Кіріспе

1245 жылы Арагон королі Яков I мен Аль-Азрак арасында жасалған келісім 1245 жылғы Аль-Азрак келісім - Арагон королі Яков I, оның күйеу баласы Кастилияның ханзадасы Альфонсо X және Мудежар қолбасшысы Абу Абд Аллах Мұхаммед ибн Худхайл, көбірек танымал әл-Азрак. Бұл келісімге 1245 жылы 15 сәуірде қазіргі Испанияның Иберия түбегіндегі Валенсияда қол қойылды. Бұл келісім - бүгінгі күнге дейін сақталған екі екі тілді мұсылмандық-христиандық келісімдердің бірі. Яков I-нің айтуынша, бұл келісім реконкистаның аяқталғанын білдірді.

Омейяд халифаты

711 - 718 жылдары Тарик ибн Зиядтың басшылығымен Солтүстік-Батыс Африкадан келген мұсылман және араб әскерлері ал-Андалусты жаулап алды. Халифат 750 жылы шығыста құлдырап, бірақ 1031 жылға дейін әл-Андалуста жалғасты, содан кейін 23 шағын әмірлікке бөлінді, олар тафия патшалықтары деп аталды. Олар жарым аралдағы христиандық аумақтардың басты қарсыластары болды. Омавилердің орнын шығыстағы Аббасидтер әулеті басқарды. Көптеген христиандар түбектің солтүстік бөлігіне қашып барып, Астурия патшалығын құрды, ол ақырында Кастилия, Галисия және Леон патшалықтарына бөлінді. Астуриялықтар 722 жылы Ковадонга шайқасында Омейядтарды жеңді; көптеген тарихшылар Реконкистаның басталғанын осы кезде анықтады. Бұл оқиғадан кейін Омейядтар Галисия (739), Леон (754), Барселона (801) және Саламанка (939) қалаларын жоғалтты. Тарихшы Алан Хестонның айтуынша, Кордованың халифасы әл-Мансур "солтүстік Испанияның христиандық аймақтарына елуден астам рет джихад жорығын бастады, мұсылмандардың билігін бүкіләлемдік етіп, қазіргі Испанияны жаулап алды". 997 жылы әл-Мансур Леондағы Сент-Джеймс шіркеуін жоюды талап етті. Бұл жерде Исаның бауыры Жақыптың қабірі бар деп айтылғандықтан, бұл жер мәсіхшілер үшін маңызды діни саяхат орны болды. Қабір жалғыз қалды, бірақ шіркеудің өзі бөлшектеліп, есіктер мен қоңыраулар мешітті кеңейту үшін Кордоваға әкелінді. 1000 жылы жарым аралда исламның әлсіреуі байқалды, өйткені әл-Мансур Кордобаны алғаннан әлсіреген жағдайда қалдырды және 1031 жылы Омейяд халифаты ақыры бөлініп кетті. 1100-ші жылдары Урбан II жарым аралда соғысуға дайын болған адамдарға кешірім берді, бірақ тек христиан мемлекеттері өте қауіпті болғанда ғана. Бұл қасиетті жерге "шапқыншылық жасаған" крестшілер үшін ұсынылатын ынталандыру болды. Бұл бұқа мұсылмандарды, яһудилерді, шиғымашыларды және басқа топтарды еретик христиан еместер қатарына жатқызады, ал "еуропалық христиандар басқалардан жоғары тұрған өзгешелік иерархиясына жол береді". Бұл бұқаны 1245 жылы әл-Азрақ келісімінің жасалған жылы Папа Иннокентий IV қайтадан шығарды. Ол әлемнің басқа бөліктерінде әртүрлі формада болды, бірақ Батыс Еуропада ол Каролинг империясының билігінің нашарлауы кезінде 10-ғасырда дамыды. Содан кейін ол Аль-Андалус, Англия, Скандинавия және Еуропаның басқа бөліктеріне тарады. Жерлерді бөлшектеп беру арқылы өздерінің билеушілері мен шіркеуінен гөрі көбірек билік жинауға қабілетті бір тап пайда болды. Барендсе феодализм шаруаларды ерекше бағындырды және "феодалдық әскерлер негізінен шаруаларды бағындырудың құралы болды" деп, "феодализмнің символдары" сияқты "заңсыз салынған қамалдар" болды деп айтады.

Жаңа заңдар

Арагондағы жалпы құқық Римнің ескі сенімдеріне қатты әсер етті, бұл Джеймс I-нің әртүрлі жарлықтарында көрінеді. Бұл, бір жағынан, Болонья мен Монпелье университеттерінің ықпалына байланысты болды, олардың студенттері бітіріп, Арагон сотында және оның сот жүйесінде жұмыс істеді. 1238 жылы Яков I-і жаңадан жаулап алынған Валенсияның басқаруын белгілейтін Регни Валентияны шығарды, ол Юстинианның Диджестінен қатты әсер алды. Онда "әлеуметтік опасыздық" деп аталған көптеген іс-әрекеттер: "Патша өкіметіне қарсы көтеріліс жасау, соның ішінде қала тұрғындары мен ауыл тұрғындарын бүлік шығаруға итермелеу", "душпанмен бірге әрекет ету немесе патшаның рұқсатынсыз жау аумағына сапар шегу", сондай-ақ "үй-жақтастарынан туыстарын өлтірген, ал содан кейін патшаның жазалауына бағынбаған адамдар" аталады. Сондай-ақ, оған вассальдық қатынасқа қатысты ережелер де енгізілген. Арагонда "қасқырлық" деп аталатын тәжірибе "жарақат алған вассалдарға иелерімен байланыстарын ресми түрде бұзуға он күн берді" және "бұл 'салқындалу кезеңін' кез келген түрде бұзған адамдар 'әділ сатқын' деп саналатын болады". Сондай-ақ ол, мұсылман отбасы мүшелері, олар әлі де тірі болса, олардың мүлкін алуға болмайды деп мәлімдеді.

1247 жылғы мудежарлар көтерілісі

1247 жылы, әл-Азрақ келісімшартына қол қойылғаннан екі жыл өткен соң, мудежар көшбасшысы мен оның әскерлері 1258 жылға дейін созылған көтеріліске кірісті. Бранс пен Шеведен мұны мудежарлардың "қарсы крест жорығы" деп санайды. Оңтүстікке қарай олар Пенакадель немесе Беникадель қамалындағы христиан қорғаныс позицияларын қоршап алды. 1248 жылдың көктемі мен жайында Яков I мудежарлардың Лусенте мен Хатива қалаларын қоршауға алды, шабуылдан қалған қаланы босатты және бүлікші көшбасшы Ибн Бассалды өлтірді. Олар Мудежар әскерін Аль-Азрактың Алкаладағы базасына қайтаруға да қол жеткізді. Папа Иннокентий IV соғыстың барысында бірнеше рет араласты, шіркеу мүшелерін Джеймс І патшалығының аймақтарына жіберді, сондай-ақ көмек жинаудың жолы ретінде қаржылық өтініштер мен хаттар жіберді. 1249 жылы 13 қарашада ол "шарықаттық жолдау" жариялады, онда мұсылмандар " "бұрынғыдай да құлдықта және қараңғыда жүрген" және христиандарды қудалаған "мәсіхші емес адамдар" екендігі айтылды. Ол "тірі айқыш белгісін алып, сол халыққа [мусульмандарға] қарсы патшаға [Иаков І-ге] көмек көрсету" үшін оның әскерінде соғысқандардың "күнәлері толық кешіріледі" деген. Бұл бұқамен Бернс Иннокентий IV соғысты Аль-Азрак пен Мұдежарларға қарсы жарты аралдағы толық соққы крест жорығына айналдырды деп мәлімдейді. Қарсы крест жорығы кезінде "әл Азрақ Джеймске келіп, христиан болып, Денияның қожайындарының туысына үйленгісі келетінін айтты. Жақып әл-Азрақтың Ругат қаласына аттанды, онда оның кішкентай тобы қастандықпен ұсталып, патшаның өзі қаза тапқанға аз қалды". Екі ел басшыларының кездесуі нақты күнді белгілемейді. 1250 жылы әл-Азрақ Валенсияға Яков I билігін мойындаған араб тілінде Виоланте патшайымға хат жіберген кезде дипломатиялық ауысу басталды. Бернстің айтуынша, "Христиан билеушісінің өз ресурстары мен аумағына қатысты кейбір сыртқы талаптарды қабылдауы шекаралық соғыста жиі кездесетін және исламдық тұрғыда ұтымды болған". Екі көшбасшы Жоан де Мураканте Виоланте және Абу әл Хасан (ал Азрақтың туысы) және Абу әл Касим ретінде әрекет етіп, елшілерін алмасты. Мудежар көшбасшысы Инокентий IV Джеймс I-ге хат жібергенге дейін бір апта бұрын Арагон басшыларына өзінің елшілігін дайындау туралы мәлімдеді. Ол өзінің бұрынғы хаттарына қарағанда, қаттырақ тіл қолданып, жарым аралда соғысқандарға кешірім беруді жалғастырды. Бернс бұл патшаның "жаңадан крест жорығы мен папаның әскери көмегін сұраған кезде жауымен келіссөздер бастағанын" білдіреді дейді. Иннокентий IV сонымен қатар түрлі ордендерге, мысалы, Тамплиерлер мен Госпитальгерлерге хат жазып, өзінің крестоносный сенімдерін ұйымдарға итермеледі және көмек сұрайды. Екі тарап арасында 1258 жылдың ақпан айында Кастилияның делдалшылығымен келісім жасалды. Әл-Азрақ Альфонсо X-мен жартылай одақ құрды, бұл кері әсер етті және 1257-1258 жылдары Джеймс I-нің соңғы шабуылдарын туғызды. Ол 1258 жылдың сәуір мен маусым айларында Алкала бекінісін қоршап алды және қаланың жеңілуі соғысты христиандардың жеңісімен аяқтады. Сол жылдың шілдесінде келісімге қол қойылды; Әл Азрақ сол кезде Солтүстік Африкаға жер аударылды. Валенсиялық крест жорығы сияқты бұл соғыс да жартылай аяқталды, өйткені Джеймс I әл-Азрақтың ішкі шеңберіндегі біреуіне пара беріп, оны әскерін тамақтандыру үшін астық сатып алу үшін қажетті қаражатынан айырды. Өзінің өмірбаянында Джеймс I 1247 жылғы мудежарлық көтеріліс туралы он бес тарауды айтып, оны он емес, "жақсы үш немесе төрт жыл" жалғастырды деп, барынша азайтуға тырысады. Ол сондай-ақ, көтеріліске жетекшілік еткен мудежар көшбасшысының есімін бірінші болып анықтады, оны "әл Азрақ біздің сатқын" және "әл Азрақ біздің сатқын" деп атады, өйткені ол олардың берілу шартын бұзған. 1260 жылы әл-Азрақ Пиреней түбегіне және әл-Андуласқа оралып, басқа мудежар көтерілісін бастауға көмектесті. Ол 1276 жылы Алкой шайқасында қаза тапты. 1260 жылғы көтеріліс 1247 жылғымен бірдей аяқталды.