Кіріспе

Британдық саясаткер Джон Денис Профумо (/p//r//ə/'/f//juː//m//oʊ/ prəFEWmoh; 30 қаңтар 1915 – 9 наурыз 2006) – британдық саясаткер, 1961 жылы 19 жасар модель Кристин Килермен болған қарым-қатынасынан кейін 1963 жылы мансабы аяқталды. Бұл дау, «Профумо ісі» деп белгілі болды, оның Харольд Макмилланның консервативтік үкіметінен кетуіне әкелді. Үкіметтен кеткеннен кейін Профумо Шығыс Лондондағы «Тойнби Холл» қайырымдылық қорының ерікті қызметкері болып жұмыс істеді, кейін бас қаржы жинаушысы болды. Оның осы қайырымдылық қызметтері беделін жақсартуға көмектесті және 1975 жылы Британ империясы орденінің командирі (CBE) атағымен марапатталды.

Ерте өмір және мансап

Профумо Лондонның Кенсингтон қаласында дүниеге келген. Ол 1940 жылы қайтыс болған итальяндық текті дипломат және адвокат Альберт Профумоның ұлы. Ол Харроу мектебінде және Оксфордтың Брэсеноз колледжінде білім алған. Оксфордта оқыған кезінде Профумо Буллингдон клубының мүшесі болды. 1933 жылы "Джек" Профумо неміс студенті Гизела Клейнмен ұзаққа созылған қарым-қатынас бастады, ол кейін модель болды, содан кейін Парижде неміс тыңшылық қызметінде жұмыс істеді және ақырында Эдвард Уайнегард атты американдыққа тұрмысқа шықты. Құпия қызмет құжаттарында Профумоның да Винегардқа, депутат болған кезінде хат жазғаны көрсетілген. 1939 жылдың 1 шілдесінде ол Корольдік бронетанктік корпусына екінші лейтенант болып кірді. Ол Солтүстік Африкада Нортгемптоншир атты әскер бөлімінде капитан (майор міндетін атқарушы) шенімен қызмет етті, онда оның есімділік туралы хабарлама жарияланды. Ол D күні Нормандияға түсірілді және Францияның осы аймағын бағындыру үшін қаһарлы шайқастарға қатысты. Британ армиясындағы соңғы шені – бригадир. 1944 жылдың 21 желтоқсанында майор (уақытша подполковник) Профумо "Италиядағы батылдығы мен ерекше қызметі үшін", атап айтқанда, 15-ші армия тобының командирі фельдмаршал сэр Гарольд Александрдың штабындағы қызметі үшін Британ империясы орденінің офицері (OBE, әскери бөлімі) болып тағайындалды. 1947 жылдың қараша айында полковник Профумо АҚШ тарапынан "Одақтастардың ісіне қосқан еңбегі үшін" "Бронза жұлдызы" медалімен марапатталды.

Саяси мансап

1940 жылы, әлі әскерде қызмет етіп жүрген кезінде, 3 наурыздағы қосымша сайлауда Профумо Нортгемптонширдегі Кеттеринг округі үшін консервативті партиядан парламент мүшесі (депутат) ретінде Халық палатасына сайланды. Біраз уақыттан кейін ол Норвегиядағы Нарвик шайқасындағы британдық жеңілістен кейін өткен пікірталаста Чемберлен үкіметіне қарсы дауыс берді. Профумоның бұл әрекеті үкіметтің бас шендісі Дэвид Маргессонды ашуландырып, оған: «Мен саған айта аламын, сен өте жеңілтек, еш нәрседен түсініксіз кішкентай адамсың. Өміріңнің соңына дейін әр таңда оянғанда, кеше жасаған ісіңе ұялатын боласың» деді. Кейін Профумо Маргессонның «одан да қате болмағанын» айтты. Профумо сол кездегі ең жас депутат болды, ал қайтыс болған кезде 1940 жылғы Халық палатасының соңғы тірі қалған мүшесі атанды. 1945 жылғы сайлауда Профумо Кеттерингте Лейбористтік партияның үміткері Дик Митчисоннан жеңілді. Содан кейін 1945 жылы ол Жапониядағы британдық миссиясының штаб бастығы болып тағайындалды. 1950 жылы ол әскерден кетіп, 1950 жылдың ақпан айында өткен жалпы сайлауда Уорвикширдегі Стратфорд-на-Эйвон округінен депутат болып сайланды, бұл консерваторлар үшін сенімді орын болды. Профумо жақсы байланыстары бар, соғыста көзге түскен саясаткер болды және Маргессонның бұрынғы ашуына қарамастан, Консервативтік партияда жоғары бағаланды. Осы қасиеттерінің арқасында ол 1951 жылы сайланған консервативтік үкіметте мансап баспалдағын жылдам өрледі. 1952 жылдың қарашасында Азаматтық авиация министрлігінің парламенттік хатшысы, 1953 жылдың қарашасында Көлік және Азаматтық авиация министрлігінің бірлескен парламенттік хатшысы, 1957 жылдың қаңтарында Колониялар жөніндегі парламенттік мемлекеттік хатшысы, 1958 жылдың қарашасында Сыртқы істер министрлігінде парламенттік мемлекеттік хатшысы және 1959 жылдың қаңтарында Сыртқы істер жөніндегі министр болып тағайындалды. 1960 жылдың шілдесінде ол Соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы болып тағайындалды (Кабинетке кірмей) және Құпия кеңеске ант берді. 1954 жылы актриса Валери Хобсонға үйленді.

Профунмо ісі

1961 жылдың шілдесінде Кливдендегі виконт Астордың үйінде өткен кеште Джон Профумо 19 жасар модель Кристин Килермен танысты. Профумо мен Килер арасындағы қарым-қатынастың нақты ұзақтығы күмәнді, ол 1961 жылдың тамызында қауіпсіздік қызметі Профумоны Уорд айналасындағы адамдармен араласудың қауіпті болуы мүмкін екені туралы ескерткеннен кейін аяқталды, немесе 1961 жылдың желтоқсанына дейін ынтасы төмендеп жалғасты. Килер Кеңес елшілігінің әскери атташесі Евгений Ивановпен де қарым-қатынаста болғандықтан, мәселе ұлттық қауіпсіздік сипатын алды. 1962 жылдың желтоқсанында Лондонда Килермен байланысы бар екі адамның қатысуымен болған оқ ату оқиғасы баспасөзді оны тергеуге итермеледі, ал журналистер оның Профумо мен Ивановпен болған қарым-қатынасы туралы тез білді. Бірақ британдық саясаткерлердің жеке өміріне қатысты құрметтеу дәстүрі, сотқа шақырудан қорқу себепті, 1963 жылдың наурызына дейін сақталды. Сол кезде Лейбористік партияның депутаты Джордж Вигг, істің ұлттық қауіпсіздік аспектілерімен жетекшілік етіп, Парламенттік иммунитетін пайдаланып, Төменгі палатада Профумо мен Килерді байланыстыратын қауесеттерге сілтеме жасады. Профумо кейін Килермен таныс екенін мойындады, бірақ олардың қарым-қатынасында ешқандай "зияраттық" болмағанын жоққа шығарды және газеттер мұны дәлелдесе, сотқа беретінін мәлімдеді. Профумоның мәлімдемесі газеттердің Килер туралы жаңалықтар жариялауына кедергі келтірмеді, және Макмилланға Профумоның жағдайының тұрақсыз екені тез анық болды. 1963 жылдың 5 маусымында Профумо британдық саясатта кешірілмейтін қылмыс саналған Килермен болған қарым-қатынасын жоққа шығарған кезде наурызда палатаға жалған айтқанын мойындауға мәжбүр болды. Профумо лауазымынан және Таяу кеңестен кетіп, өзінің палатадағы орнын босату үшін Chiltern Hundreds басқарушысының лауазымына тағайындалды. Жұртқа мойындамас бұрын Профумо әйеліне істің шындығын айтты, ол оны қолдады. Оның Килермен болған қарым-қатынасы ұлттық қауіпсіздікке нұқсан келтіргені ешқашан дәлелденбеді. Бұл оқиға консервативтік үкіметті дүрліктірді және 1964 жылғы сайлауда Лейбористерден жеңілуіне себепкер болды деп есептелді. Макмиллан бұл кезде денсаулығына байланысты 1963 жылдың қазанында лауазымынан кетіп, оның орнына Алек Дуглас Хоум келді. Профумо өмірінің соңына дейін бұл мәселе туралы толық үнсіздік сақтады, тіпті 1989 жылы оны Ян МакКеллен ойнаған "Скандал" фильмі мен Килердің естеліктері іске деген қызығушылықты қайта жандандырған кезде де. Профумоны Эндрю Ллойд Вебердің "Stephen Ward" мюзиклінде Дэниел Флинн ойнады, ол 2013 жылдың 19 желтоқсанында Олдвич театрында ашылды. Оны Бен Майлз 2019/2020 жылғы BBC драмасында "Кристин Килердің соты", ал Тим Стид Netflix сериалында "Корона", онда Профумо ісі 2-ші маусымның 10-шы эпизодының ("Сырлы адам") сюжетіне кіреді, бейнеледі.

Кейінгі өмірі

Профумо жұмыстан кеткеннен кейін көп ұзамай, ол жерде күзетші болған Уолтер Бирмингем оны Тойнби залында ерікті ретінде жұмыс істеуге шақырды. Тойнби Холл – Лондонның шығыс бөлігінде орналасқан қайырымдылық қоры, және Профумо өмірінің соңына дейін сол жерде жұмыс істей берді, Тойнби Холлдың бас қаржы жинаушысы болып, саяси шеберлігі мен байланыстарын пайдаланып, көп сомада ақша жинады. Бұл жұмыстың бәрі ерікті түрде жасалды, себебі Профумо мұраға қалған байлығымен өмір сүре алды. Оның әйелі, актриса Валерия Хобсон да 1998 жылы қайтыс болғанға дейін қайырымдылықпен айналысты. Кейбіреулер Профумоның қайырымдылық жұмысы оның абыройын қайта қалпына келтірді деп санайды. Оның досы, әлеуметтік реформа жақтасы лорд Лонгфорд, "Мен өмірімде таныған барлық адамдардан гөрі Профумоға көбірек құрметтеймін" деді. Профумо 1975 жылғы туған күніне орай тағайындалған наградалар бойынша Британ империясы орденінің командирі (CBE, азаматтық дивизиясы) атанды және Букингем сарайындағы салтанатты шарада осы награданы алды, бұл оның беделін қайта жаңартқанын көрсетеді. 1995 жылы бұрынғы консервативті премьер-министр Маргарет Тэтчер оны 70 жылдық мерейтойлық кешкі асқа шақырды, онда ол королеваның жанында отырды. Ол тек сирек ғана көпшілік алдына шықты, әсіресе соңғы жылдары дөңгелек креслода жүрді. Оның соңғы пайда болуы 2005 жылғы 8 қарашада сэр Эдвард Хиттің естелік жиынында болды.

Өлім және құрмет көрсету

2006 жылдың 7 наурызында Профумо инсульт алды және Лондонның Челси және Вестминстер ауруханасына түсті. Ол екі күннен кейін 91 жасында отбасының қасында қайтыс болды. Оның өлімінен кейін көптеген сарапшылар оны 1963 жылғы дауға байланысты саяси мансабынан түскеннен кейін қоғамға жасаған үлесі үшін де, сол даудың себебі болған жанжал үшін де еске алу керек екенін айтты. Ол Мортлейк крематорийінде кремацияланды; оның күлі әйелінің күлімен бірге Гершемдегі Әулие Петр шіркеуі алдындағы отбасылық мазарда жерленді.