Кіріспе

Хорват тарихшысы, тілші, аудармашы Нада Клайч (1920 жылы 21 шілдеде дүниеге келген, 1988 жылы 2 тамызда қайтыс болған) - хорват тарихшысы. Ол ХХ ғасырдың хорват ортағасырлықшысы болды. Жұмыстың едәуір бөлігі ортағасырлық дереккөздерді сынға арналды.

Академиялық мансап

Нада Клаич Загребте тарихшы Вьёкослав Клаичтің немересі және ландшафт сәулетшісі Смильян Клаичтің әпкесі болып дүниеге келді. Ол университет профессоры және көрнекті хорват ортағасыршысы болды, Загреб университетінің философия факультетін бітірді, сол факультетте 45 жыл бойы оқытушылықпен айналысты. Ол өзінің оқытушылық және ғылыми қызметін 1943 жылы факультеттің тарих кафедрасында бастады, 1969 жылы хорват ортағасырлық тарихының толық профессоры болды. Бұл лауазымда ол 1988 жылы қайтыс болғанға дейін қызмет етті. 1946 жылдан бастап, ол докторлық дәрежесін Političko i društveno uređenje Slavonije za Arpadovića (Арпад әулетінің кезіндегі Славонияның саяси және әлеуметтік ұйымы) диссертациясымен алғаннан кейін, ол бірнеше онжылдық бойы Хорватияның ортағасырлық тарихын зерттеумен айналысты. Нада Клаич өзінің кең көлемді талдамалық зерттеулерінің нәтижелерін жинады, олар алғаш рет журналдарда және іс қағаздарында, монографияларда және хорват тарихының зерттеулерінде жарияланды. Ол туған қаласы Загребте қайтыс болды.

Тарихи зерттеулер

Ол славяндардың келуі (көші-қон кезеңін қараңыз) мен 19 ғасырға дейінгі кезеңді зерттеді. Бараданың ерте әсерінен Л. Хауптманн, Б. Графеноуэр және Ж. Шидак, ол әлеуметтік тарих туралы мақалалар жазып, хорват ортағасырлықтарына үлес қосты. Югослав халықтарының тарихы II (1959) кітабында оның Хорватияның ерте заманауи дәуірдегі тарихының жан-жақты шолуы, соның ішінде экономикалық және әлеуметтік тарих элементтері бар. Ол қалалардың тарихына ерекше көңіл бөлді, бұл бірнеше зерттеулер мен кітаптарда көрсетілген: Орта ғасырларда Задар 1409 жылға дейін (Иво Петричолимен, 1976), Орта ғасырларда Загреб (1982), Орта ғасырларда Вуковар туралы жазбалар (1983), Орта ғасырларда Трогир: Қаланың қоғамдық өмірі және оның тұрғындары (1985), Орта ғасырларда Копривница (1987). Ол көтерілістер мен әлеуметтік қақтығыстарға қатысты көптеген еңбектер жазды, оларды ол "Хорватиядағы әлеуметтік толқулар мен көтерілістер 16 және 17 ғасырларда" (1976) кітабында жинады. Ол "Соңғы Цельский герцогтар" (1982) және "Медведград және оның иелері" (1987) кітаптарында белгілі бір дворяндардың рөлін сипаттады. Оның еңбектерінің көбі тарихи дереккөздерді талдау мен жариялау болып табылады. Ол ертедегі тарихшылардың үлесіне ішінара сүйеніп, ерте орта ғасырдағы бүкіл хорват дипломатиялық материалдарын талдады (хорват тектес хорват билеушілері дәуіріндегі құжаттар дипломатиялық талдауы, 1965, 1966-67), оның шынайылығына күмән келтірді. 1967 жылы "Historia Salonitana maior" атты анонимді Сплит хроникасымен бірге Клайч студенттердің қажеттіліктері үшін латын тілінен аударылған бірнеше дереккөздерді жариялады (1526 жылға дейінгі хорват тарихының дереккөздері, 1972). Ол Хорватия жерлерінің ерте ортағасырлық дамуының жан-жақты және түпнұсқалық тұжырымдамасын ерте орта ғасырдағы хорваттардың тарихы (1971), ал кейінгі кезеңдегі көптеген проблемалар туралы жазған еңбектерін жинады. Оның өлімінен кейін жарық көрген кітаптары: Ортағасырлық Босния: Босния билеушілерінің 1377 жылы Твертконы таққа отырғызғанға дейінгі саяси мәртебесі (1989) және Орта ғасырдағы хорваттардың тарихы (1990).

Ықпал

Клайч ХХ ғасырдағы ең көрнекті хорват және югослав ортағасырлықтарының бірі болды. Оның кейбір жетістіктері - хорват тарихына жаңашыл және заманауи көзқарас (әсіресе орта ғасырлар үшін), оны 19-ғасырдағы романтикалық ұлтшылдықтан босатуға көмектесті және ескі тарихи дереккөздерді қайта бағалау. Алайда, оның көзқарастары мен тұжырымдарының едәуір бөлігі даулы болып табылады және бұл еңбек тарихнамада қатты реакция тудырды. Мысалы, Pacta conventa құжаты, бәлкім, 14 ғасырда жасалған жалған, оның 1959 жылғы мақаласында 1102 мәселесі бойынша "пикірінің жоқтығы" хорват жазушысы Олег Мандичтің бұл мәселе бойынша бұрынғы жұмысына дау тудырды және оның хорваттардың көші-қоны мен ескі отаны туралы 7-ғасырдағы көзқарасы, сондай-ақ ерте хорват тарихының басқа тақырыптары. Клайч Фердо Шишич (ол нашар талдалған деп жоққа шығарды) немесе Л. Хауптман (Хорваттардың ақ хорваттардан көшіп кетуі және ерте хорваттардың шығу тегі туралы ирандық-кавказдық теориясы туралы) Оның хорваттардың шығу тегі мен ерте мекені туралы тұжырымдары Маргетичтің хорваттар Далматияға 8 ғасырдың аяғында немесе 9 ғасырдың басында келгені туралы тезисіне негізделген, бірақ Маргетич бұл тек болжам екенін атап өтті, бірақ кейін ол оны қабылдамады. Неміс және австриялық ғалымдар Х. Кунстманн, Ж. Херрманн, Р. Вернер және О. Кронштейнердің славяндар туралы еркін пікірлері оның көзқарасына айрықша әсер етті. Клаич солтүстіктен оңтүстікке қарай славяндық көші-қон болмаған, керісінше оңтүстіктен солтүстікке қарай, славяндар Балқанның жергілікті тұрғындары болғандықтан, Картаниядағы Ақ Хорватиядан ақ хорваттар деп аталатын көші-қон болған жоқ деп болжады. Ол Х. Кунстманның славяндардың өздерінің тайпалық атаулары жоқ деген тезисін қолдады, ал олардың атаулары иллириялық, грек және византиялық мәдени ортаға ілесуі керек. Ол хорваттарды аварлар билеген авар қағанатындағы славяндар деп санайды және хорват мемлекеттік ұйымы мен župan және ban атақтары аварлық болып саналады. Ол 9-ға дейінгі дәуірдегі қабірлер хорваттарға емес, аварларға тиесілі деп ойлады және аварлар Далматияда өмір сүрген. Бұл және басқа да көзқарастар, мысалы, Либурнияның готикалық әкімшілік шығу тегі және Авар županijska Liburnia, banska Liburnia және županijska Istria, сондай-ақ оның теорияларына дәлел болмаған кезде археологтардың құзырсыздығын үнемі қарастырған, қазіргі ғалымдар Н. Будак және П. Штих сияқты сенімді дәлелдер мен көздердегі негіздер жоқ деп сынға алды. Мирослав Брандт Клайчті хорват тарихнамасына деген көзқарасында социалистік Югославияның қорғанышы ретінде сынға алды.