Өмірбаян

1097 жылы хорваттардың соңғы хорват патшасы Петар Сначич шайқаста қаза тапқаннан кейін хорваттар берілуден бас тартты. Соғысты тоқтату үшін келісім жасалды, бәлкім 1102 жылы. Хорват ақсүйектері Король Коломанмен Биоградта Хорват королі болып таққа отырғызу алдында Pacta conventa жасады деп күтілуде. Венгрия патшасы Чудамирич, Гусич, Качич, Кукар, Джамомет, Ласничич, Лапчан және Каринян, Могорович, Полечич, Сначич, Шубич және Тугомирич әулеттерінің он екі асыл хорват тайпасына "өздеріне ұнайтын келісімді" ұсынды.

Шарттары

Келісімге сәйкес, король Коломанмен құжатқа қол қойған хорват дворяндары өздерінің иеліктері мен меншіктерін кедергісіз сақтайтын болды. Сондай-ақ, аталған отбасылар патшаға салық төлемей, алым-салық төлемей қалады. Хорватияның он екі асыл руының әрқайсысы егер біреу оның шекарасына шабуыл жасаса, патшаның шақыруына жауап беруге және өз қаражаты есебінен Драва өзеніне дейін (Хорватияның Венгриямен солтүстік шекарасы) кем дегенде он қарулы атты әскерді соғысқа жіберуге міндетті болды. Осыдан кейін шығындарды Венгрия патшасы төледі.

Құжаттың жарамдылығы

Құжаттың жарамдылығы күмәнді. Кейбіреулер бұл келісім туралы ең көне мәтін 14 ғасырдың екінші жартысынан шыққан деп мәлімдесе, басқалары оны 12 ғасырдың көзі емес, орта ғасырдың соңғы кездері жасалма деп атайды. Кейбіреулер мәтіннің әртүрлі бөліктерін анахроникалық деп санайды, ал басқа тарихшылар бұл нақты келісімнің мәтінін қайта өңдеуі болуы мүмкін дейді. Венгриялық тарихшы Янош Карачсоньи оны 14 ғасырдың жалған құжаты деп ойлады, словен тарихшысы Людмил Хауптманн құжатты 13 ғасырдан бастап, хорват тарихшылары Михо Барада мен Марко Костренчич оны 1102 жылы жасалды деп ойлады, ал кейінірек хорват тарихшысы Нада Клайч оны 14 ғасырда жасалған жалған деп ойлады. Хорват тарихшысы Стьепан Антоляк өз кезегінде Пактаның толық емес тарихи дереккөз екенін, бірақ ол жалған емес екенін айтты. Pacta conventa туралы дау мен белгісіздік Х-ХІ ғасырдағы хорват және венгр патшалықтарының арасындағы жалпы белгісіздік пен даумен сәйкес келеді. Хорват тарихшысы Фердо Шишич және оның ізбасарлары Хорватияның Томислав хорваттар мекендеген аумақтың көп бөлігін, оның ішінде Славонияны биледі деп болжайды, ал венгр тарихшылары Гюла Христо, Балинт Хоман және Янош Карацсоний Драва мен Сава арасындағы аймақ сол кезде Хорватияға да, Венгрияға да тиесілі емес деп ойлады. Словенияның жері) осылай деген болуы мүмкін. Құжаттың жарамдылығы таласқа ұшыраса да, кем дегенде Венгрия мен Хорватия арасындағы қатынастарды шамамен бірдей реттейтін жазбаша емес келісім болған, өйткені 1102 жылдан 1918 жылға дейін Венгрия патшалары сонымен қатар Хорватия патшалары болды, олар губернатормен (бан) өкілдік етті, бірақ Хорватия өзінің парламентін (Сабор) және едәуір автономияны сақтады. Құжат мәтінінің шабыт көзі 1102 жылдан кейін 300 жыл ішінде болған саяси және әлеуметтік оқиғалар болуы керек. Коломанның таққа отырғызылуы Хорватия мен Венгрия тақтары арасында Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін созылған байланыс орнатты. Бірқатар венгр тарихшылары 1102 жылы Хорватия мен Венгрияның жеке одаққа кіргенін және Pacta conventa-ның шынайылығына қарамастан, оның мазмұны Хорватиядағы биліктің шындықтарына сәйкес келеді деген пікірді де қабылдайды. Венгрия туралы елдік зерттеуге сәйкес Хорватия ешқашан Венгрияға қосылмаған; керісінше, ол тыйым салу немесе азаматтық губернатормен басқарылатын қауымдасқан патшалыққа айналды. Кез-келген жағдайда, венгр мәдениеті Хорватияға сіңген, хорват-венгр шекарасы жиі ауысқан және кейде Венгрия Хорватияға вассал мемлекет ретінде қараған. Словениялық тарихшылар Матяж Клеменчич пен Митя Жагар Пакта Конвентаның ешқашан болмаған деп санайды, бірақ ол туралы әңгіме Хабсбургтер монархиясында хорваттардың позициясын қолдау үшін маңызды болды. Клеменчич пен Жагар Хорватия тәуелсіз мемлекет ретінде өмір сүруін тоқтатса да, хорват дворяндары салыстырмалы түрде күшті билікті сақтады деп санайды. Клайч Трогир қолжазбасы, болжамдағы келісімнің ең ерте мәтіні, сол берілу мәтіні емес, патша мен дворяндық арасындағы қазіргі заманғы қарым-қатынастарды сипаттайды, содан кейін қазіргі 14-ғасырлық шындықты бастапқы келісімге дейін іздестіреді деп санайды. Хорват тарихи деректеріне сәйкес, 1526 жылы Хорват парламенті Фердинандты патша етіп таңдап, өз автономиясын Венгриядан қайтадан растау үшін мүмкіндікті пайдаланды:" біз өз еркімізбен Венгрияның қасиетті тажына енді ендігідей қосылдық, Сіздің билігіңізге". Нагодба Хорватия Славониясына саяси автономияны қамтамасыз еткенмен, ол саяси және экономикалық жағынан Будапештке бағынды.