Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
745 - 755 жылдар аралығында Ифрикияның араб билеушісі Ифрикияның губернаторы Абд әл Рахман ибн Хабиб әл Фихри (عبد الرحمن بن حبيب الفهري) (қайтыс болды 755) - Фихридтер әулетінің араб асылзаты, 745 - 755 жылдар аралығында Ифрикияның (Солтүстік Африка) билеушісі.
Arab ruler of Ifriqiya (North Africa) from 745 to 755
the governor of Ifriqiya
ʿAbd al Raḥmān ibn Ḥabīb al Fihrī (عبد الرحمن بن حبيب الفهري) (died 755) was an Arab noble of the Fihrid family, and ruler of Ifriqiya (North Africa) from 745 through 755 AD.
Өмірбаян
Абд әл Рахман ибн Хабиб - Укба ибн Нафи әл Фихридің (Солтүстік Африканың мұсылман араб жаулап алушысы) шөбересі. Оның әулеті әл-Фихри Магрибтің жетекші араб әулеттерінің бірі болды. 740 жылы Ибн Хабиб әкесі Хабиб ибн Әби Обейдаға қосылды. Арабтар Сицилияға су арқылы жорыққа шықты. Бұл аралға толыққанды шабуыл жасаудың алғашқы әрекеті болды. Олар сәтті қонуға қол жеткізді және Сиракузаны қысқа мерзімге қоршап алды, оның бағынуын және алым-салық төлеуге келісуін қамтамасыз етті. Бірақ Магрибте Ұлы Бербер көтерілісі басталғанда, әл-Фихрилер Сицилияға шабуыл жасауды тоқтатып, көтерілісті басуға көмектесу үшін өз әскерін тез арада Солтүстік Африкаға жіберуге мәжбүр болды. Арабтар 741 жылы Багдура шайқасында (Себу өзенінің маңында) берберлермен жеңілді. Әкесі шайқаста қаза тауып, Абд әл Рахман ибн Хабиб арап әскерінің қалған бөлігімен бірге Испанияға қашып кетеді. Испанияда болған кезінде Ибн Хабиб жеңілген әскердің (сириялық полк немесе жундтар) қолбасшылары мен резидент губернатор Абд әл-Малик ибн Қатан әл-Фиһри арасындағы қақтығыстарға араласты. Сириялық қолбасшы Балж ибн Бишр әл-Кушайри қарт ибн Катанды, Фихрид туысын, азаптап өлтірген кезде, Абд әл-Рахман ибн Хабиб сириялықтармен ашық түрде ажырасып, андалузиялық (балади) партиясына қосылды. Ибн Хабиб 740 жылы тамызда Аква Портора шайқасына қатысты және кем дегенде бір хроникашы (Ибн әл Хатам) ол Балжды іздеп тауып, шайқастың қызуында өлтіріп жарақаттады деп мәлімдеді (егер хроникашы Ибн Хабибті басқа Абд әл Рахманмен, Ибн әл Кама әл Лахмимен, Нарбоннаның губернаторы және андалузиялықтардың қолбасшысымен шатастырған болса да). Кейіннен Абд әл Рахман ибн Хабиб өзін губернатордың орнына кандидат ретінде ұсынуға тырысты, бірақ 743 жылы Андалусия губернаторы ретінде Әбу әл Хаттар ибн Дирар әл Калби келгеннен кейін бұл амбициялардан бас тартты. Көп ұзамай Ибн Хабиб Испаниядан шығып, Ифрикияға оралды (бірақ, көрінеді, ол өзінің ұлы Юсуфты қалдырған болуы мүмкін). Ибн Хабиб қысқа уақытқа Хайруан губернаторы Хандала ибн Сафван әл-Калбидің қол астында қызмет еткен болуы мүмкін.
Abd al Rahman ibn Habib was a great grandson of Uqba ibn Nafi al Fihri (Muslim Arab conqueror of North Africa). His family, the al Fihris, were among the leading Arab families of the Maghreb. In 740, Ibn Habib joined his father Habib ibn Abi Obeida in an Arab expedition across the water to Sicily in what was possibly the first attempt at a full scale invasion of the island (rather than a mere raid). They had a successful landing and laid a brief siege to Syracuse, securing its submission and agreement to pay tribute. But the break out of the Great Berber Revolt in the Maghreb forced the al Fihris to cease their invasion of Sicily and ship their army quickly back to North Africa to help quell the uprising. The Arabs were defeated by the Berbers at the Battle of Bagdoura (near the Sebou) in 741. His father was killed in the field of battle, while Abd al Rahman ibn Habib narrowly escaped and fled across the straits to Spain with the remnant of the Arab army. While in Spain, Ibn Habib involved himself in the conflicts which immediately erupted between the commanders of the defeated army (the Syrian regiments or junds)), and the resident governor, Abd al Malik ibn Qatn al Fihri. When the Syrian commander Balj ibn Bishr al Qushayri tortured and executed the elderly Ibn Qatn, a Fihrid relative, Abd al Rahman ibn Habib openly broke with the Syrians and joined the Andalusian (baladi) party. Ibn Habib participated in the Battle of Aqua Portora in August 740 and it was claimed by at least one chronicler (Ibn al Khatam) that he sought out and fatally wounded Balj in the heat of battle (although the chronicler may have confused Ibn Habib with another Abd al Rahman, Ibn al Qama al Lakhmi, the governor of Narbonne and commander of the Andalusians). In the aftermath, Abd al Rahman ibn Habib tried to put himself forward as a candidate to replace the governor, but gave up on these ambitions with the arrival of Abu al Khattar ibn Dirar al Kalbi as Andalusian governor in 743, who then set about pacifying the situation. Soon after, Ibn Habib left Spain and returned to Ifriqiya (although, apparently, he may have left his son, Yusuf, behind). Ibn Habib may have served briefly under the Kairouan governor, Handhala ibn Safwan al Kalbi, in a variety of military capacities, including command of the Tunis garrison.
Тунистегі төңкеріс
744 жылдың соңында Омейяд халифасы Хишамның өліміне байланысты болған алауыздықта Абд әл Рахман ибн Хабиб Тунисте шағын күш жинап, өзін Ифрикия әмірі деп жариялады. Ифрикияның губернаторы Хандала ибн Сафван әл-Калби билікті басып алған патшаны жоюға шақырылса да, қантөгістен аулақ болуды жөн көрді және 745 жылдың ақпан айында шайқасқа барудың орнына Дамаскке оралуға келісті. Алайда, Хандала ибн Сафван кетіп бара жатқанда, билікті басып алған патшаға қарғыс айтып: "О, Аллам, Абд әл Рахман ибн Хабибтің өз билігінен ләззат алуына жол берме! Оның жақтастары бұл әрекеттен пайда көрмесін, бір-бірінің қанын төксін! Оларға Өзің жаратқандардың ішіндегі ең зұлымдарын жібер!" Хандала қарғысын Ифрикияның өзіне, елге және оның алғыссыз халқына да тигізді. Кейіннен белгілі болғандай, қысқа мерзімдік үзілістерден басқа, Іфрикияны келесі жеті жыл бойы індет жайлаған.
In late 744, in the turmoil following the death of the Umayyad caliph, Hisham, Abd al Rahman ibn Habib assembled a small force in Tunis and declared himself emir of Ifriqiya. Although urged to quash the usurper, the Ifriqiyan governor Handhala ibn Safwan al Kalbi decided it was best to avoid bloodshed and consented to return to Damascus in February 745, rather than put up a fight. Nonetheless, on departure, Handhala ibn Safwan laid a curse on the usurper: "Oh God, do not permit Abd al Rahman ibn Habib to enjoy his usurped authority! Let his partisans derive no profit from this attempt, may they shed each other's blood! Send against them, O Lord, the most evil of all the men You have created!" Handhala extended the curse to Ifriqiya itself, the land and its ungrateful people, invoking upon them famine, pestilence and war. As it turned out, save from some brief seasonal interruptions, Ifriqiya was indeed gripped by pestilence for the next seven years.
Ифрикияның билеушісі
Абд әл Рахман ибн Хабиб билікке жергілікті арабтардың жоғары әскери кастасының бас кейіпкері ретінде келді, бұл топты қарапайым халық қатты жек көреді және қорқады. Омейялықтардың билеушілері олардың құмарлықтары мен ұмтылыстарын ұзақ уақыт бойы қадағалап келді. Бірақ Дамаскпен байланыс бұзылған соң, биік абыройы "олардың" әмірінің еркін әрекет етуіне мүмкіндік беріледі деп күтті. Бірақ көп ұзамай олардың көңілі қалды. Ибн Хабиб елге билік жүргізетін бір мемлекет қалаған, ал оның бөлініп-бөлініп, феодалдық биліктің анархиялық жолына түсуіне дайын емес еді. Ибн Хабибтің алдында бүлік шығатын жағдай пайда болды. Ол не істесе де, ақсүйектерді босатып жіберсе, халық бүлік шығаратын еді. Өзін-өзі нығайту үшін Ибн Хабиб өзінің ең үлкен байлығы - Фихридтер отбасына жүгінді. Ибн Хабибтің Каируанда орнығуынан кейін ғана бүкіл елде арабтар мен берберлердің көтерілістері басталды. Тунис Орва ибн эз Зобейр ес Садефи, Табинас ибн Аттаф эль Азди, Бежа Санхаджа Бербер көтерілісшісі Табит аль Санхаджи және тағы басқалар көтеріліске көтерілді. Ибн Хабиб төзімділікпен және аяусыздықпен көтерілістерді бірінен соң бірі басып тастады. Ең қауіпті қауіп - Триполитаннан, ол кезде Ибн Хабибтің ағасы Ильяс ибн Хабиб әл-Фихри билік еткен. 747 жылы Ілияс Джерба мен Триполи қалаларында және айналадағы берберлер арасында күшейіп келе жатқан пуритандық хариджиттік секта Ибадиттерге қарсы күресті. Ибадиттер, Хадрамут пен Омандағы бауырларының табысынан шабыт алып, имам әл Харит бастаған бүлік шығарып, Триполитананың көп бөлігін (Габес пен Сирт арасындағы) басып алды. Бірақ 752 жылы Ибн Хабиб Ифрикия әскерін жіберіп, Триполитаны ибадиттерден қайтарып алды, олардың қалдықтарын оңтүстікке, Джебель Нафусаға қарай қуып жіберді. Испанияда 745 жылы Хандаланың орынбасары Әбу әл-Хаттар ибн Дирар әл-Калби құлатылды және сириялық жундтар мен андалузиялық арабтар арасында азаматтық соғыс қайтадан басталды. Ибн Хабиб тәртіпті қалпына келтіруге көмектесу үшін Ифрикия күшін жіберіп, араласты. 747 жылы Ибн Хабибтің туысы (патронимдік жазба бойынша оның ұлы), Юсуф ибн Абд әл Рахман әл Фихри, компромистік кандидат ретінде ұсынылып, әл-Андалустың губернаторы болып тағайындалды. Бірақ Мағрибтің батыс бөлігі мен Алжирдің шығысы оған қолжетімді болмады. 740 жылғы Бербер көтерілісінен бастап аймақта тайпалық анархия орнады. Ол бөлініп-бөлініп, Бербер тайпалары өз бетімен басқарады. Масмудалық бербер тайпалары 744 жылы өздерінің "пайғамбарлық" және синкретистік сенімдерімен Бергвата конфедерациясында тәуелсіз мемлекет құрды. Ибн Хабибтің сол жерде өз билігін қайта орнатуға тырысқан әрекеті сәтсіз болды. 752 жылы, бәлкім, алғаш рет өз жерлеріне иелік ететініне сенімді болған Ибн Хабиб, әкесінің 740 жылы тоқтатқан шабуылдауын қайтадан бастауға үміттеніп, Сицилияға Ifriqiyan әскерін тасымалданды. Бірақ қорғаныстың күшті екенін көріп, экспедиция өздерін жағалауға шабуылға салумен шектеп, Солтүстік Африкаға оралды.
Abd al Rahman ibn Habib had come to power essentially as the figurehead of the local Arab high military caste, a group much despised and feared by the common population. Their appetites and aspirations had long been kept in check by the Umayyad governors. But with the connection with Damascus now cut, the high nobles fully expected to be allowed free rein by 'their' emir. But they were soon to be disappointed. Ibn Habib wanted a country to govern, and was not prepared to see it fragmented and handed over to the anarchic ways of a feudal nobility. Ibn Habib consequently faced the prospect of revolts whatever he did should the nobles be let loose, the people would revolt; hold the reins tight, the nobles would turn against him. To assert himself Ibn Habib consequently turned to his greatest asset his family, the Fihrids. No sooner had Ibn Habib installed himself in Kairouan, then revolts by Arabs and Berbers, began erupting all over the country. Tunis was raised to revolt by Orwa ibn ez Zobeir es Sadefi, Tabinas by Ibn Attaf el Azdi, Béja was taken by the Sanhaja Berber rebel Thabit al Sanhaji, and many more. Ibn Habib patiently and ruthlessly crushed the revolts one by one. The most serious threat came from Tripolitana, then governed by Ibn Habib's brother Ilyas ibn Habib al Fihri. In 747, Ilyas tried to crack down on the fledgling Ibadites, a puritanical Kharijite sect, that was growing strong in the cities of Djerba and Tripoli and among the Berbers in the surrounding districts. The Ibadites, inspired by the success of their brethren in Hadramut and Oman, revolted under the leadership of their imam al Harith, and seized control of much of Tripolitana (between Gabès and Sirte). But in 752, Ibn Habib dispatched an Ifriqiyan army and reconquered Tripolitana from the Ibadites, driving their remnants south into the Jebel Nafusa. In Spain, Handhala's deputy Abu al Khattar ibn Dirar al Kalbi had been toppled in 745 and civil war broke out anew between the Syrian junds and the Andalusian Arabs. Ibn Habib intervened, dispatching an Ifriqiyan force to help restore order. In 747, Ibn Habib's kinsman (by patronymic record, his son), Yusuf ibn 'Abd al Rahman al Fihri, was put forward as a compromise candidate and installed as governor of al Andalus. But the western Maghreb Morocco and eastern Algeria remained out of his reach. Since the Berber Revolt of 740, the region had descended into tribal anarchy. It was fragmented and ruled autonomously by Berber tribes. The Masmuda Berber tribes established an independent state in 744, the Berghwata confederation, with their own 'prophet' and syncretist beliefs. Ibn Habib's attempts to reimpose his rule there failed. In 752, perhaps feeling confident in the possession of his lands for the first time, Ibn Habib transported an Ifriqiyan army to Sicily, perhaps hoping to resume the invasion his father had interrupted back in 740. But finding the defences too strong, the expedition limited itself to raiding the coasts and returned to North Africa.
Халифалармен қарым-қатынас
Ибн Хабиб Дамаскпен қарым-қатынасын қалпына келтіруге тырысты. Қайталап жалбарынғаннан кейін, ол ақыры Омейяд халифасы Марван II-ден өз лауазымында растауды қамтамасыз ете алды. II Марванның басқа ешбір мүмкіндігі болмады, өйткені сол кезде оның ресурстары Аббасидтер төңкерісін тоқтатуға жұмсалды. Мысыр 750 жылдың ортасында Аббасидтердің қолына түсті, ал соңғы Омейяд халифасы Марван II ұсталып, өлтірілді. Шығыс аймақтағы хаос өзіне тәуелсіз мемлекет құруға мүмкіндік береді деп үміттенген Ифрикияның губернаторы Ибн Хабиб алдымен Аббасидтермен келісімге қол жеткізуге тырысты, бірақ көп ұзамай Аббасидтердің мойынсұну талаптарын қанағаттандырмады. Содан кейін Ибн Хабиб Аббасидтерге қарсы көтеріліс жасауға шешім қабылдады және Аббасид халифасының есімін жұма намаздарынан алып тастады, Аббасидтер жіберген мемлекеттік киімдерді жария түрде өртеп жіберді және Омейядтар кланының қашып бара жатқан мүшелерін өзінің иелігінде баспана іздеуге шақырды. Оның қонақтарының арасында Халифа Хишамның немересі, Омейяд әміршісі Абд әл Рахман ибн Муавия ибн Хишам болды. Халифа Валлид II-нің ұлдары, тағы екі беделді адам жоғары лауазымдарға тағайындалды, олардың бірі Кайруанның қадиі болды. Оның ағасы Ильяс ибн Хабиб Омейядтар отбасына үйленді. Бірақ олардың келгенінен көп ұзамай Ибн Хабиб өз ойын өзгертті, мүмкін, ол Омейядтардың көрнекті жер аударылғандары қанағаттанбаған араб абыройлыларының шоғырлану нүктесі ретінде қызмет етіп, өзінің узурпацияланған билігіне қарсы шығуы мүмкін деп қорықты. Ибн Хабиб қашқан Омейяд әміршісін Кабилияның ішкі аймағына қашып, Нафза берберлері арасында (анасының отбасы) жасырынуға итермелеу үшін жеткілікті жаушылдық танытты. 755 жылы Абд әл Рахман өзінің Африкадағы жасырын орнын тастап, Испанияға дейін өтіп, Юсуф әл Фихриді құлатып, 756 жылы Кордобаның Омейяд әмірлігін құрды. 755 жылы Ибн Хабиб Умайяд хадилері жасаған жоспарды анықтап, жоспаршыларды тұтқындап, өлтіруді бұйырды. Бірақ ол ағасы Ілиястың Омейядтық әйелі қайын қарындасының кек алуына сенбеді. Сол жылы әйелі Ілиястың үгіт-насихаттарына сүйеніп, ағасы Абд әл Рахман ибн Хабибті өзінің жеке бөлмесінде өлтіреді. Ілияс ибн Хабиб билікті өз қолына алды, бірақ сол жылдың соңында Абд әл Рахманның ұлы Хабиб ибн Абд әл Рахман әл Фихри оны құлатты. 757 жылы Варфажума берберлері мен олардың союздастары Түністің оңтүстігінен шығып, Каируанды басып алды, Хабибті өлтіріп, Фихридтер әулетіне аяқ салды. Осы уақыт аралығында Ибн Хабиб Триполиден қуып шыққан ибадиттер қайта оралды. Ибадиттер Джебель-Нефусадағы имам Әбу әл-Хаттаб әл-Маафиридің қолдауымен Триполиді қайта басып алды және 758 жылы берберлерден Кайруанды басып алып, Ифрикияда харижит имаматты құрды.
Ibn Habib also tried to repair his relations with Damascus. After repeated entreaties, he finally managed to secure confirmation in his post from the Umayyad Caliph Marwan II. Marwan II did not really have any options, for at that time, his resources were engaged in fending off the Abbasid Revolution. Egypt fell to the Abbasids in the middle of 750 and the last Umayyad caliph Marwan II was caught and killed. Hoping the chaos in the east would allow him to carve out an independent state for himself, Ifriqiyan governor Ibn Habib at first sought an understanding with the Abbasids but was soon disappointed by Abbasid demands for submission. Ibn Habib then decided to revolt against the Abbasids and dropped the name of the Abbasid caliph from the Friday prayers, publicly burnt the official robes of state dispatched by the Abbasids and invited the fleeing members of the Umayyad clan to take refuge in his dominions. Among his guests was the Umayyad prince, Abd al Rahman ibn Mu’awiya ibn Hisham, a grandson of Caliph Hisham. Two other notables, sons of the caliph Walid II, were appointed to high posts, one of them made qadi of Kairouan. His own brother, Ilyas ibn Habib, married into the Umayyad family. But not long after their arrival, Ibn Habib changed his mind, probably fearing the prominent Umayyad exiles might serve as a focal point for discontented Arab nobles and challenge his own usurped power. Ibn Habib expressed sufficient hostility to prompt the fugitive Umayyad prince to flee into the hinterlands of Kabylie and hide among the Nafza Berbers (his mother's family). In 755, Abd al Rahman left his African hideout and crossed the straits to Spain and went on to depose Yusuf al Fihri and found the Umayyad emirate of Córdoba in 756. In 755, Ibn Habib discovered what he thought was a plot engineered by the Umayyad qadi, and ordered the arrest and execution of the plotters. But he didn't count on the revenge of his sister in law, the Umayyad wife of his brother Ilyas. Later that year, urged on by his wife, Ilyas assassinated his brother Abd al Rahman ibn Habib in his personal quarters, plunging a dagger into his back while he played with his children. Ilyas ibn Habib proceeded to assume power for himself, but was himself deposed and killed by the end of the year by Abd al Rahman's son, Habib ibn Abd al Rahman al Fihri. In 757, the Warfajuma Berbers and their Sufrite allies swept up from southern Tunisia and captured Kairouan, killing Habib and putting an end to the Fihrid dynasty. In the meantime, the Ibadites that Ibn Habib had driven out of Tripoli came back. Rallied by their imam Abu al Khattab al Ma'afiri in Jebel Nefusa, the Ibadites recaptured Tripoli and went on to take Kairouan from the Berbers in 758, establishing a Kharijite imamate over Ifriqiya.