Кіріспе
Бүйректің қисаюы (бүйректің бұрылуы, бүйректің айналуы, бұрылу, т. б.) Бұл - бір немесе бірнеше буын буынының тіректері қисаюы. Бұл спортта, негізінен баскетбол, волейбол, футбол және теннис сияқты доппен ойнағанда жиі кездесетін жарақат. Бұл қабынумен бірге ісігі мен ауырсынуы да байқалады. Бұл аймақтағы жүйкелер зақымдалған кезде сезімтал болады, сондықтан ауырсынуды сезінуді сезіну және егер бұл аймаққа қысым жасалса, нашарлайды. Қан ағынының артуымен жылулық пен қызылдық байқалады. Айналадағы бұлшықеттер / суырлар аяқ буынының буыны арқылы өтеді, әсіресе аяқ асты буынының бұлшықеттері сыртқа немесе аяқ буынының бүйір жағына (яғни, перонеалдық немесе фибулярлық бұлшықеттер) арқылы өтеді; Айналадағы бұлшықеттер сүйектеріне қосылатын әлсіз немесе әлсіз буындар бұл тұқым қуалайтын немесе қайталанатын аяқ буынының буыны нәтижесінде буындардың шамадан тыс созылуынан болуы мүмкін; Жатық проприоцепция (яғни, буындардың орналасуын сезіну); Теңгерімсіз орналасуға жүйке бұлшықеттерінің баяу реакциясы; Тегіс емес беттерде жүгіру; Айналадағы табанды жеткіліксіз қолдаушы аяқ киім; Айналадағы табанды көтеріп, буынының негізін аз қолдаушы аяқ киім кию. Бүйірдің тіреулері, әдетте, бүйірдің тіреулеріндегі аса ауыр жүктемеден пайда болады. Бұл сыртқы күшпен байланысты аяқтың шамадан тыс айналуынан, кері бұрылуынан немесе эверсиясынан туындауы мүмкін. Аяқ қозғалысы шектеліп кеткенде, артық күш буларға күш түсіреді. Егер бұлшық еттің тартылуы байламдардың берілу нүктесінен асып кетсе, онда байлам зақымдалады немесе тіріледі.
Weak muscles/tendons that cross the ankle joint, especially the muscles of the lower leg that cross the outside, or lateral aspect of the ankle joint (i. e. peroneal or fibular muscles);
Weak or lax ligaments that join the bones of the ankle joint – this can be hereditary or due to overstretching of ligaments as a result of repetitive ankle sprains;
Inadequate joint proprioception (i. e., sense of joint position);
Slow neuron muscular response to an off balance position;
Running on uneven surfaces;
Shoes with inadequate heel support; and
Wearing high heeled shoes – due to the weak position of the ankle joint with an elevated heel, and a small base of support. Ankle sprains occur usually through excessive stress on the ligaments of the ankle. This can be caused by excessive external rotation, inversion or eversion of the foot caused by an external force. When the foot is moved past its range of motion, the excess stress puts a strain on the ligaments. If the strain is great enough to the ligaments past the yield point, then the ligament becomes damaged, or sprained.
Диагностика
Сырқалу диагнозы медициналық тарихқа, соның ішінде симптомдарға, сондай-ақ дифференциалдық диагнозға, негізінен, оны сорттардан немесе сүйек сынықтарынан ажырату үшін негізделеді. Оттаваның аяқ сүйегі ережесі - аяқ сүйегінің немесе аяқтың ортаңғы бөлігінің сынықтарын рентгендік рентгенографияны қажет етпейтін басқа аяқ сүйегі жарақаттарынан ажыратуға көмектесетін қарапайым, кеңінен қолданылатын ереже. Оның сезімталдығы 100%-ға жуық, яғни тестілеу нәтижесі теріс болған науқастың, ережеге сәйкес, өкше сынығы жоқ болуы мүмкін. Егер буынның ауырсынуы алғашқы тітіркенуден кейін 6-8 апта бойы жалғаса берсе, буынның МРТ- мен суреттелуі, остеохондрлық немесе синдесмотикалық зақымданудың алдын алу үшін қарастырылуы мүмкін.
Ауырлық дәрежесінің жіктелуі
Бүйірдің тірелуін 1, 2 немесе 3 дәрежеге бөледі, ал зақымданудың көлеміне немесе зақымдалған байламдардың санына байланысты әр тірелу жеңілден ауырға дейін жіктеледі. 1-ші дәрежелі тірек бұрылуы - бұл зақымданған буындардың тұрақсыздығы жоқ буындардың жеңіл зақымдануы. 2-ші дәрежелі тірек бұзылуы - бұл байламның ішінара жыртылуы, онда ол ерігенше созылады. 3-ші дәрежелі тірек бұрылуы - бұл буынның толық жыртылуы, бұл зардап шеккен буынның тұрақсыздығына әкеледі. Бүркектің айналасында көкжиек пайда болуы мүмкін.
Бүйірлік (инверсиялық) буынның қисаюы
Бүркектің ең көп таралған түрі аяқ күшпен, әдетте дене салмағымен, аяқтың ішкі жағынан айналып, аяқтың бүйір жағына әсер етеді. Бұл тұяқтың бұрылуы сыртқы немесе бүйірлік буындар тым созылады. Алдыңғы талофибулярлық байланыш бұл түрдегі тітіркенудің ең жиі қатысатын байланыштарының бірі, содан кейін тальканофибулярлық байланыш және артқы талофибулярлық байланыш және Ұлттық спорттық жаттықтырушылар қауымдастығы RICE немесе жеке компоненттерді қолданудың негізінен төмен сапалы клиникалық сынақтар мен зертханалық зерттеулерге негізделгенін атап өтті.
Консервативтік шаралар
Ішінуі 15 - 20 минут және 20 - 30 минуттан кейін циклмен азайту үшін көбінесе мұз қолданылады. Ауырудың алдын алу үшін, ағашқа немесе ағашқа арналған арнайы құралдарды қолдану керек. Сонымен қатар, мұзды теріге тікелей жағуды ұсынбайды, бірақ мұз мен зақымданған жердің арасында жұқа буфер болуы керек, ал кейбір мамандар мұзды мүлдем қолданудың қажеті жоқ деп санайды. 1978 жылы "Спорттық медицина кітабында" RICE деген аббревиатураны жасаған және кеңінен танытқан доктор Гейб Миркин бұдан былай қисаюды емдеу үшін "толық" демалуды немесе мұз қоюды ұсынбайды. Қазіргі зерттеулерді қарастырғаннан кейін ол мұз қан тамырларын жауып тастағандықтан, "мұз аурудың сауығуын тездетпейді, керісінше, кейінге қалдырады" және "толық тынығу аурудың сауығуын кешіктіруі мүмкін" деп атап өтті. Ол енді, егер ісік ауруын азайту үшін қажет болмаса, мұздан мүлдем бас тартуды кеңес береді. Кішкентай, бірақ өсіп келе жатқан дәрігерлер саны бұдан былай RICE-ті тіректердегі тіректер үшін ұсынбайды". Бүйірлік буынның қисаюы кезінде жұмсақ тіннің ісінуі екі мальеоланың айналасына қысу, зақымдалған буынның жүректен жоғары көтерілуі және ауырсынусыз жаттығулар арқылы алдын алуға болады. Ортопедиялық аяқкиім көбінесе тіректің қисаюын емдеу үшін қолданылады. Ауыруды жеңілдету үшін тірек пен таяқшалар қолданылады, осылайша жарақаттанған аяқ-қол тез және ауырсынусыз қалпына келеді. Қалқаннан гөрі тиімділігі төмен болса да, түймелеу бинттері тік тұяқтарды қолдау және қысу үшін қолданылады. Бұл іс-қимыл аяқпен басталады да, біртіндеп бозау бұлшықетінің түбінен басталады; бұл ісік дененің ортасына қарай көтеріліп, аяққа жиналып қалмауы үшін мүмкіндік береді. Сонымен қатар, басқа сыртқы құралдар, мысалы, Кинезио лентасы "бұйрық жарақаттары бар немесе жоқ адамдарда аяқ-қолдың жұмыс істеуін немесе өнімділігін жақсартпайды". "Қазіргі деректер Kinesio лентасын тұяққа қолдануды қолдамайды немесе көтермелейді, бұл халықтың функционалдық өнімділігін жақсарту үшін қажет". Бұл RICE механизмін іске асыру арқылы бірден орындалуы мүмкін, ол аяқ бүйірін тыныштандырады, мұз қолданады, қысылады және көтеріледі. Реабилитацияның алғашқы аптасында аяқ-қолдың бұрышын қорғау керек, одан әрі зақымданудан аулақ болу керек. Емдеу процесінде аяқ аяқтары толық қалпына келгенше әр түрлі механизмдер арқылы қысым жасалуы мүмкін. Тез сауығудың кілті - буынның қисаюы үшін жаттығулардың әртүрлі түрлерін орындау, сонда қимылдың ауқымы ұлғаяды, ал ауырсыну азаяды. Егер буын дұрыс уақыт ішінде қалпына келмейтін болса, күш пен икемділікті қалпына келтіру үшін басқа жаттығулар жасау керек. Физиотерапевтер аяқ-қолдың иілуіне, нығаюына, тепе-теңдігіне және шапшаңдыққа көмектесетін аяқ-қолдың қисаюы жаттығуларының әртүрлі түрлерін тағайындайды. Егер буынның қисаюы дұрыс емделмесе, буын тұрақсыз болып, созылмалы ауырсынуға әкелуі мүмкін. Бүркектің жұмысын жақсарту үшін оған тиісті емделу және жаттығулар жасау маңызды.
Бүйректі тұрақтандыру
Тізеден төменгі гипс немесе Aircast-те қимылсызданудың қысқа кезеңі түтікше қысылу бинтінен гөрі 3 айда тез қалпына келеді. Ал бір ретке келтірілген бақылаудағы сынақ, бұзылудан кейін бірден жаттығу жасау адамның жұмысын жақсартатынын және қалпына келетінін көрсетті. Бұл жаттығулар аяқ-қолдың қозғалыс диапазонын ұлғайтуға, аяқ-қол бұлшық еттерін белсендіруге және нығайтуға, қалыпты сенсомоторлық бақылауды қалпына келтіруге бағытталған және күніне үш рет 20 минут бойы орындалды. Адамның қаншалықты ем қабылдауы оның ауырсыну деңгейіне және тіс орыну дәрежесіне байланысты болады. Ауырусыз аяқ-қолға секіру мүмкін болмай тұрғанда, спортпен немесе күшті дене шынықтырумен айналысуға қайта оралу ұсынылмайды.
Бүйректі жұмылдыру/айналастыру
Ауыр аяқ-қолдың тітіркенуі кезінде аяқ-қолдың қолмен қимылдауы / манипуляциясы ауырсынуды азайтып, қозғалыс ауқымын ұлғайтады. Ауыр емес/ созылмалы бүйірлік буынның қисаюын емдеу үшін бұл әдістер буынның қозғалыс аяғын жақсартты, ауырсынуды азайтты және функциясын жақсартты.
Бүйірдің тік бұрышы
Бұзылудың немесе қайта жарақаттанудың алдын алу үшін аяқ-қолдың толық қозғалысы арқылы күшейту және созу жаттығуларын жасау керек. Бүркектің қозғалыс қабілетін жақсарту үшін аяқтарды дененің алдына созып, содан кейін аяқты жоғары және төмен, бір жағына, немесе аяқты дөңгелек түрінде айналдырып, аяқ шеңберін жасауға болады. Қозғалыс қабілетін жақсарту үшін тағы бір кең тараған жаттығу - аяқ саусақтарымен әліпбидің әріптерін ауаға салу. Ең бастысы, аяқ-қолдың бүйірлік тұяғының тұрақтылығын жақсарту үшін аяқ-қолдың бүйірлік тұяғын Eversion жаттығуларымен (яғни аяқтың төменгі жағы қарсылыққа қарсы сыртқа қарай бұрылады) нығайту керек. Сонымен қатар, суырту - бұл буындардың икемділігін сақтауға көмектесетін, нығайту бағдарламасының маңызды бөлігі. Баланс пен тұрақтылықты сақтау жаттығулары аяқ-қол бұлшық еттерін бірлесіп жұмыс істеуге үйрету үшін өте маңызды. Бұл жаттығулар бір аяқпен тұрып, жараланған аяқ-қолды қолдана отырып, денені аяқ-қолдың аяғына көтеру арқылы орындалады. Тепе-теңдік пен тұрақтылықты одан әрі жақсарту үшін екі аяқты ұстанымнан бір аяқты ұстанымға дейін, алдымен көзін ашып, содан кейін көзін жауып, тиімділігін арттыру үшін, тербелістейтін тақта сияқты жаттығу құрылғыларын қолдануға болады.
Икемділік жаттығулары
Иілгіштік жаттығулары: қолғаппен созу, алфавит жазуын аяқпен жазу, бұл қозғалыс ауқымын арттырады.
Күшейту жаттығулары
Бүйректі күшейту жаттығулары - бұл басқаннан жоғары көтерілу және аяқпен жүру, бұл ісік аймағындағы бұлшық еттерді нығайтады. Бүркекті нығайту үшін реабилитациялық жаттығулар қайта жарақаттану қаупін азайтады. Жаттығудың рецептісі әлі толық түсініксіз және одан әрі зерттеуді қажет етеді.
Теңгерім жаттығулары
Тепе-теңдікті сақтау үшін барлық дене мүшелерінің жұмысына көмектесетін тепе-теңдік тақтасын қолдану керек. Баланс тақталарын қолдану дұрыс тепе-теңдікке жетуде айтарлықтай оң нәтижелерге әкелетіндігі дәлелденді.
Болжам
Адамдардың көпшілігі алғашқы екі аптада жақсырақ болады. Алайда, кейбіреулер бір жылдан кейін де ауырсыну мен тұрақсыздықпен ауырады (530%). Қайта зақымдану да өте жиі кездеседі. Қайталану қаупі жағдайлардың үштен біріне дейін жетеді. Қазіргі уақытта бүйірлік буынның тігілуінен зардап шеккен науқастар үшін RTS (спортқа қайта оралу) шешімдерін негіздейтін дәлелді негізделген критерийлер жарияланбаған. Ауыр жақты буынның тігілуінен кейін спортпен айналысу туралы шешімдер әдетте уақытқа негізделеді. Шамалы (Степені 1 - 12) созылу немесе жартылай жыртылудан пайда болған жұқа тітіркенулер әдетте бірнеше күннен бір аптаға дейін жақсара бастайды және алты аптада сауығады. Аяқ- аяқ тізелерінің толықтай жыртылуы немесе жарылуы бар (2- 3- дәрежелі) ауыр тізе тізе тізе тізелерінің толықтай қалпына келуіне бірнеше аптадан немесе айдан астам уақыт келуі мүмкін. Пациенттердің спортпен айналысуына орташа уақыт 12, 9 апта. Жарақаттан кейін жұмысқа оралудың орташа уақыты бір аптадан екі айға дейін.
Эпидемиология
Бүйректің қисаюы спортпен немесе күнделікті өмірде кездесетін әрекеттермен болуы мүмкін, ал адамдар туған жеріне, нәсіліне, жасына, жынысына немесе кәсібіне байланысты әртүрлі жағдайларда жоғары немесе төмен қауіпке ұшырауы мүмкін. Сонымен қатар, буынның бұрылуларының әр түрлі түрлері бар, мысалы, буынның бұрылулары және буынның бұрылулары. Жалпы, аяқ-қолдың тіреуінің ең жиі кездесетін түрі - бұл инверсиялық аяқ-қолдың тіреуі, онда шамадан тыс тамыры иілу және супинация алдыңғы талофибулярлық буынының әсер етуіне әкеледі. Бір зерттеуде скандинавтар арасында аяқтарының бұрылуы барлық аяқтарының бұрылуының 85% -ын құрайтыны анықталды. Бүйректің тіршілік ету қабілеті жоғары адамдарда, мысалы спортшылар мен жүйелі түрде дене шынықтырумен айналысатындарда жиі кездеседі.
Бұрынғы аяқ-қолдың тітіркенуі
Бүйірінің бір бұрылысы қисаюы пайда болған кезде, бұрылыстың келесі бұрылыстары қисаюы мүмкін. Қайталану жиілігі аса қауіпті спорт түрлерін ойнайтын спортшылар арасында жоғары. Қайталанатын тітіркенулерге қарсы ең кең тараған алдын алу шаралары - буынды қорғау құралдарын (таспа немесе буын тіреу) кию және буынды нығайту және адамның тепе-теңдігін жақсарту үшін арналған жаттығуларды орындау (мысалы, теңгерім шарлары жаттығулары). Бір мақалада, аяқ-қолдың тіртісін қиюдың алдын алу туралы зерттеулер жазылған. 60 ойыншы футбол маусымында аяқ-қолдың тіректерін киіп жүрді, ал басқа 171 ойыншы бақылау тобына тіркелді, өйткені олар аяқ-қолдың тіректерін кимеді. Маусым соңында аяқ сүйегін кимеген ойыншылардың 17% -ы аяқ сүйегін қиып алды, ал қорғаныс киген ойыншылардың тек 3% -ы осындай жарақат алды. Бүркітпелерін қиып, қорғаныш киімін кимеген ойыншылардың 25% -ы бұрынырақ бұрытпе қиып алған. Басқа бір мақалада аяқ-қолдың тіртісін жаттығу қайтадан тіртілу қаупін 11%-ға азайтатынын көрсеткен зерттеуге сілтеме жасалды.
Жасы
Жасы, нәсілі және жынысы бойынша аяқ-қолдың тіршілік етуін салыстырған зерттеуде 10-19 жас аралығындағы адамдар аяқ-қолдың тіршілік етуінің ең жоғары деңгейіне ие болды. Жасөспірімдер дене белсенділігін арттырады, бұл олардың аяқ-қолдарының тірлігіп кетуіне әкеледі. Спорт аяқ-қолдың көп күш жұмсауын талап ететініне байланысты аяқ-қолдың 50%-дан астамы спортпен байланысты жарақаттарға байланысты.
АҚШ әскері
Сонымен қатар, жалпы АҚШ халқының аяқ-қолдарының орташа қисаюы әр 1000 адам-жылға 57 аяқ-қолдарының қисаюы деп бағаланады; дегенмен, зерттеу көрсеткендей, әскери курсанттар үшін аяқ-қолдарының қисаюы жалпы халыққа қарағанда 10 есеге көп
Ерлер мен әйелдер
Еркек пен әйелдің аяқ-қолдарының тіршілік етуі жыныстық қатынаспен салыстырылып, аяқ-қолдарының тіршілік етуі ұқсас екені анықталды. Алайда, 19-25 жас аралығындағы белгілі бір жас аралығында еркектерде аяқ-қолдың тігілуінің жиілігі әйелдерге қарағанда әлдеқайда жоғары екені анықталды. Сонымен қатар, 30 жастан асқан әйелдер ерлерге қарағанда аяқ-қолдарының тіршілік етуі жиірек болды. Осыған байланысты, жас пен белсенділік деңгейі жынысына қарағанда, буын тірлігі қауіпінің жақсы көрсеткіші болып табылады.