Кіріспе

Жаңа Зеландия криминалист жазушысы және театр режиссері (1895–1982)

Дейм Эдит Нгайо Марш (/ˈnaɪoʊ/; 23 сәуір 1895 – 18 ақпан 1982) – Жаңа Зеландия криминалист жазушысы және театр режиссері. 1966 жылы Британ империясы орденінің Дам-командоры дәрежесіне ие болды. "Детективтік әдебиеттің алтын ғасыры" кезеңіндегі криминал жазушысы ретінде Марш, Агата Кристи, Дороти Л. Сайерс және Марджери Аллингхэммен бірге "Қылмыс патшайымдарының" бірі саналады. Ол негізінен инспектор Родерик Аллен кейіпкерімен танымал, ол Лондон полициясы үшін жұмыс істейтін ақсүйек детектив. Нгайо Марш сыйлығы жыл сайын Жаңа Зеландияның ең үздік детективтік, криминалдық және триллерлік әдебиеттеріне беріледі. Оның әкесі 1895 жылғы тууына 1900 жылға дейін тіркемеген, сондықтан туған күні нақты емес. Ол Роза мен банк кызметкері Генри Марштың жалғыз баласы болды, Марш оларды "мүсілігі жоқтар" деп сипаттады. Оның анасының қарындасы Рут геолог, лекторы және мұражай кураторы Роберт Спейтке үйленді. Нгайо Марш Крайстчерчтегі Сент Маргарет колледжінде білім алды, ол мектеп ашылған кездегі алғашқы оқушылардың бірі болды. 1916 жылы актерлік өнерге барып, Жаңа Зеландияны аралап шығудан бұрын Кентербери колледжінің (ЖЗ) өнер мектебінде сурет салуды оқыды. 1928 жылы ол достарымен (олардың негізінде ол "Лампрейлердің артығы" [Surfeit of Lampreys] туындысын жазды) Лондонға кетті. Лондонға барған соң, ол Жаңа Зеландияда жарияланған синдикатталған мақалалар жаза бастады. Осы кезеңде ол өзінің алғашқы кітабын – "Адам өлген күйде жатыр" жазды. Алғашқы кітабын жазу процесі туралы ол "Родерик Аллен" атты эссесінде айтқан. Марш Крайстчерч, Жаңа Зеландиядағы "Топ" деген өнер бірлестігінің мүшесі болды. Ол 1927, 1928, 1935, 1936, 1938, 1940 және 1947 жылдары олармен бірге көрмеге қатысты.

Мансап

Халықаралық аренада ол 1934 және 1982 жылдар аралығында жарық көрген 32 детективтік романымен әйгілі. Дороти Л. Сайерс, Марджери Аллингем және Агата Кристимен қатар, ол 1920-1930 жылдардағы «Алтын ғасыр» деп аталатын қылмыстық көркем әдебиет жанрында үстемдік құрған төрт түпнұсқа «Қылмыс патшайымы» – әйел жазушылардың бірі саналады. Аллен суретші Агата Трояға үйленеді, оны бір тергеу барысында кездестіреді («Artists in Crime» романында) және ол кейінгі үш романның ішінде де маңызды рөлде көрінеді. Бұл роман жанрды шпиондық әдебиет элементтерін енгізу арқылы және Британ империясын сырықтап сынау арқылы одан әрі бұзады деген пікір бар. Марш бұл кітапты Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жаза бастаған, бірақ аяқтай алмаған. Даффи кітаптың атауымен, алғашқы үш тарауымен және бірнеше жазбалармен ғана жұмыс істеді – бірақ сюжет немесе қылмыскердің ниеті туралы ешқандай ақпарат болмады – және де бұл романды аяқтады.

Театр

Марш театрға деген үлкен құштарлық танытты. ), қоғаммен бірге 1969 жылға дейін көптеген Шекспир пьесаларын сахналағанның алғашқысы болды. 1944 жылы «Гамлет» және «Отелло» қойылымдары театрдың үлкен тапшылыққа тап болған Жаңа Зеландиясында сахналанды, көрермендер зор ықыласпен қарсы алды. 1949 жылы кәсіпкер Дэн О'Коннордың көмегімен оның шәкірттері Австралияға «Отеллоның» жаңа нұсқасымен және Пиранделлоның «Авторды іздеген алты кейіпкер» атты пьесасымен гастрольдік сапар жасады. 1950 жылдары ол салыстырмалы түрде аз ғана өмір сүрген ұлттық кәсіби гастрольдік репертуарлық театр тобы – «Жаңа Зеландиялық ойыншылар» тобымен жұмыс істеді. 1972 жылы Крайстчерч қалалық кеңесі оны Шекспирдің «Генрих V» пьесасын қоюға шақырды, бұл пьеса Крайстчерчте салынып аяқталған Джеймс Хей театрының ашылу салтанатында тұсаукесер ретінде қойылды; ол екі ер адамды басты рөлдерге тағайындап, оларды әртүрлі түндері кезектестіре ойнатуды шешті. Ол Жаңа Зеландияның тұрақты кәсіби театр индустриясының қалыптасуын көрді, бұл индустрия Өнер кеңесінің нақты қолдауына ие болды, ал оның көптеген шәкірттері осы саланың алдыңғы қатарында болды. Кентербери университетіндегі 430 орындық «Ngaio Marsh» театры оның құрметіне аталды.

Мұражай

Оның үйі, қазір Ngaio Marsh House деп белгілі, Крайстчерч қаласының Кашмир ауданында, Порт-Хиллздің солтүстік еңісінде мұражай ретінде сақталған.

Хаттар

Жаңа Зеландиялықтардың сөзі. Баспасөз, 1 шілде 1939 ж.

Пікірлер

Гектор Болитоның "Мари Темпест" кітабы. Баспасөз, 9 қаңтар 1937 жыл.

Өзгертілген шығармалар

"Сэр Дерек" Генри Джеллеттің жарық көрмеген "Емханадағы кісі өлтіру" туындысынан бейімделген. Алғаш рет 1935 жылы Кентерберидегі Шағын театр сахнасында қойылды.

Әндер

Колумбайн мен Панталун. Алғаш рет Крайстчерчтегі Хор залында қойылған (1919)
Гавторн Гейт. Алғаш рет Крайстчерчтегі Хор залында қойылған (1920)
Сыйлық. Алғаш рет Крайстчерчтегі Хор залында қойылған (1920)

Теледидарлық пьесалар

"Слипкнот" (1967) (Аллейн). Марштың түпнұсқа "Түйінді мәселе" атауымен "Кітапханадан алынған денелер: 3-томдық", ред. Тони Медавар (ХарперКоллинс, 2020) жинағына енген. "Зұлым бауыр" (Гранада Телевизион Лтд-нің "Crown Court" сериалының бір бөлімінің сценарийі; 1975 жылы Англияда түсірілген). ITV телеарнасы 1975 жылғы 23 тамызда көрсетті. Ньяо Марштың жинақталған қысқа әңгімелеріне енген.

Қысқа көркем әдебиет

"Грейдің түнгі пойзы" (Кохай псевдонимімен жарық көрді). Күн, 7 маусым 1919 жыл. Романшының мәселесі. Баспасөз, 22 желтоқсан 1934 жыл.
Театр: Қалыпты жағдай туралы ескерту. Landfall, 1947 жылдың наурызы.
Ұлттық театр. Landfall, 1949 жылдың наурызы (Джордж Сван және Арнольд Ф. Гудвинмен бірлесіп жазылған).
Классикалық туындыларды қорғау. Автордың пікірі. ABC Weekly, 2 сәуір 1949 жыл.
Жаңа Зеландиядағы өнердің дамуы. Корольдік өнер қоғамының журналы, 9 ақпан 1951 жыл.
Жас елдегі театр. Сидней Морнинг Геральд, 29 сәуір 1951 жыл.
Жаңа Зеландия: Игілік жұмағы. Holiday, 1960 жылдың қарашасы.
Жылдам ұстахана. Шекспирдің төрт жүжылдық мерекесіне арналған мақала. Landfall, 1964 жылдың наурызы (Жеймс Бертрам, DF McKenzie және Фрэнк Саргесонмен бірлесіп жазылған).
Stratford upon Avon. Atlantic Monthly, 1967 жылдың ақпаны.

Бейімделулер

Екі роман 1960-шы жылдары телешоу эпизодтары ретінде бейімделді: 1964 жылы Джеффри Киннің Аллен рөлінде ойнаған "Death in Ecstasy" және 1968 жылы Майкл Аллинсонның Аллен рөлінде ойнаған "Artists in Crime". Алленнің төрт романы Жаңа Зеландияда теледидарға бейімделіп, 1977 жылы "Ngaio Marsh Theatre" деген атпен көрсетілді, онда Джордж Бейкер Аллен рөлінде ойнады. Марш "Vintage Murder" эпизодында камео ретінде пайда болады. Тоғыз роман "Инспектор Алленнің құпиялары" деп бейімделіп, 1993 және 1994 жылдары BBC арнасында көрсетілді (алғашқы эпизод 1990 жылы түсірілді), Саймон Уильямс (алғашқы эпизодта) және содан кейін Патрик Малахайд Аллен рөлінде ойнады. 1990-шы жылдары BBC "Surfeit of Lampreys", "A Man Lay Dead", "Opening Night" және "When in Rome" романдарының радиоверсияларын жасады, онда Джереми Клайд инспектор Аллен рөлінде ойнады, ал 2010 жылы Найджел Грэмнің қатысуымен "Death and the Dancing Footman" көрсетілді. Нгайо Марш 1951 жылы "Филко Телевидениес Плейхаусының Вулкандағы түні" эпизодының сценарийін жазды; сондай-ақ, ол Чарльз Диккенстің аяқталмаған "Эдвин Друдтың құпиясы" романына негізделген телесериалдың алтыншы эпизодында "Орталық мәселе" эпизодында өзінің рөлінде пайда болды.