Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
3 ғасырдағы христиандық шейіттер туралы мәтін
3rd century Christian martyrdom text
Қасиетті Перпетуа мен Фелиситидің азаптары (Passio sanctarum Perpetuae et Felicitatis) – Вибия Перпетуаның 203 жылы христиан ретінде қамауда отыруын баяндайтын күнделігі, оның өлімінен кейін редактор толықтырған. Бұл ең ерте және ең белгілі христиандық мәтіндердің бірі. Перпетуа мен Фелиситидің басынан өткендермен қатар, мәтінде Перпетуамен бірге шейіт болған Сатурдың көріп білгендері де, оның өзінің сөздерімен, келтірілген. Куәгер екенін айтқан редактор шейіттердің азаптары мен өлімі туралы қосымша мәліметтер берген. Бұл мәтін латын және грек тілдерінде сақталған.
The Passion of Saints Perpetua and Felicity (Passio sanctarum Perpetuae et Felicitatis) is a diary by Vibia Perpetua describing her imprisonment as a Christian in 203, completed after her death by a redactor. It is one of the oldest and most notable early Christian texts. Along with the experiences of Perpetua and Felicity, the text also appears to contain, in his own words, the accounts of the visions of Saturus, another Christian martyred with Perpetua. An editor who states he was an eyewitness has added accounts of the martyrs' suffering and deaths. It survives in both Latin and Greek forms.
Құмарлық мәтінінің қысқаша мазмұны
Дәстүрлі көзқарас бойынша Перпетуя, Фелисити және басқалары Рим императоры Септимий Севердің жарлығымен шейіт болған. Бұл Севердің яһуди және христиан дініне өтуге тыйым салатын жарлық шығарғаны туралы айғаққа негізделген, бірақ бұл жарлық тек бір дереккөзден – Август тарихынан белгілі, ол факті мен қиялдың сенімсіз қоспасы. Ерте шіркеу тарихшысы Евсевий Северді қуғыншы деп сипаттаса, христиан апологеті Тертуллиан Севердің христиандарға жақсы қарым-қатынас жасағанын, жеке дәрігері ретінде христианды жұмысқа алғанын және таныс болған бірнеше жоғары тұрған христиандарды халықтан құтқару үшін жеке араласқанын айтады. Перпетуя бас тартады және түрмеге жіберілмес бұрын крещениеден өтеді (iii). Қүзетшілерге пара бергеннен кейін, оған түрменің жақсырақ бөлігіне көшуге рұқсат беріледі, онда ол баласын емдейді және оны анасы мен бауырына (iii) тапсырады, ал бала уақытша түрмеде оныңмен қалады (iii). Бауырының ынталандыруымен Перпетуя көрініс сұрайды және қауіпті сатыға көтерілетін, әртүрлі қарулар ілінген көрініс алады (iv). Сатының түбінде жылан бар, оған алдымен Сатурн, содан кейін Перпетуя (iv) бетпе-бет келеді. Жылан оған зиян келтірмейді, ол баққа (iv) көтеріледі. Түсінің соңында Перпетуя шейіттердің азап тартатынын түсінеді (iv). Перпетуяның әкесі түрмеде оны көріп, одан қайтуын өтінеді, бірақ Перпетуя өзінің сенімінде тұрақты болады (v). Ол губернатор Иларианның алдына әкелінеді және шейіттер өздерінің христиандық сенімдерін білдіреді (vi). Екінші көріністе Перпетуя жеті жасында рактан қайтыс болған, крещениеден өтпеген інісі Динократты көреді (vii). Ол оның үшін дұға етеді және кейін оның бақытты және сау жүзін көреді, бетіндегі деформациясы тек қана жарақатқа айналады (viii). Перпетуяның әкесі түрмеге тағы келеді, ал Пуденс (қамаудағы) шейіттерге құрмет көрсетеді (ix). Шейіттік күні Перпетуя өзін жабайы египеттікті жеңгендей көреді және мұны тек жабайы аңдармен ғана емес, сонымен қатар шайтанмен де күресу керектігін білдіреді (x). Сатурн да өзінің көрінісін жазғанын айтады, ол Перпетуямен бірге төрт періштемен шығысқа қарай әдемі баққа жеткізіледі, онда олар Жокунд, Сатурнин, Артаксий және Квинтпен кездеседі, олар сол қуғын-сүргін кезінде тірідей өртелетін төрт христиан (xi–xii). Сондай-ақ, ол Карфаген епископы Оптат пен діни қызметкер Аспазийді көреді, олар шейіттерді араларындағы келіспеушіліктерді татуластыруға шақырады (xiii). Редактор әңгімені жалғастырады, Секундл түрмеде қайтыс болды деп айтылады (xiv). Құл Фелицита қыз туады, бірақ ол бастапқыда жүкті әйелдерді өлімге кесуге тыйым салған заңға байланысты, басқалармен бірге азап шегуге мүмкіндік берілмейді деп уайымдайды (xv). Ойындар күні шейіттер амфитеатрға (xviii) әкелінеді. Халықтың талабы бойынша олар алдымен гладиаторлардың қатарында қамшыланады; содан кейін ерлерге шошқа, аю және барс, ал әйелдерге жабайы сиыр жіберіледі (xix). Жабайы аңдардың жаралағаннан кейін олар бір-біріне тыныштық сүйісіп, содан кейін қылышпен өлтіріледі (xix). Мәтін Перпетуяның өлімін былайша сипаттайды: "Бірақ Перпетуя, азабының дәмін сезінуі үшін, сүйектер арасына тесіліп, айқайлады; ал қылышшының қолы әлі де адасқандықтан (ол жаңа келген болатын), ол оны өзінің мойнына қойды. Мүмкін, осындай ұлы әйел басқаша өлтірілмейтін (жалаң рухтан қорқып), егер ол өзі қаламаса" (xix). Мәтін редактор шейіттердің істерін мадақтаумен аяқталады.
The traditional view has been that Perpetua, Felicity and the others were martyred owing to a decree of Roman emperor Septimius Severus (193–211). This is based on a reference to a decree Severus is said to have issued forbidding conversions to Judaism and Christianity, but this decree is known only from one source, the Augustan History, an unreliable mix of fact and fiction. Early church historian Eusebius describes Severus as a persecutor, but the Christian apologist Tertullian states that Severus was well disposed towards Christians, employed a Christian as his personal physician, and had personally intervened to save several high born Christians known to him from the mob. Perpetua refuses, and is soon baptized before being moved to prison (iii). After the guards are bribed, she is allowed to move to a better portion of the prison, where she nurses her child and gives its charge to her mother and brother (iii), and the child is able to stay in prison with her for the time being (iii). At the encouragement of her brother, Perpetua asks for and receives a vision, in which she climbs a dangerous ladder to which various weapons are attached (iv). At the foot of a ladder is a serpent, which is faced first by Saturus and later by Perpetua (iv). The serpent does not harm her, and she ascends to a garden (iv). At the conclusion of her dream, Perpetua realizes that the martyrs will suffer (iv). Perpetua's father visits her in prison and pleads with her, but Perpetua remains steadfast in her faith (v). She is brought to a hearing before the governor Hilarianus and the martyrs confess their Christian faith (vi). In a second vision, Perpetua sees her brother Dinocrates, who had died unbaptized from cancer at the early age of seven (vii). She prayed for him and later had a vision of him happy and healthy, his facial disfigurement reduced to a scar (viii). Perpetua's father again visits the prison, and Pudens (the warden) shows the martyrs' honor (ix). The day before her martyrdom, Perpetua envisions herself defeating a savage Egyptian and interprets this to mean that she would have to do battle not merely with wild beasts but with the Devil himself (x). Saturus, who is also said to have recorded his own vision, sees himself and Perpetua transported eastward by four angels to a beautiful garden, where they meet Jocundus, Saturninus, Artaxius, and Quintus, four other Christians who are burnt alive during the same persecution (xi–xii). He also sees Bishop Optatus of Carthage and the priest Aspasius, who beseech the martyrs to reconcile the conflicts between them (xiii). As the editor resumes the story, Secundulus is said to have died in prison (xiv). The slave Felicitas gives birth to a daughter despite her initial concern that she would not be permitted to suffer martyrdom with the others, since the law forbade the execution of pregnant women (xv). On the day of the games, the martyrs are led into the amphitheatre (xviii). At the demand of the crowd they were first scourged before a line of gladiators; then a boar, a bear, and a leopard were set on the men, and a wild cow on the women (xix). Wounded by the wild animals, they gave each other the kiss of peace and were then put to the sword (xix). The text describes Perpetua's death as follows; "But Perpetua, that she might have some taste of pain, was pierced between the bones and shrieked out; and when the swordsman's hand wandered still (for he was a novice), herself set it upon her own neck. Perchance so great a woman could not else have been slain (being feared of the unclean spirit) had she not herself so willed it" (xix). The text ends as the editor extols the acts of the martyrs.
Редактор туралы пікірталас
Ғалымдардың пікірінше, "Passio SS Perpetuae et Felicitatis" повесін Перпетуаның өзі жазған. Егер осы пікір дұрыс болса, онда бұл мәтін маңызды, себебі Перпетуа төртінші ғасырға дейінгі жазылған және бізге жеткен алғашқы әйел христиан жазушыларының бірі. Әйел шейіттің жеке баяны да сирек кездеседі, өйткені басқа әйел шейіттердің тарихы жинақтап жазылған. Перпетуаның стилі "эмоционалды", "жеке", "үзінді-үзінді" және "күнделікті" деп сипатталады, бұл оның жазған жағдайларына сай келеді. Дегенмен, бұл стиль әйел шейіттің күнделігіндей әсер беру үшін жасалған болуы мүмкін екенін мойындау керек. Кейбір ғалымдар мәтіннің редакторы Тертуллиан болған деп болжаса да, оның кім екені әлі анықталған жоқ. Жазу стилі мен мазмұны редакторының ер адам екенін көрсетеді. Көптеген зерттеушілер ұйымдастырылған шіркеудегі билік қатынастары мен гендерлік иерархияға қарсы келген әйел шейіттің тарихын еркектердің өзгерткені мен таратуын зерттеді. Бұл гендерлік мәселе редактордың редакциялық бейімділігіне әсер еткен болуы мүмкін. Брент Шоу редактор Перпетуаның тәжірибесін оның шейіттігінің техникалық құндылығын растайтын, бірақ сонымен бірге оның іс-әрекеттерін табиғи емес деп көрсететіндей етіп қайта жазады деп санайды. Сонымен қатар, Сатурдың түсіндегі көрінісі редакторлық жұмыстың нәтижесі деп есептеледі, өйткені оның ерекше құрылымы мен жеке еместігі Сатурдың өзі жазған болуына күмән тудырады. Басқалар Фелисити түс көрудің бастапқы көзі болуы мүмкін дейді, бірақ редактор аяндарды қабылдай алатын құл әйел туралы мәселелі салдарлардан сақтану үшін оны өзгерткен болуы керек.
Scholars generally believe that the Passio SS Perpetuae et Felicitatis narrative was in fact, written by Perpetua. If this is true, the text is important because Perpetua is one of the first Christian female writers before the fourth century whose works have survived. The personal account of a female martyr is also rare, as the stories of other female martyrs were recorded collectively. Perpetua's style is described as "emotional", "personal", "fragmented" and "colloquial", which is fitting with the circumstances under which she would have been writing. It should still be acknowledged that the style could have been crafted to give the impression of a female martyr's diary. Although some have suggested that the editor of the text is Tertullian, the editor's identity remains uncertain. The writing style and content of the edited material do seem to suggest that the editor is male. Many scholars have examined the male modification and transmission of a female martyrdom story that challenged power dynamics and gender hierarchies within the organized church. This issue of gender may have influenced the redaction tendencies of the editor. Brent Shaw argues that the editor of the story rewrites Perpetua's experience in such a way that affirms the technical value of her martyrdom while simultaneously presenting her actions as unnatural. Furthermore, the dream vision of Saturus is considered to be the result of editorial activity, unlikely to have been written by Saturus himself because of its distinctive construction and impersonal bent. If the editor is male, he may have been seeking to show that men and women, rather than women alone, are responsible for the dreams and visions received in the narrative. Others argue that Felicity may have been the initial source for the dream, an attribution changed by the editor in order to circumvent the problematic implications of a female slave who can receive visions.
Кездесу мәселесі
Олардың шейіт болған күні дәстүрлі түрде б.з. 203 жыл деп көрсетіледі. Алайда, шейіттікті император Гетаның туған күнімен байланыстыру, Гета 209 жылы "Август" атанғаннан (198 жылдан бері ағасы "Август" болғаннан бастап Цезарь атағын иеленген) кейін, бірақ 211 жылы оның қаза тауып, өлтірілгенге дейін болған кезеңге жатқызуға мүмкіндік береді. Актада шейіттік Римнің Африка провинциясында Минуций Тиминий проконсул болған жылы болғаны айтылады, бірақ Тиминий туралы басқа тарихи мәліметтер жоқ. Вернер Экк Актаның грек тіліндегі нұсқасында проконсул Минукиос Ὀππιανός, яғни 202/203 жылдары проконсул қызметін атқарған Миниций Опимиан деп көрсетілгенін атап көрсетеді.
The date of their martyrdom is traditionally given as AD 203. The association of the martyrdom with a birthday festival of the Emperor Geta, however, might seem to place it after 209, when Geta was made "Augustus" (having held the junior title Caesar since 198 when his elder brother had been made "Augustus"), though before 211, when he was assassinated. The Acta notes that the martyrdom occurred in the year when Minucius Timinianus was proconsul in the Roman province of Africa, but Timinianus is not otherwise attested in history. Werner Eck notes that the Greek version of the Acta calls the proconsul Μινούκιος Ὀππιανός, or Minicius Opimianus, who is recorded as proconsul for 202/203.
Мәсіхшілер текстегі отбасылық дәстүрлерге қарсылық білдіреді
Қасірет кезінде христиандық сенім шейіттерге отбасылық адалдықты қабылдамауға және жоғары билікті мойындауға ықпал етеді. Мәтінде Перпетуаның әкесімен қарым-қатынасы оның барлық туысқандық байланыстарының ең маңыздысы болып келеді, және ол онымен төрт рет тікелей әрекеттеседі (III, V, VI және IX). Перпетуаның өзі осы қарым-қатынасты ең құндысы деп санаған болуы мүмкін, өйткені Рим қоғамында оның маңыздылығы белгілі. Әкелер қыздарынан оларды күтіп, құрметтеуін және неке арқылы отбасының абыройын арттыруын күтеді. Шейіт болып, Перпетуа қоғамның күтіктеріне сай келмеді. Перпетуа мен Фелисити де Мәсіхке адал болу үшін аналық міндеттерін кейінге шегеріп, өлім кезінде кішкентай балаларын тастап кетті. Баяндаушы Перпетуаны «құрметті үйленген» деп сипаттағанымен, мәтінде күйеуі туралы ешқандай мәлімет жоқ. Мүмкін, күйеуі христиан емес екенін жасыруға тырысқан, іссапарда болған, немесе оның аты редакцияланған; себебі Перпетуа Мәсіхтің күйеуі деп аталғандықтан, күйеуінің жоқтығы кез келген жыныстық мағынаны азайту үшін жасалған болуы мүмкін (xviii). Дегенмен, мәтінде күйеуінің болмауы Перпетуаға Мәсіхке қатысты жаңа отбасылық адалдық пен жаңа жеке басын қабылдауға мүмкіндік берді. Перпетуаның толық аты Вибия Перпетуа болғандықтан, ол Рим азаматтығына ие ақсүйек отбасынан шыққан. Перпетуаның құлдармен бірге өлімге кесілуі христиан дінінің әлеуметтік жіктелулерден жоғары тұра алатынын көрсетті, бұл римдік дін мен қоғамында кең таралған теңсіздікке қайшы келді. Перпетуа мен Фелисити таптық айырмашылықтарға қарамастан шейіт болуда тең болғандықтан, христиандық әлеуметтік құрылымнан асып түсетінін көрсетті.
In the Passion, Christian faith motivates the martyrs to reject family loyalties and acknowledge a higher authority. In the text, Perpetua's relationship with her father is the most prominently featured of all her familial ties, and she directly interacts with him four times (iii, v, vi, and ix). Perpetua herself may have deemed this relationship to be her most important, given what is known about its importance within Roman society. Fathers expected that their daughters would care for them, honor them, and enhance their family reputation through marriage. In becoming a martyr, Perpetua failed to conform to society's expectations. Perpetua and Felicity also defer their roles as mothers to remain loyal to Christ, leaving behind young children at the time of their death. Although the narrator does describe Perpetua as "honorably married", no husband appears in the text. Possible explanations include that her husband was attempting to distance himself from the proceedings as a non Christian, that he was away on business, or that her mention of him was edited out; because Perpetua was called the bride of Christ, omission of her husband may have been intended to reduce any sexual implications (xviii). Regardless, the absence of a husband in the text leads Perpetua to assume new family loyalties and a new identity in relation to Christ. Perpetua belonged to an aristocratic family with Roman citizenship, as indicated by her name Vibia Perpetua. Perpetua's execution alongside slaves demonstrated Christianity's ability to transcend social distinctions, in contrast to the inequality that pervaded Roman religion and society. As Perpetua and Felicity were equal in martyrdom despite differences in class, they made the dramatic statement that Christianity transcended social structure.
Мәтіндегі Монтанизмнің дәлелі
Кейбір ғалымдар "Перпетуя мен Фелиситидің Қайғысы" Монтанизм теологиясын көрсетеді деп санайды. Монтанизм – Фригияда, қазіргі Түркияда пайда болған ерте христиандық ілім. Бұл қозғалысты Монтан құрды; христиан дініне жақында ғана келген, ерте шіркеу әкесі Әулие Иеронимнің айтуынша, бұрын Кибеланың жұпасы болған. "Қайғыда" көрсетілген барлық шамаланған "монтанистік" ерекшеліктер (және бүгін де) толығымен ортодоксалды католицизммен үйлеседі.
Some scholars believe that The Passion of Saints Perpetua and Felicity present a Montanist theology. Montanism was a doctrine of early Christianity that arose in Phrygia, modern Turkey. The movement was founded by Montanus; a recent convert to Christianity, said by early church father Saint Jerome to have been previously a priest of Cybele, Every single one of the purported "Montanist" features of the "Passion" were (and remain today) utterly compatible with orthodox Catholicism.
Динократ туралы дау
Қасиетті Перпетуяның қайтыс болған бауырларын жұбату туралы әңгіме пікір таласына себеп болды. Мәтіннен оның бұл баласы шомылдырылмаған болуы мүмкін екені көрінеді. Августин өзінің "Жан және оның пайда болуы туралы" трактатын Ренатус есімді монахқа арнады, ол бұл оқиғаны шомылдырылмаған нәрестелер жұмаққа, тіпті аспан патшалығына да қол жеткізе алады деген ойын дәлелдеу үшін пайдаланды. Августин өз кезегінде Динократтың қалай шомылдырылғанын, бірақ кейіннен оның бұзық дінді ұстанушы әкесі арқылы Христиандықтан алшақтағанын түсіндірді.
The account of Saint Perpetua comforting her dead brother has been a point of controversy. The text may imply that the pagan child had not been baptized. Augustine addresses his treatise On the soul and its origin to a certain monk Renatus who used this account to bolster his claim that unbaptized infants could attain paradise, if not the kingdom of heaven. Augustine in turn proposed an explanation for how Dinocrates could have been baptized but later estranged from Christ by his pagan father.
Танымал мәдениетте
Бір кезде гүлденген "Félicité et Perpétue" (R. sempervirens x 'Old Blush') раушан гүлі, ең ақшыл қызғылт түсті гүл бүршіктері ақ түске жақын ашылатын, Роберт Жак 1828 жылы таныстырды. Уолтер Х. Шеурингтің 1929 жылы "Перпетуа мен Фелиситидің құмарлығы" атты кітабының жаңа аудармасы Эрик Гиллдің "Перпетуа" деген жаңа шрифтімен басылды. Перпетуаның көзқарасынан үш тарихи көркем роман жазылды. Біріншісі – Энни Уэбб Пеплоның (Дж. Б. Вебб ретінде жазған) 1868 жылы жарық көрген "Карфаген шейіттері: Ежелгі заманның ертегісі". Тағы бір кітап – Эми Питерсонның 2004 жылы жарық көрген "Perpetua: A Bride, A Martyr, A Passion" кітабы. Үшіншісі – Малкольм Лионның 2006 жылы жарық көрген "Бронзалы баспалдақ" кітабы. National Geographic деректі фильмінде Перпетуаның оқиғасы 2013 жылы эфирге шыққан екінші эпизодында ("Шейіттер") көрсетілді. BBC деректік сериясы мен Эндрю Маррдың "Дүние тарихы" кітабы 3-ші эпизодта Перпетуаның өлімін қайта жаңғыртады. "Католиктік сенім батырлары: Қасиетті Перпетуаның тарихы" – 2009 жылы жарық көрген қысқаметражды анимациялық фильм.
The once flowering rambling rose "Félicité et Perpétue" (R. sempervirens x 'Old Blush') with palest pinks buds opening nearly white, was introduced by Robert Jacques in 1828. A new translation by Walter H. Shewring in 1929 of The Passion of Perpetua and Felicity was printed in a new typeface by Eric Gill given the name Perpetua. Three historical fiction novels have been written from the point of view of Perpetua. The first was The Martyrs of Carthage: a tale of the times of old, which was published in 1868 by Annie Webb Peploe (writing as Mrs J. B. Webb). Another is Amy Peterson's Perpetua: A Bride, A Martyr, A Passion , published 2004. The third is Malcolm Lyon's The Bronze Ladder , published 2006. National Geographic documentary entitled Jesus Rise to Power featured the story of Perpetua in its 2nd episode (Martyrs) which was aired in 2013. BBC's documentary series and book Andrew Marr's History of the World recreates the death of Perpetua in Episode 3. Catholic Heroes of the Faith: The Story of Saint Perpetua is a short animated movie that was released in 2009.
Видео түсіру
Перпетуа: Ерте шіркеудің шейіті (2009) – деректі фильм. Torchlighters: The Perpetua Story (2009) – 8-12 жастағы балаларға арналған анимациялық DVD. Жоғалған мұраны қайтару, 1-маусым, 3-бөлім. Perpetua (2019) – деректі фильм.
Perpetua: Early Church Martyr (2009) – documentary. Torchlighters: The Perpetua Story (2009) – animated DVD for children ages 8–12. Lost Legacy Reclaimed, Season 1: Episode 3. Perpetua (2019) documentary.