Letters of Gediminas

Кіріспе

1323-1324 жылдары Ұлы князь Гедиминас жазған Гедиминас хаттарының 6 көшірмесі сақталған. Бұл хаттар - Ұлы Литва княздігінің сақталған алғашқы құжаттарының бірі. Олар Батыс Еуропаға, Рим папасына, саудагерлерге және қолөнершілерге жіберілгендіктен, олар латын тілінде жазылған. Бірінші хат Папа Иоанн XXII-ге жазылған. Гедиминас тевтондық рыцарьлар католик дінінің мүддесін көздемегенін мәлімдеді. Қайта, олар жерді қаталдықпен қиратты. Халық қарсылық көрсетуге мәжбүр болды. Гедиминас рыцарьлардың көптеген қылмыстары мен зиянды істерін санап өтті; мысалы, ол өзінің алдыңғысы Витенистің францискан монахтарына жергілікті шіркеуді күтіп-ұстауға Литва Ұлы Герцогтігіне келе алатын екі бауырласты сұраған хат жібергенін мәлімдеді. Тевтондық рыцарлар хат туралы білгенде, олар өз әскерін жіберіп, шіркеуді жойды. Соңғы сөйлемінде Гедимин христиан дінін қабылдауға және папаға мойынсұнуға уәде берді. Екінші хат 1323 жылы 25 қаңтарда Любек, Сунд, Бремен, Магдебург, Кельн және басқа да қалаларға жазылған. Гедиминас Литва Ұлы Герцогтігінің христиандарға өте төзімді екенін, бірақ тек тевтондық ерлер қатыгез болғандықтан ғана пұтқа табынушылықты қабылдамағанын түсіндірді. Ол папаға жазған алғашқы хатында католиктер діни рәсімінде шомылдыру рәсімінен өту туралы айтқан. Гедимин рыцарьларды, шейхтерді, саудагерлерді, дәрігерлерді, теміршілерді, дөңгелекті, аяқкиімшілерді, терішілерді, диірменшілерді және басқаларды Ұлы Герцогтыққа шақырып, өз кәсіптері мен діндерін ешқандай шектеусіз жүзеге асыруға шақырды. Ауыл шаруаларына он жылға салықтан босатылатын болады деп уәде берілді. Саудагерлер сондай-ақ кез келген алым-салықтан босатылған. Бұл хат ең танымал, өйткені Литваның астанасы Вильнюс алғаш рет жазба дереккөздерде аталды. Сондықтан 1323 жыл Вильнюстің ресми құрылған жылы болып саналады. Гедиминас қалаға негізін қалаушы деп саналады, бірақ қала Гедиминас патшалық құрмас бұрын бірнеше жыл бұрын пайда болған. Сонымен қатар, Вильнюс біржақты елорда ретінде аталады. Любек, Росток, Сунд, Грайфсвальд, Стетин, Готланд қалаларына арналған үшінші хат 1323 жылы 26 мамырда жазылған. Негізінде ол екінші хатты қайталады. Ол әртүрлі қолөнершілерді (қолөнердің тізімі кеңейтілді) Литваға келіп, өз кәсіптерін жүзеге асыруға шақырды. Онда герцогта үш шіркеу бар екені айтылған: екеуі францискандық (Вильнюс пен Наваградакта) және біреуі доминикандық. Әркім оларды еркін пайдалана алды. Төртінші және бесінші хаттар 1323 жылы 26 мамырда жазылған және францискандар мен доминикандықтарға жолданған. Гедимин өзінің шомылдыру рәсімінен өтуін күтіп, діни қызметкерлер мен монахтарды Литваның Ұлы княздігіне шақырды. Ол сонымен қатар қолөнершілерге Литвада оларды күтіп тұрғанын хабарлауды өтінді. Доминикандарға жазған хатында Гедиминас өзінің мөрін тевтондық рыцарлар өртеп жібергенін айтады. 1324 жылы 22 қыркүйекте Тарту епископы, Таллинн жерінің билеушісі Эрзельге және Рига кеңесіне жазылған хат сақталған. Ол Тевтондық рыцарьлардың бұрын қол қойылған бейбіт келісімді бұзғанын хабарлады. Жоғарғы әскер шекарадағы аймақтарға шабуыл жасап, тұрғындарды өлтіріп, құнды заттарын алып кетеді. Көптеген хабаршылар тұтқындалып, өлтірілді. Гедиминас келісімді жүзеге асыру үшін көмек сұрады.

There are 6 surviving transcripts of letters of Gediminas written in 1323–1324 by Grand Duke Gediminas. These letters are one of the first surviving documents from the Grand Duchy of Lithuania. Since they were sent to Western Europe, the Pope, merchants, and craftspeople, they were written in Latin. The first letter was written to Pope John XXII. Gediminas claimed that the Teutonic Knights did not act in the interest of the Catholic faith. Instead, they brutally devastated the land. The people were forced into resistance. Gediminas enumerated many crimes and damages done by the knights; for example, he claimed that his predecessor Vytenis sent a letter to the Franciscan friars asking for two brothers who could come to the Grand Duchy of Lithuania to look after a local church. When the Teutonic Knights learned about the letter, they sent their army and destroyed the church. In the last sentence Gediminas vaguely promised to accept Christianity and obey the pope. The second letter was written on January 25, 1323 to the German cities of Lübeck, Sund, Bremen, Magdeburg, Cologne and other cities in the Holy Roman Empire. Gediminas explained that the Grand Duchy of Lithuania was very tolerant to the Christians, but remained pagan and did not accept Christianity only because of brutal Teutonic Knights. He told about the first letter sent to the pope and his intentions to baptize in the Catholic rite. Gediminas invited knights, squires, merchants, doctors, smiths, wheelwrights, cobblers, skinners, millers, and others to come to the Grand Duchy and practice their trade and faith without any restrictions. The peasants were promised tax exemption for ten years. The merchants were also exempt from any tariffs or taxes. This letter is best known because Vilnius, capital of Lithuania, was mentioned in written sources for the first time. Therefore, 1323 is considered to be the official founding year of Vilnius. Gediminas is considered to be the city's founder even though the city existed years before Gediminas' reign. Also, Vilnius is unambiguously mentioned as the capital city. The third letter addressed to Lübeck, Rostock, Sund, Greifswald, Stetin, Gotland cities was written on May 26, 1323. In essence it repeated the second letter. It asked for various craftspeople (the list of crafts was expanded) to come to Lithuania and practice their trade. It said that there were three churches in the duchy: two Franciscan (in Vilnius and in Navahradak) and one Dominican. Everyone was free to use them. The fourth and the fifth letters were also written on May 26, 1323 and were addressed to the Franciscan and Dominican Orders. Gediminas, in anticipation of his baptism, invited priests and friars to come to the Grand Duchy of Lithuania. He also asked to spread the word to craftspeople that they were welcome in Lithuania. In the letter to the Dominicans, Gediminas mentioned that his seal was burned by the Teutonic Knights. The last surviving letter was written on September 22, 1324 and was addressed to the bishop of Tartu, Erzel, ruler of Tallinn land, and Council of Riga. It reported that the Teutonic Knights violated a peace treaty signed earlier. The Knights attacked border regions, killed residents, and took all valuables. Many messengers were captured and killed. Gediminas asked for help enforcing the treaty.