Кіріспе

Эмбриология (гр. ἔμβρυον, эмбрион, "туылмаған, эмбрион"; және λογία, logia) – жануарлар биологиясының гаметалардың (жыныстық жасушалардың) шарана кезеңіндегі дамуын, ұрықтандыруды және эмбриондар мен ұрықтардың қалыптасуын зерттейтін саласы. Бұған қоса, эмбриология туа біткен кемістіктерді, яғни туылмас бұрын пайда болатын ауруларды зерттейді, бұл сала терология деп аталады. Эмбриологияның алғашқы идеяларын Марчелло Малпиги ұсынды, ол преформационизм деп белгіленді, бұл теория бойынша организмдер өзінің кішірейтілген, бұрыннан бар нысандарынан дамиды. Аристотель қазіргі таңда қабылданған эпигенез теориясын ұсынды. Эпигенез – организмдердің тұқым немесе жұмыртқадан бірқатар кезеңдер арқылы дамуы деген идея. Қазіргі заманғы эмбриология Карл Эрнст фон Бэрдің еңбектерінің негізінде қалыптасты, бірақ дәл байқаулар Италиядағы Ренессанс дәуірінде Альдрованди және Леонардо да Винчи сияқты анатомистер тарапынан жасалған.

Алдын ала қалыптасу және эпигенез

18 ғасырда батыс адам эмбриологиясында басым түсінік – преформация болды: спермада эмбрион бар деген идея – алдын ала қалыптасқан, кішкентай бала немесе гомункулус, даму кезінде тек үлкейеді. Эмбриондық дамудың қарсы тұратын түсіндірмесі – эпигенез, бұл теорияны 2000 жыл бұрын Аристотель ұсынған. Алғашқы эмбриологияның көп бөлігі итальяндық анатомистер Альдрованди, Аранцио, Леонардо да Винчи, Марчелло Малпиги, Габриэль Фаллоппио, Джироламо Кардано, Эмилио Парисано, Фортунио Лицети, Стефано Лорензини, Спаланзани, Энрико Сертоли және Мауро Русконидің еңбектеріне негізделген. Эпигенез бойынша, жануардың пішіні пішінсіз жұмыртқадан біртіндеп пайда болады. 19 ғасырда микроскопияның жетілдірілуімен биологтар эмбриондардың прогрессивті қадамдармен қалыптасатынын көрді, және эпигенез эмбриологтар арасында преформацияны ығыстырып, басым түсіндірмеге айналды.

Қиылысу

Бөліну – дами бастаған ұрықтың ең алғашқы қадамдары. Бөліну (клеавация) – жұмыртқа клеткасы сперматозоидпен ұрықтанғаннан кейін болатын көптеген митоздық бөлінулерді атайды. Жасушалардың қалай бөлінуі жануарлардың нақты түрлеріне байланысты және түрліше болуы мүмкін.

Голобласт

Голобласттық бөліну - жасушалардың толық бөлінуі. Голобласттық бөліну радиалды (қараңыз: Радиалды бөліну), спиральді (қараңыз: Спиральді бөліну), екі жақты (қараңыз: Екі жақты бөліну) немесе айналмалы (қараңыз: Айналмалы бөліну) болуы мүмкін. Голобласттық бөлінуде бүкіл жұмыртқа бөлініп, эмбрионға айналады, ал меробласттық бөлінуде жасушалардың бір бөлігі эмбрионға, ал қалғаны сары қапқа айналады.

Меробластикалық

Меробластық бөліну – жасушалардың толық емес бөлінуі. Бөліну саңылауы сары аймаққа енбейді, себебі бұл жасушалар мембрана қалыптасуына кедергі келтіреді, соның салдарынан жасушалар толық бөлінбейді. Меробластық бөліну екі жақты (қараңыз: Екі жақты бөліну), дискоидтық (қараңыз: Дискоидтық бөліну) немесе центролециталды (қараңыз: Центролециталды) болуы мүмкін.

Базалды филалар

Базалды филаға жататын жануарлар толық бөлінудің радиалдық түрін мекендейді, бұл радиалдық симметрияға алып келеді (биологиядағы симметрияны қараңыз). Бөліну кезінде барлық бөліністер айналатын орталық ось болады. Базалды филалар екі жақты симметриялы жануарлардағы үш қабатқа (эндодерма, мезодерма және эктодерма) қарағанда, тек бір немесе екі эмбриондық жасуша қабатына ие.

Екіжақты

Екі жақты жануарларда, түрлеріне байланысты, оқшаулау толық (голобласты) немесе ішінара (меробласты) болуы мүмкін. Гаструляция кезінде бластула жануарлар әлемін екіге бөлетін екі жолдың бірімен дамиды (қараңыз: Ауыз және анус ембриологиялық пайда болуы). Егер бластуладағы алғашқы тесік, яғни бластопор, жануардың аузына айналса, онда ол протостом; егер бластопор анусқа айналса, онда ол деутеростом болып табылады. Протостомдарға көптеген омыртқасыз жануарлар, мысалы, жәндіктер, құрттар және моллюскалар жатады, ал деутеростомдарға омыртқалы жануарлар кіреді. Кейіннен бластула гаструла деп аталатын көбірек дифференциацияланған құрылымға айналады. Гаструла пайда болғаннан кейін көп ұзамай, барлық дене мүшелері мен тіндерінен пайда болатын үш ерекше жасуша қабаты (ұрықтық қабаттар) қалыптасады.

Өсімдік қабаттары

Ішкі қабат немесе эндодерма ас қорыту мүшелерін, егер болса, жануарлардың қабыршақтарын, өкпелерді немесе жүзу қуысын, сондай-ақ бүйректерді немесе нефриттерді құрайды. Ортаңғы қабат немесе мезодерма бұлшықеттерді, егер болса, қаңқаны және қан жүйесін құрайды. Жасушалардың сыртқы қабаты немесе эктодерма жүйке жүйесін, оның ішінде миды, теріні немесе қабықшаны, шаштарды, қылшықтарды немесе қабыршақтарды құрайды.

Drosophila melanogaster (мұз құсы)

Дрозофила көптеген жылдар бойы даму үлгісі ретінде пайдаланылып келеді. Осыған дейін жүргізілген зерттеулер дамудың көптеген пайдалы аспектілерін ашты, олар тек жеміс шыбындарына ғана емес, басқа да түрлерге де қатысты. Төменде жасушалар мен тіндердің дифференциациясына әкелетін процесс сипатталған. Аналық эффект гендері Бикоид (гені) және Нанос (гені) арқылы алдыңғы-артқы осьті анықтауға көмектеседі. Гап гендері эмбриондағы 3 кең сегментті белгілейді. Жұптық ереже гендері гап гендерімен анықталған екінші кең сегмент шегінде эмбриондағы 7 сегментті анықтайды. Сегменттік полярлық гендері 7 сегментті әрі бөліп, әрқайсысын алдыңғы және артқы жартысына бөледі, бұл Hedgehog және Wnt градиенттері арқылы жүзеге асырылады. Гомеотикалық (Hox) гендері 14 сегментті нақты жасуша дифференциациясының және әр жасуша түріне сәйкес гистологиялық дамудың белгілі бір нүктелері ретінде пайдаланады.

Адамдар

Адамдар екі жақты симметриялы жануарлар, оларда толық бөлінудің айналмалы түрі кездеседі. Адамдар сонымен қатар екінші ауызды жануарлар (деутеростомалар) тобына жатады. Адам анатомиясында эмбрион термині, ұрықтанғаннан кейін зиготаның жатыр қабырғасына енген сәттен бастап, ұрықтанудан кейінгі сегізінші аптаның соңына дейінгі бөлінетін жасушалардың жиынтығын білдіреді. Ұрықтанудан кейінгі сегізінші аптадан (жүктіліктің он аптасынан) асып кеткен кезде, дамитын адам түйе деп аталады.

Эволюциялық эмбриология

Эволюциялық эмбриология – Чарльз Дарвиннің идеяларымен салыстырмалы эмбриологияның дамуы. Карл Эрнст фон Бейрдің көптеген түрлердің дамудың бастапқы кезеңдерінде бір-біріне ұқсас болуын түсіндіретін принциптеріне сәйкес, Дарвин топтардың арақатынасын ортақ эмбриондық және дернәсілдік құрылымдары арқылы анықтауға болатынын айтты.

Фон Баердің принциптері

Жалпы белгілер арнайы белгілерге қарағанда даму барысында ертерек пайда болады. Көбірек жалпы сипаттағылардан арнайы сипаттағы жаратылыстар дамиды. Белгілі бір түрдің эмбрионы ешқашан төменгі түрдің ересек нысанына ұқсамайды. Белгілі бір түрдің эмбрионы төменгі түрдің эмбрионалды нысанына ұқсайды. Дарвиннің теориясын пайдалана отырып, эволюциялық эмбриологтар әртүрлі түрлер арасында гомологты және аналогты құрылымдарды ажырата алды. Гомологты құрылымдар – олардың арасындағы ұқсастықтар ортақ ата-бабадан туындаған, мысалы, адамның қолы мен жабырқақ қанаты сияқты. Аналогты құрылымдар – ұқсас көрінетін, бірақ ортақ ата-бабасы жоқ құрылымдар. иондаушы сәулелену немесе гипертермиялық стресс.

Омыртқалы және омыртқасыз жануарлардың эмбриологиясы

Эмбриологияның көптеген принциптері омыртқасыздарға да, омыртқалыларға да қатысты. Сондықтан омыртқасыздардың эмбриологиясын зерттеу омыртқалылардың эмбриологиясын зерттеуді дамытуға көмектесті. Дегенмен, олардың арасында көптеген айырмашылықтар бар. Мысалы, омыртқасыздардың көптеген түрлері дамуы толықпағанша дерлік личинка шығарады; личинка кезеңінің соңында жануар алғаш рет ата-анасына немесе ата-аналарына ұқсас ересек нысанына айналады. Омыртқасыздардың эмбриологиясы түрлі омыртқасыз жануарлар үшін кейбір жағынан ұқсас болғанымен, одан да көптеген өзгерістер кездеседі. Мысалы, кенелер жұмыртқадан тікелей ересек нысанына айналса, көптеген жәндіктер кем дегенде бір личинка сатысынан өтеді. Он жылдар бойы белгілі бір түрлердің эмбриологиясы үшін, көбінесе сыртқы даму белгілеріне назар аударатын, бірнеше қалыпты сатылар тізімі жасалды. Даму процесіндегі айырмашылық түрлерді салыстыруды қиындататындықтан, белгілерге негізделген Стандартты оқиғалар жүйесі құрылды, ол осы айырмашылықтарды тіркеп, түрлердің филогенетикалық салыстыруын жүргізуге мүмкіндік береді.

Даму биологиясының пайда болуы

1950 жылдан кейін ДНК-ның спиральді құрылымы ашылғаннан және молекулалық биология саласындағы білімнің артуымен даму биологиясы пайда болды. Бұл сала гендерді морфологиялық өзгерістермен байланыстыруға және эмбрионда болатын әрбір морфологиялық өзгеріске жауапты гендерді, сондай-ақ олардың қалай реттелетінін анықтауға бағытталған зерттеу саласы болып табылады. Қазіргі таңда адам эмбриологиясы медициналық факультеттерде, биология және зоология бағдарламаларында бакалавриат және магистратура деңгейінде негізгі пән ретінде оқытылады.

Ежелгі Мысыр

Плацента туралы білім кемінде ежелгі Египетке дейін жетеді, онда ол жанның орны деп есептелген. Египеттік шенеуніктердің бірі "Патшаның плацентасын ашушы" деген лауазымды иеленген. Ахенатон заманындағы египеттік мәтінде адам әйелдерде өсетін жұмыртқадан туады делінген.

Ежелгі Үндістан

Ежелгі Азияда эмбриологияға қатысты түрлі түсініктер пайда болды. Амниотиялық қапшық туралы сипаттамалар Бхагавад-гитада, Бхагавата-пуранда және Сушрута-самхитада кездеседі. Гарбхопанисад деп аталатын Упанишадалардың бірінде айтылғандай, эмбрион "бірінші түні суда ұқсас, жеті түні көпіршіктей болады, жарты айдың соңында дөңгелекке айналады. Бір ай өткен соң қатая бастайды, екі ай өткен соң басы қалыптасады". Аюрведадағы Үндістанның медицина дәстүрінде де ежелгі заманнан бері эмбриология туралы түсініктер бар. Адам эмбрионының дамуы ежелгі буддалық "Гарбхавакрантисутра" (бірінші – төртінші ғасырлар) мәтінінде айтылған. Мәтінде адамның жүктілік мерзімі 38 күн екені көрсетілген. Мәтінде алғашқы үш аптадағы эмбрионалды даму йогурттың сұйық бөлігі сияқты, ал үшінші айда қол, аяқ, басы сияқты дене мүшелерінің бөлінуі сипатталған. "Нутримент" деп аталатын анонимді құжатта эмбрионның белгілі бір бөліктерінің қалыптасуына кеткен уақытқа қатысты түрлі пікірлер талқыланған. Ежелгі гректер еркекте ғана ұрыққа айналатын тұқым бар ма, әлде еркек және әйелдің әрқайсысының дамушы эмбрионға үлес қосатын тұқымы бар ма деп пікірталасқан. Бір тұқымдық теорияның жақтастары анаға ұқсастықты түсіндіруде қиындыққа тап болды. Екі тұқымдық теорияның жақтастары еркекте тұқым болса, әйелдің тұқымы не үшін керек деген сұраққа жауап іздеді. Бұл мәселенің бір шешімі - әйелдің тұқымы төмен сапалы немесе белсенді емес деп мәлімдеу болды. Тағы бір сұрақ - тұқымның қандай жерден пайда болатыны. Энцефаломиелогендік теория тұқымның мидан немесе сүйек кемігінен пайда болатынын айтқан. Кейіннен пәнгенез пайда болды, ол тұқымның бүкіл денеден алынатынын, бұл ұрпақтың денесіндегі жалпы ұқсастықты түсіндіру үшін қажет екенін көрсетті. Содан кейін гематогендік теория дамыды, ол тұқымның қаннан алынатынын айтты. Үшінші сұрақ - ұрық эмбрионға және ұлға айналғанға дейін тұқымның ішінде қандай формада болды? Преформацияшылар ұрпақтың денесі тұқымда бұрыннан бар, бірақ дамымаған күйде сақталғанын айтты. Преформацияның үш түрі болды: гомоомерлік преформация, аномоомерлік преформация және гомункулярлық преформация. Біріншісі бойынша, дененің гомоомерлік бөліктері (мысалы, дене сұйықтықтары, сүйек) тұқымда бұрыннан қалыптасқан. Екіншісі, аномоомерлік бөліктер бұрыннан қалыптасқан деп есептелді. Үшінші көзқарас бойынша, тұтас ағза бұрыннан дайын күйде болды. Преформация жалғыз ғалымдардың пікірі емес еді. Эпигенезистерге сәйкес, эмбрионның бөліктері ұрықтанғаннан кейін біртіндеп қалыптасады.

Гиппократ

Эмбриология бойынша ең белгілі ерте идеялар Гиппократ пен Гиппократ корпусынан шыққан, онда эмбрион туралы әңгімелер көбінесе акушерлік (жүктілік және босану) тақырыбында кездеседі. Эмбриологияға қатысты Гиппократтың маңызды еңбектеріне «Жедел аурулар туралы», «Ұрық туралы» және «Баланың дамуы туралы» кіретін шығармалары жатады. Гиппократтың пікірінше, эмбрионның дамуын от бастап, ал ананың денесіне енген тамақ пен тыныс арқылы қоректендіреді. Эмбрионның сыртқы қабаты қатаяды, ал ішкі от ылғалдылықты сіңіріп, сүйек пен жүйке дамуына мүмкіндік жасайды. Ішкі от құрсаққа айналады, ал оған қоректік заттар жеткізу үшін ауа арналары қалыптасады. Одан бөлек, жабық от тамырлардың түзілуіне және қан айналымына көмектеседі. Бұл сипаттамада Гиппократ не дамып жатқанын емес, даму себептерін түсіндіруге тырысады. Гиппократ преформационизмге ұқсас көзқарастарды дамытады, ол эмбрионның барлық бөліктері бір уақытта дамиды деп санайды. Гиппократ ананың қаны эмбрионды қоректендіреді деп сенген. Бұл қан ұрықтың денесін қалыптастыруға көмектеседі. Бұл ой жүктілік кезінде менструальді қанның тоқтауына байланысты туындаған, Гиппократ оны ұрықтың дамуына қайта бағытталғаны деп түсіндірген. Гиппократ дене мүшелерінің әртүрліге ажыратылатынын айтқан, және суға салынған заттардың араласуы әртүрлі қабаттарға бөлінетін тәжірибеге ұқсас екенін көрсетеді. Тұқымды эмбрионмен салыстырып, Гиппократ сабақты кіндікке теңеген.

Аристотель

Эмбриологиялық тұжырымдамалардың кейбірі Аристотельдің алдындағы Платонның еңбектерінде, әсіресе оның «Тимей» кітабында кездеседі. Оның бір пікірі бойынша, сүйек кемігі тұқымның орны болса, ал жан – ұрықтың өзі, яғни дамуға қабілетті тұқым еді. Бірақ ол бұл дамудың қалай жүретінін түсіндірмеді. Ғалымдар оның эмбриологияның басқа да түрлі аспектілеріне қатысты көзқарастарын әлі де талқылап жатыр. Эмбриологияға қатысты кейбір ойлар оның «Жануарлар тарихы», «Жануарлардың дене мүшелері туралы», «Тыныс алу туралы» және «Жануарлардың қозғалысы туралы» атты еңбектерінде де кездеседі. Аристотельдің эмбриологияны зерттегені, және оның алдындағылар да, жануарлардан алынған эмбриондарды, сондай-ақ түсік тастаған және түсік кеткен адам эмбриондарын зерттегені белгілі. Аристотель әйелдер ұрықтың дамуы үшін материалды береді деп сенген, ал еркектің спермасы осы материалды қалыптастырады. Аристотельдің еркек және әйел екеуінің де ұрықтың дамуына үлес қосатыны туралы пікірі, бұрынғы кейбір сенімдерге қайшы келеді. Эсхил мен кейбір египеттік дәстүрлерге сәйкес, ұрық тек еркек ұрығынан ғана дамиды, ал әйелдің жатыры осы өсіп келе жатқан ұрықты қоректендіру үшін ғана қажет. Ал меланезиялықтар ұрықтың тек әйелдің үлесінен пайда болатынына сенген. Аристотель ұрықтың дамуына сыртқы факторларның әсер ететініне сенбеді. Гиппократқа қарсы, Аристотель дене мүшелерінің бірден пайда болып дамитынына емес, уақыт өте келе дамитынына сенген. Ол сондай-ақ, әрбір жаңа мүше бұрынғы мүшеден туындай ма, әлде бұрынғы мүшелерден тәуелсіз дами ма деген мәселені де қарастырды. Дене мүшелерінің әртүрлі екенін ескеріп, ол соңғы пікірге қосылды. Ол ұрықтың дамуын механикалық және автоматты процестер арқылы сипаттады. Оның айтуынша, эмбрионның дамуы сұйық күйде басталады, себебі әйелдің бөлетін заттары еркектің спермасымен бірігеді, содан кейін беткі қабаты қызу мен суыну процестерімен әрекеттескенде қата бастайды. Денедегі ең бірінші дифференциацияланатын мүше – жүрек, Аристотель және оның көптеген замандастары оны ақыл мен ойдың орны деп санайды. Аристотель жатырға қоректік заттар жеткізу үшін қан тамырлардың қосылатынын айтқан. Ұрықтың кейбір қатты бөліктері суынып, ылғалдылығын жоғалтады, нәтижесінде тырнақ, мүйіз, қанаты және т.б. пайда болады. Ішкі жылу ылғалды кептіріп, бұлшық еттер мен сүйектерді қалыптастырады, ал тері – еттің кебуінің нәтижесі. Аристотель құстардың жұмыртқадағы дамуын да егжей-тегжейлі сипаттаған. Ол сондай-ақ дельфиндердің, кейбір акулалардың және көптеген басқа да жануарлардың эмбрионалды дамуын сипаттаған. Аристотель эмбриология туралы кез келген басқа да заманауи авторларға қарағанда көбірек жазды, және оның осы тақырыптағы кейінгі талқылауға көптеген ғасырлар бойы зор әсері болды, тақырыпқа жіктеу жүйесін, әртүрлі жануарлардан салыстырмалы әдіс-тәсілдерді, жыныстық ерекшеліктердің дамуы туралы талқылауды енгізді, эмбрионның дамуын механикалық процестермен салыстырды және т.б.

Кейінгі грек эмбриологиясы

Кейбір стоиктер дене мүшелерінің көп бөлігі эмбриологиялық даму кезінде бірден қалыптасады деп есептеген. Кейбір эпикурейшілер ұрықтың әміздік сұйықтығы немесе қан арқылы қоректенетінін, сондай-ақ ұрық пен әйел екеуі де ұрықтың дамуына қажетті материалдарды береді деп санайтын. Тертуллианның жазбаларына сәйкес, б.з.д. IV ғасырында Герофил жұмыртқалықтар мен фаллопий түтікшелерін сипаттаған (бірақ Аристотель сипаттағаннан асып түспеген), сондай-ақ кейбір эмбриондарды тілген. Аристотель сияқты басқалардың түсініктеріне қарсы, Герофилдің жасаған бір еңбегі – ақыл-ойының орталығы жүрек емес, ми екендігін көрсетуі болды. Грек дәстүрімен келіспесе де, Әйүп кітабының 10-шы тарауында эмбрионның қалыптасуы Аристотель айтқандай, сүттің қаймаққа айналуымен салыстырылған. Нидхам Әйүптегі бұл сөзді Аристотельдік дәстүрдің бір бөлігі деп қараса, басқалары сүт аналогиясы Аристотельдік грек дәстүрінен бұрын пайда болып, еврей ортасынан шыққан деген дәлел деп санайды. Сонымен қатар, Салықтың кітабында (7:2) да эмбрионның етеккір қаннан пайда болатыны айтылған. Эфестік Соран эмбриология туралы көптеген мәтіндер жазған, олар ұзақ жылдар бойы қолданылып келді. Кейбір раввиндік мәтіндерде Галлен мен Соранның замандасы болған грек жазушысы Клеопатраның эмбриологиясы туралы айтылады. Ол еркек ұрық 41 күнде, ал әйел ұрық 81 күнде толыққанды болады деп мәлімдеген. Аристотельден көп алға жылжусыз, маңыздылығы төмен басқа да мәтіндер пайда болып, эмбриологияның әртүрлі аспектілерін сипаттайды. Плутархтың бір еңбегінде «Тауық па бұрын болды, жұмыртқа па?» деген тақырыпта тарау бар. Эмбриологиялық дәстүр туралы пікірталас көптеген неоплатондық дәстүрлерде де кездеседі. Аристотельден кейін биологияда ең ықпалды және маңызды грек жазушысы – Пергамдық Гален болды, оның еңбектері орта ғасырлар бойы таралды. Гален эмбриологияны түсінуін екі еңбегінде талқылайды: «Табиғи қасиеттер туралы» және «Жұмыртқаның қалыптасуы туралы». Галленге тегін жатқызылған «Эмбрио жануар ма?» деген қосымша мәтін де бар. Гален эмбриологиялық дамуды төрт кезеңге бөліп сипаттаған. Бірінші кезеңде сперма басым болады. Екінші кезеңде эмбрион қанға толады. Үшінші кезеңде мүшелердің негізгі контурлары қалыптасады, бірақ қалған бөліктері дамымайды. Төртінші кезеңде қалыптасу толық аяқталып, оны бала деп атауға болады. Гален эмбрионның дамуына ықпал ететін процестерді сипаттады, мысалы, жылыту, кептіру, салқындату және олардың үйлесімі. Бұл даму кезінде эмбрионның өмірлік формасы да өсімдік сияқтыдан жануар сияқтыға өтеді (мұнда тамыр мен көлік бауыры арасындағы ұқсастық көрсетіледі). Гален эмбрионның етеккір қаннан қалыптасатынын айтқан, оның тәжірибелік аналогиясы – жануардың тамырын кесіп, қанды біраз жылытқан суға жібергенде, қанның ұюын байқауға болады. Ол көлік бауырының басқа тамырларға қатысты орналасуын егжей-тегжейлі сипаттады.

Патристика

Эмбриология мәселесі ертедегі христиан жазушыларының арасында талқыланды, көбінесе түйе құнды ма, немесе қашан құнды бола бастайды деген теологиялық сұрақтар аясында. (Дегенмен, Яков Серуг сияқты бірқатар христиан авторлары эмбрионның дамуын сипаттау туралы классикалық талқылауларды жалғастырды. Эфрем Сириялықтың «Жәннат әндері» атты сегізінші әнінде де түйе туралы сіңіскен мәліметтер кездеседі.) Эмбриологияға қатысты көптеген патристикалық зерттеулер грек дәстүрінің ағымында жалғасты. Бұрынғы грек және римдік көзқарас өзгертілді және барлық нәресте өлтіруге тыйым салынды. Тертуллиан түйеде жаны бар деп санды. Квинисекс кеңесі «біз түйедегі баланың қалыптасқандығы мен қалыптаспағандығына ерекше мән бермейміз» деген қорытындыға келді. Осы кезеңде Римдегі бала тастау әдеті тоқтады, онда қажетсіз, бірақ дүниеге келген балалар, әдетте қыздар, ата-аналары тарапынан өлімге тасталды. Басқа, көбірек либералды дәстүрлер Августинге ешті, ол өмірдің жандануы еркектерде 40-шы күні, ал әйелдерде 80-ші күні басталады деп есептеді, бірақ одан бұрын емес. Ерлер үшін 40-шы күнді, әйелдер үшін 80-ші күнді мезгілге дейін ұрық «embryo informatus» деп аталды, ал осы мерзімнен кейін «embryo formatus» деп аталды. Гректерден бастау алған еркек эмбрион әйел эмбрионнан тезірек дамиды деген пікір, Андреас Оттомар Гёлике 1723 жылы эксперименттік жолмен жоққа шығарғанға дейін түрлі авторларда сақталды. Несториандық, Монофизиттік және Халкидондық әдебиеттерде жан мен эмбрион арасындағы қатынасқа қатысты үш түрлі түсінік талқыланды және таңдалды. Бір көзқарас бойынша, жан бұрыннан бар және ұрықтану сәтінде эмбрионға кіреді (prohyparxis). Екінші көзқарас бойынша, жан ұрықтану сәтінде пайда болады (synhyparxis). Үшінші көзқарас бойынша, жан дене қалыптасқаннан кейін кіреді (methyparxis). Бірінші нұсқаны Ориген ұсынған, бірақ төртінші ғасырдан кейін одан көбінесе бас тартылды. Екінші жағынан, қалған екі нұсқа осы уақыттан кейін тең дәрежеде қабылданды. Екінші көзқарас Оригеннің жанның алдын ала бар болуы туралы түсінігіне жауап ретінде ұсынылған сияқты. VI ғасырдан кейін екінші көзқарас та Оригендік деп есептеліп, осы негізде жоққа шығарылды. 553 жылы екінші Оригендік дағдарысы кезінде Оригеннің жазбалары айыпталып, сотталды. Prohyparxis-ты қорғайтындар көбінесе Платонның мәңгі қозғалыстағы жан туралы түсінігіне жүгінді. Екінші көзқарасты қолдаушылар Платонның пікірін де қабылдады, бірақ оның жанның мәңгілігі туралы түсінігін қабылдамады. Үшінші көзқарас Аристотельге де, Киелі кітапқа да сүйенді. Аристотельдік түсініктер жанның дамуының ілгерілеуін қамтиды: бастапқы өсімдік сияқты жаннан, жануарларда кездесетін сезімтал жанға, қозғалыс пен қабылдауға мүмкіндік береді, және соңында толық қалыптасқан адамда ғана кездесетін ұтымды жанның қалыптасуына дейін. Сонымен қатар, кейбір жазбаларда жанның денеден кейін уақытша қалыптасуы туралы айтылған (атап айтқанда, Жаратылыс 2:7; Шығу 21:22-23; Зәкәрия 12:1). Ниссалық Григорийдің «De hominis opificio» еңбегінде Аристотельдің жан туралы үштік түсінігі қабылданды. Григорий сонымен қатар ақылға қонымды жанның ұрықтану кезінде бар екенін айтты. Теодорет Жаратылыс 2:7 және Шығу 21:22-ге сүйене отырып, эмбрион дене толық қалыптасқаннан кейін ғана жаны бар болады деп дәлелдеді. Шығу 21:22 және Зәкәрия 12:1-ге сүйене отырып, Монофизит Филоксен Мабуг жан ұрықтанудан қырық күннен кейін денеде жаратылғанын мәлімдеді. Христиан философы Иоанн Филопон өзінің «De opificio mundi» еңбегінде жанның денеден кейін пайда болатынын айтты. Кейінірек, Леонтий дене мен жанның бір мезгілде жаратылғанын айтты, бірақ ол жанның денеден бұрын пайда болғанын да айтқан болуы мүмкін. Кейбір Монофизиттер мен Халкидондықтар Исаның кейіптесуі бір гипостаз және бір табиғатта пайда болды деген пікірлеріне байланысты Исаның кейіптесуімен байланысты деп қабылдауға мәжбүр болды, ал кейбір Несториандықтар Мәсіхтің біз сияқты оның жаны оның денесі қалыптасқаннан кейін қалыптасқан болуы керек деп мәлімдеді, өйткені Еврейлерге 4:15-ке сәйкес Мәсіх күнәден басқа барлық жағынан біз сияқты болды. (Бірақ Леонтин Еврейлерге 4:15-тің маңыздылығын жоққа шығарды, өйткені Мәсіх бізден тек күнәкарлықпен ғана емес, сонымен қатар ұрықтанбастан құрсақтан өткен, бұл да Мәсіхтің табиғатынан тыс ерлігі болып табылады.) Олар Исаның адамдық табиғаты мен Құдайлық гипостазы бір-бірінен ерекшеленеді деген сенімдеріне байланысты осы пікірді ұстануға ыңғайлы болды. Кейбір Несториандықтар әлі де дене жанмен қашан бірікті, жан жаратылған сәтте ме, әлде кейінірек пе деп ойлады. Сириялық автор Бабай бұл сұраққа жауап ретінде, кейінірек жаратылса, бұл қабылдаушылықтан жаманрақ болар еді деп мәлімдеді. Максимус Исповедник Аристотельдің жанның дамуы туралы түсінігін сынады, өйткені бұл адамдарды өсімдіктер мен жануарлардың ата-анасына айналдырады. Ол synhyparxis-қа ұстанды және қалған екі көзқарасты екі қате шешім деп есептеді. VII ғасырдан кейін Халкидондықтардың эмбриологияға қатысты талқылаулары аз, ал осы тақырыпқа тоқсан кітаптар synhyparxis-ты қолдайды. Бірақ басқа топтар арасындағы пікірталас әлі де белсенді, әлі де ұқсас секталық негіздерде бөлінген. Патриарх Тимофей I Сөз алдымен денемен бірікті, содан кейін ғана жанмен бірікті деп мәлімдеді. Ол Иоанн 1:1-ге сіңіп, Сөз алдымен етке айналды, ал адамға емес деп мәлімдеді. Содан кейін, Яков Эдесский prohyparxis-ты Ориген қорғағандықтан, ал methyparxis-ты жан дене үшін ғана жаратылғандықтан онтологиялық тұрғыдан нашар деп есептегендіктен жоққа шығарды. Содан кейін, Мұса Бар Кефа Монофизит ретінде, тек synhyparxis қана қабылданды деп мәлімдеді. Ол Жаратылыс 2:7-нің уақыттық тізбегі жоқ екенін және Шығу 21:22 дененің қалыптасуына қатысты емес, ал жанға қатысты емес екенін және сондықтан маңызды емес екенін айтты. Methyparxis-ке қарсы айту үшін, ол дене мен жанның екеуі де өлімде бар екенін және соңғысы басындағыға сәйкес келуі керек болғандықтан, ұрықтану да бірге дене мен жанмен болуы керек деп ойлады. Саздың етке айналуы туралы түсінік кейбір адамдарға Теодореттің осы процесті сипаттаған мәтініне ұқсас көрінеді. Құрандағы дамудың төрт кезеңі Гален сипаттаған эмбриологиялық дамудың төрт кезеңімен ұқсас. VI ғасырдың басында Решайналық Сергий грек медициналық мәтіндерін сирия тіліне аударуға белсенді түрде кірісіп, осы процестегі ең маңызды тұлғаға айналды. Оның аудармаларына Галеннің эмбриологиялық мәтіндері де кірді. Анурширван Оңтүстік Месопотамия қаласы Гундешапурда медицина мектебін құрды, ол Гондишапур академиясы ретінде белгілі болды және грек медицинасынан түсініктерді тарату, қабылдау және дамыту ортасы болды. Бұл факторлар Галендегідей грек эмбриологиялық түсініктердің Араб ортасына таралуына көмектесті. Серугтың Яковтың Сирия тілінде жазған хатында да ұқсас эмбриондық сипаттамалар кездеседі.