта Жаңа Гвинеяда өнер пайда бола бастады, оның ішінде Океаниядағы мүсіннің алғашқы үлгілері. Б.з.д. 1000 жылдан бастап Лапита халқы нығаяды және қазіргі Самоа, Тонга және Фиджи полинезиялық мәдениеттерін құруға кіріседі. Олар сол жерден Тынық мұхитқа қарай өрлеп, 200 жылы б.з.д. мен б.з. 1 жылы аралығында Маркиза және Солтүстік Кук аралдарына қоныстанды. Сонымен қатар, шамамен б.з.д. 1000 жылдан бастап Тынық мұхиты аралдары мен Азия материгі арасындағы сауда өсіп, 600 жылдан бастап Вьетнамның қоладан жасалған бұйымдарымен танымал Донгсон мәдениетінің жұмыстары Океанияда кездеседі және олардың бейнелері жергілікті көркемдік дәстүрге қатты әсер етеді. 1000 жылы жазылған жазбалар әлі де аз, алайда көркемдік дәстүрдің көпшілігі осы уақытқа дейін жалғасып келеді, мысалы Жаңа Гвинея мүсіндері мен Австралияның тас өнері, бірақ бұл кезең сауда мен өзара әрекеттесудің артуымен, сондай-ақ Гавай, Пасха аралы, Таити және Жаңа Зеландия сияқты жаңа аумақтардың қоныстануымен сипатталады. 1100 жылынан бастап Пасха аралының тұрғындары 900-ге жуық моаи (үлкен тас мүсіндер) салуды бастады. 1200 жылы Микронезия аралы Понпей тұрғындары тағы бір мегалит құрылысын бастады: олар жасанды аралдар мен каналдар жүйесіне толы Нан Мадол қаласын салды. 1500 жылы алғашқы еуропалық зерттеушілер Океанияға жетуге кіріседі. Бұрынғы көркемдік және сәулеттік дәстүрлер жалғаса берсе де, әртүрлі аймақтар әртүрлі мәдениеттерді бөліп, жазбалай бастайды.

Тарихқа дейінгі

Австралияның алғашқы тұрғындарының тас өнерінде әлемдегі ең ұзақ уақыт үздіксіз өнерлі дәстүр бар. Арнем Лендте (Австралия) табылған бұл жерлер үш кезеңге бөлінеді: Эстуардан бұрын (шамамен б.з.д. Олардың жасалу мерзімі суреттің стилі мен мазмұнына байланысты анықталады. Алдыңғы Эстуар, ең көне, қызыл окер пигменттегі бейнелермен сипатталады. Алайда, шамамен б.з.д. 6000 жылы, Эстуарлық кезеңнің басталуын белгілейтін, барған сайын күрделі суреттер пайда бола бастады. Бұл тас суреттер бірнеше мақсатқа қызмет етті. Кейбіреулері сиқырлы, басқалары аң аулау үшін жануарлардың санын көбейту үшін, ал кейбіреулері жай ғана ойын-сауық үшін пайдаланылды. Бұл аймақтағы ең күрделі тас суреттерінің бірі - бұл мыңдаған жылдар бойы көптеген рет сырланған тау бетіндегі Үбірр, бұл жауын-шашын кезеңдерінде сүйікті кемпинг. Океаниядағы мүсіндер алғаш рет Жаңа Гвинеяда бүкіл аралда, бірақ көбінесе таулы таулы жерлерде кездесетін тас фигуралар сериясы ретінде пайда болады. Бұл шығармалардың хронологиялық уақытын анықтау қиын, бірақ б.з.д. Скульптуралардың мазмұны үш топқа бөлінеді: миномет, шүберектер және өз бетімен тұрған фигуралар. Көптеген шүберектердің үстіне құстар мен адам басының бейнелері салынған. Мортазалар ұқсас бейнелерді немесе кейде геометриялық үлгілерді көрсетеді. Ерекше тұрған фигуралар тағы да ұқсас тақырыптарды бейнелейді: адамдар, жануарлар және фаллостар. Алайда, бұл бұйымдардың бастапқы мәні белгісіз, бірақ олар ырым-жырымдар аясында қолданылған болуы мүмкін. Өнер дәстүрі бар тағы бір ерте мәдениет - бұл Лапита, шамамен б.з.д. Бұл мәдениетті Океаниялық қоныстанушылардың екінші толқыны қалыптастырды. Атауы жаңа Каледониядағы Лапита жерінен алынған, бұл оның ерекше мүсіндері табылған алғашқы орындардың бірі. Мәдениеттің қай жерде пайда болғаны туралы пікірталастар бар, бірақ адамдар өздерінің түпнұсқалары Оңтүстік-Шығыс Азиядан шыққан. Олардың өнері ең жақсы керамикасымен танымал, оның ішінде күрделі геометриялық мотивтер және кейде антропоморфты бейнелер бар. Кейбір үлгілер қазіргі полинезиялық татуировкалар мен қабық маталармен байланысты болуы мүмкін деп ойланады. Олар сулы саз балшыққа өрнектерді басып тұрған комблике құралымен атылып жасалды. Әр мөрдің бір-бір дизайны болады және күрделі үлгі пайда болғанға дейін қабатталады. Олардың негізгі мақсаты - тамақ пісіру, қызмет көрсету және сақтау.

Микронезия

Микронезия Океанияның екінші толқыны оралмандарды қамтиды, оның ішінде Меланезияның солтүстігіндегі аралдар тұрғындары бар. Бұл аймақтың ең көрнекті туындыларының бірі - су бетіндегі мегалитикалық Нан Мадол қаласы. Қала біздің заманымыздың 1200 жылы салынған, ал 1600-жылдардың шамасында еуропалық зерттеушілер келген кезде әлі де салынып жатыр. Алайда қала Сауделер әулетімен бірге 1800 жылы құлдырап, 1820 жылдары мүлдем тасталып кетті. XIX ғасырда аймақ отаршылдық державалар арасында бөлініп кетті, алайда өнер өркендеуді жалғастырды. Беллауда әсіресе еркектер ағаштан ою-өрнек жасап, сәнді сәнді салтанатты үйлер, стильді тостағандар, каноэ әшекейлері, салтанатты ыдыстар және кейде мүсіндер жасайды. Микронезия өнерінің стиліне қарай, оның функциясы қарапайым және қарапайым, бірақ әдетте сапасы жоғары. Бұл негізінен, олар қолда бар аз табиғи материалдарды барынша тиімді пайдалану үшін жасалды. ХХ ғасырдың бірінші жартысында Микронезияның мәдени тұтастығы төмендеді және батыс және жапон империалистік күштерінің күшті шетелдік ықпалы болды. Бірқатар тарихи көркем дәстүрлер, әсіресе мүсіндік, жай ғана қолданылмай қалды. Алайда, басқа да өнер түрлері, соның ішінде дәстүрлі сәулет және тоқу жалғасты. Бірақ ғасырдың екінші жартысында отаршылдық күштерден тәуелсіздік олардың дәстүрлі өнеріне өңірдің ішінен жаңа қызығушылық пен құрмет табуға мүмкіндік береді және жаңа ұрпақ осы өнер түрлеріне үйретіледі. Сондай-ақ, 20 ғасырдың аяғында Микронезияда заманауи өнердің елеулі қозғалысы бар.

Полинезия

Полинезия, Микронезия сияқты, Лапита мәдени дәстүрлеріне дейін созылған. Лапита мәдениеті Тынық мұхитының батысындағы жерлерді қамтып, шығысқа қарай Тонга мен Самоаға дейін жетті. Алайда Гавай, Жаңа Зеландия, Таити және Пасха аралдары сияқты Полинезияның көп бөлігінде тек салыстырмалы түрде жақында ғана жергілікті халықтар қоныстанған. Полинезияның ең танымал өнер түрлері - Рапа-Нуи / Пасха аралының моаи (белектері). Полинезия өнерінің ерекшелігі - сәнділігі, көбінесе табиғаттан тыс күш немесе маннаны қамтиды. Полинезиялық өнер туындылары рухани күшті қамтиды және әлемдегі өзгерістерге әсер етуі мүмкін деп саналды. Алайда, біздің заманымыздың 1600 жылдан кейінгі кезеңінде еуропалық зерттеушілермен қарқынды қарым-қатынас болды, сонымен қатар бұрынғы мәдени дәстүрлерді жалғастырды. Сол кездегі еуропалық зерттеушілердің жинақтары классикалық полинезия өнерінің шынымен гүлденгенін көрсетеді. 19 ғасырда құл ұрлау мен батыс аурулары салдарынан аумақтардың саны азаюы көптеген қоғамдар мен мәдениеттерді бұзды. Бұл аймақтағы миссионерлік жұмыс христиан дінін қабылдауға, ал кейбір жағдайларда аймақтың дәстүрлі мәдени және көркемдік мұрасын, әсіресе мүсінді жоюға әкелді. Алайда, көбірек зайырлы өнер түрлері жалғасуда, мысалы, кава табаны сияқты діни емес заттарды ою және тапа жасау сияқты тоқыма жұмыстары. Алайда отаршылдықтың аяқталуымен полинезиялықтар өздерінің мәдени ерекшеліктерін нығайтуға тырысты.

Австралия

Австралияның алғашқы халықтары көбінесе өздерінің тас суреттерімен танымал, олар батыс зерттеушілерімен байланысқаннан кейін де оны жалғастыра береді. Алайда өнердің басқа түрлері олардың өмір салтын көрсетеді, олар бір лагерден екіншісіне жиі көшіп-қонып, әлі де сәнді болса да, пайдалы және тасымалданатын. Олар бояуды сумен араластырған тас пен басқа да табиғи көздерден жасайтын. Көбінесе тақталарды пайдаланып, олардың әйгілі, бірақ жақында (1971 жылдан бастап) нүктелі суреттерін жасайды. Тіпті бүгінгі күні де біз алғашқы халықтардың бұларды жасап жатқанын көреміз. Билеген кезде олар денелерін ақ бояумен бояйды және оны денелеріне үлгілер мен мағыналы пішіндер мен сызықтармен қолданады. Олардың биі австралиялық жануарларды суреттеуге арналған.

Меланезия

Жаңа Гвинея мен оны қоршаған аралдар мен оралмандардың алғашқы толқынынан тұратын Меланезияда бүкіл Океаниядағы ең таңғажайып өнерлер бар. Стилистикалық тұрғыдан көркем өнер әдетте өте сәнді және жиі жыныстық тақырыптарға арналған ашайылған формаларды бейнелейді. Бұл әсіресе ата-бабалар, аңшылық және каннибализммен байланысты. Әдетте олар рухани рәсімдер аясында, мысалы, күрделі маскалар жасау кезінде пайдаланылатын. Алайда аралдарда меланезиялық өнердің бірнеше үлгісі ғана бар.