Кіріспе
Хал Эшби режиссерлік еткен 1973 жылғы фильм. "Соңғы толыққанды мәлімет" – Хал Эшби режиссерлік еткен, Роберт Таунның сценарийіне негізделген, 1970 жылғы Деррил Понисанның аттас романынан бейімделген 1973 жылғы американдық комедиялық драма. Фильмде Джек Николсон, Отис Янг, Рэнди Куэйд, Клифтон Джеймс және Кэрол Кейн түскен. Онда Вирджиниядағы базасынан Мэн штатындағы Портсмут теңіз түрмесіне эмоционалды түрде жабық жас сарбазды сүйемелдеуге міндеттелген екі тәжірибелі теңізшінің тағдыры баяндалады. "Соңғы толыққанды мәлімет" фильмі 12 желтоқсан 1973 жылы Columbia Pictures тарапынан Америка Құрама Штаттарында көрсетілді. Фильм сыншылардан жағымды пікірлер алды, олар Николсон мен Куэйдтің актерлік шеберлігін, сондай-ақ Таунның сценарийін жоғары бағалады. Фильм екі "Алтын глобус", үш "Оскар" және төрт "Британ академиясы" сыйлығына ие болды (екі сыйлық жеңіп алды).
The Last Detail is a 1973 American comedy drama film directed by Hal Ashby, from a screenplay by Robert Towne, based on the 1970 novel of the same name by Darryl Ponicsan. The film stars Jack Nicholson, Otis Young, Randy Quaid, Clifton James, and Carol Kane. It follows two career sailors assigned to escort a young emotionally withdrawn recruit from their Virginia base to Portsmouth Naval Prison in Maine. The Last Detail was theatrically released in the United States by Columbia Pictures on December 12, 1973. The film received positive reviews from critics, who praised the performances of Nicholson and Quaid, as well as Towne's screenplay. It was nominated for two Golden Globe Awards, three Academy Awards, and four British Academy Film Awards (winning two).
Сюжет
Норфолк, Вирджинияда, әскери-теңіз күштерінде өмір бойы қызмет ететін бірінші сыныпты сигналшы Билли "Бадасс" Буддуски мен бірінші сыныпты мергенші Ричард "Муле" Мулхолл 18 жасар теңізші Ларри Медоусты Мэн штатының Киттери қаласы маңындағы Портсмут теңіз түрмесіне сүйемелдеуге тағайындалады. Медоуз әскери сотта айыпталып, ар-намысына тиетіндей босатылып, Норфолк теңіз базасының командирінің әйелі басқаратын қайырымдылық қорабынан 40 доллар ұрлағаны үшін сегіз жылға бас бостандығынан айырылады. Бадасс пен Мульге Медоусты түрмеге жеткізуге бір апта уақыт беріледі. Бастапқыда олар бұл тапсырмадан және Медоустың ұрлық әдетінен кейіпті болғанымен, жас жігітті ұната бастайды, ол ұялшақ, тәжірибесіз және тағдырына мойынсұнған. Медоустың жазасының әділетсіз екенін сезініп, оған жақсы уақыт өткізуді қалап, екеуі жол бойында тоқталып, жас жігітке жақсы саяхат сыйлайды. Топтың іс-қимылдары арасында барларға бару, теңізшілермен төбелес және басқа да оқиғалар бар. Пойыздан қалып қойғаннан кейін түнде қонақ үйде ішіп, теледидар көреді. Бадасс Медоуске бірнеше флаг семафор сигналдарын үйретеді және жас тұтқынды өзін қорғауға шақырып, оны төбелес салуға тырысады, бірақ сәтті болмайды. Келесі күні таңертең олар Нью-Джерси штатының Камден қаласына Медоустың анасын көруге барады, бірақ ол үйде болмайды және үй ішімдік бөтелкелерімен шатасып жатыр. Нью-Йоркте ер адамдар Медоуске дұға етуді үйрететін Ничирен буддасының тобымен кездеседі. Буддистердің бірі үшеуін үй кешіндегі тойға шақырады, онда ол Медоуске түрмеден қашып, Канадада пана табуға көмектесуді ұсынады. Медоус "ең жақсы достарына" қиындық туғызуды қаламаймын деп, келіспейді. Бадасс теңіздің романтикасы туралы әңгімелесіп, әйелді баурап алуға тырысады, бірақ ол қызығушылық танытпайды. Муль либералды партия қонақтарымен теңіз күштерінде қызмет ету туралы қиын әңгімелер жүргізеді. Бостонда Бадасс пен Муль Медоусты пәктігін жоғалту үшін қыздар үйіне алып барады. Жас қызбен жалғыз қалғанда, Медоус бірден шәһуаттайды, бірақ Муль мен Бадасс Медоуске екінші мүмкіндік беру үшін ақы төлейді. Күту кезінде Бадасс пен Муль теңіз күштерінен тыс өмірлері туралы әңгімелеседі. Бадасс бұрынғы некесі әйелінің оны теледидар жөндеушісі етіп алуын қалауынан бұзылғанын айтады. Муль үйленбеген және әлі де анасын асырап отыр. Келесі күні таңертең Медоус екі адамға қыздардың кәсібіне қарамастан, ол оған романтикалық сезімдер білдірген болуы мүмкін деп ойлайды. Портсмутқа кетер алдында Медоус пикникке баруды сұрайды. Аға теңізшілер хот-дог сатып алады және жергілікті паркте қарда барбекю жасауға тырысады, онда Бадасс Мульге Медоус туралы алаңдауын және түрмеде кездесетін қорлық мүмкіндіктерін айтады. Медоус кенеттен қашып кетуге тырысады, бірақ құлап түседі және екі адам оны ұстап алып, ұрып-соғады. Бадасс пен Муль Медоусты түрмеге алып барады, онда ол бір сөз де айтпастан өңдеуге жіберіледі. Жас дежур офицері, Анаполис сақинасын киген теңізші бірінші лейтенант, Медоустың жарақаттарын байқап, Бадасс пен Мульды сөкпейді. Теңізшілер Медоустың қарсылық көрсетуге немесе күресуге тырысқанын сұрайды, олар оны жоққа шығарады. Офицер оларға қиындық тудырады, олардың бұйрықтарына Норфолктегі қару шебері ешқашан қол қоймағанын байқап, теңіз күштеріне қатысты бұйрықтар әлі де Норфолкте деп мәлімдейді. Офицер екеуінің үлкен қиындыққа тап болғанын айтады, бірақ олар оның басшысымен, атқарушы офицермен сөйлесуді талап еткенде, жеңіледі. Шығарып бара жатқанда, Бадасс офицерге құжаттың көшірмесін сақтап қалмағаны үшін ескертеді. Топсырма аяқталғаннан кейін, екеуі түрмеден қашып, офицердің нашарлығына наразылық білдіреді. Екеуі де Норфолкке оралғанда бұйрықтары келіп түсетініне үміттенеді.
Өндіріс
Продюсер Джерри Айрес 1969 жылы Даррил Пониксанның романына құқықтарды сатып алған. "Драйв, ол айтты" түсірілімінен оралғаннан кейін Роберт Таун романды бейімдеуге кірісті. Сценарий авторы сценарийді жақын достары Джек Николсон мен Руперт Кросс есімді актерлерге арнап жазды. Романды бейімдегенде Таун Буддускидің "сыртқа көрінбейтін интеллектуалдық қабілетін және оның әдемі әйелін" алып тастады. Сценарий авторы сондай-ақ, кітаптағыдай Буддускинің қаза таппай, тірі қалуын қамтамасыз ететін жаңа финал жасады. Кастинг директоры Линн Столмастер Эшбиге актерлердің соңғы іріктемесін ұсынды, соның ішінде Рэнди Куэйд пен Джон Траволта ерекше көзге түсті. Алғашқы нұсқада Медоустың кейіпкері "әлсіз, кішкентай жігіт" ретінде суреттелген, бірақ Эшби 6'4 (бір метр 93 сантиметр) бойы бар Куэйдті ойнатуды қалады. Оның Ашбиге ұнаған ерекше және осал қасиеттері болды. Таун: "Осы алып адамның әлсіздігіне қарап, қатты қайғы сезімі пайда болады. Бұл керемет таңдау деп ойладым, мен мұндай нәрсеге ешқашан ойымды жеткізбеген едім".
Алдын ала өндіріс
Жоба 18 айға тоқтап қалды, ал Николсон «Марвин бақтарының патшасы» фильмін түсірді. Гүбер Айрстің алдында Берт Рейнольдс, Джим Браун, Дэвид Кэссиди және жаңа сценарист табуға уәде берді, сонда өндіріс дереу мақұлданатынын айтты. Айрс бұл ұсынысты қабылдамады, ал студия продюсер фильмді басқа студияға өткізіп жібермесі үшін күтуге келісті. Ашби мен Айрс әскери жарияланымдарды оқып, сценарийдегі ұсақ қателерді түзетуге көмектескен, қазіргі және бұрынғы әскери қызметкерлермен сұхбаттасты. Режиссер Норфолк, Вирджиниядағы теңіз базасында және Портсмут, Нью-Гэмпширдегі түрмеде түсіргісі келді, бірақ АҚШ Теңіз күштерінен рұқсат ала алмады. Дегенмен, Канада Теңіз күштері ынтымақтастыққа келісті және 1972 жылдың тамыз айының ортасында Ашби мен оның кастинг директоры Сталмастер Торонто, Онтариоға теңіз базасын көру және актерлермен кездесу үшін сапарлады. База олардың қажеттіліктеріне сай болды, және Ашби Кэрол Кейнмен танысты, оны кішкентай рөлге шақырды. Фильмнің бастапқы сахналары Канада теңіз базасында емес, Канада Әуе күштері мен Армиясының ірі оқу базасы – CFB Borden-де түсірілді. Ашби Канадада түсірілім локацияларын іздеу кезінде марихуанамен ұсталды. Бұл студияның жобаны қолдаудан бас тартуына әкелуге жақын болды, бірақ режиссердің есірткіге қатысты құлқы туралы кеңінен хабарланбады, ал Николсон оған берік адалдығын сақтады, бұл шешуші фактор болды. Фильм түсірілімге кіріспес бұрын, Кросске емдеуге келмейтін ісік диагнозы қойылды. Ашби түсірілімді бір аптаға кейінге шегерді, Кросске жаңалықты қабылдап, фильмде ойнауын жалғастыруға батыл болатынын шешуге мүмкіндік берді. Актер фильмде ойнаудан бас тартты, ал Ашби мен Сталмастер оның орнын толтыру үшін асыққымен іздестірді. Олар Отис Янгты таңдады.
Негізгі фотосурет
Ашби тәжірибесіз Куэйдке көмектесу және жақында рольге шақырылған Янгтың рөлге енуіне көмектесу үшін фильмді хронологиялық тәртіппен түсіруді шешті. Торонтоның Норфолк ретінде қолданылуын есептемегенде, түсірілім үш басты кейіпкердің саяхаты сияқты нақты орындарда жүргізілді. Бастапқыда Куэйд өте шаршап, жақсы әсер қалдыруға тырысты. Ашби актерді жақыннан бақылап, рөлге дамуына мүмкіндік берді. Хаскел Векслер "Соңғы толықтау" фильмін түсіруге тиіс еді, бірақ ол Шығыс жағалаудағы түсірілім үшін кәсіподақ төлқұжатын ала алмады. Ашби Нестор Альмендрос пен Гордон Уиллиске жүгінді, бірақ екеуі де қолжетімді болмады. Алғашқы сценарийде үш теңізші Жоғарғы Соттың сатыларында ойын-сауық жасауы көзделген. Бірақ Бас судья Уоррен Э. Бергер рұқсат бермеді, бұл Никсонды сынаған Никсонның тағайындауына жауап ретінде жасалған деп хабарланды. Ашби "Жер иесі" фильміндегі операторы Майкл Чэпманды оператор-қоюшы қызметіне көтерді. Олар фильмге ерекше стиль беру үшін бірлесіп жұмыс істеді, ол шынайы, деректі стильді жасау үшін табиғи жарықты пайдалануды қамтыды. Ашби Николсонға кадр дайындалып жатқанда камераның видоискателегі арқылы қарауға рұқсат берді, осылайша ол сахнаның параметрлерін және кадр ішіндегі еркіндік деңгейін білді. Актер айтты: "Хал – мені босатып, өз жолымды табуға мүмкіндік берген алғашқы режиссер".
Өндірістен кейінгі
Бір күні түсірілімдер аяқталғаннан кейін Эшби өңдеушісіне қазірге дейін монтаждағандарын жіберуді бұйырды. Эшби нәтижеге таң қалды және өңдеушіні жұмыстан шығарды, өзі фильмді өңдеуге мәжбүр болады деп қорқып. Айрес «Кім кешкі асқа келеді?» фильмі үшін «Оскар» сыйлығына ұсынылған, бизнестегі ең жылдам өңдеушілердің бірі Роберт С. Джонсты шақыруды ұсынды. Джонс фильмді бастапқы түсірілімдерге қайта оралды және алты аптадан кейін төрт сағатқа созылған алғашқы нұсқасын дайындады. Эшби оның қабілеттеріне қатты риза болды және оған толық сенім артты. Джонс Эшбимен бірге режиссердің үйінде фильмді өңдеді. Бұл процесс тым ұзаққа созылды, себебі режиссер түсірген барлық кадрларын ойлап, толқыды. Эшби «Колумбия» киностудиясынан келген телефон қоңырауларын қабылдамай, соңынан компания басшылары оған жете алмады. Эшби Питер Селлерспен «Онда болу» фильмі туралы Лондонда кездесіп отырғанда Джонстан қоңырау алды. Джонс «Колумбия» студиясы фильмді дайынға жеткізуге кеткен уақыттан шаршағанын айтты. Студияның өңдеу бөлімінің басшысы Джонсқа фильмді алу үшін өкіл келе жатқанын хабарлады. Джонс фильмді беруден бас тартты, ал Эшби студияға қоңырау шалып, қызметкерлерді тыныштандырды. Таун кейде Эшбидің үйіне барып, жағдайды тексеріп, фильмнің қарқынын ұнатпады. Таунның айтуынша, Эшби «драмалық шиеленісті монтаж бөлмесіне қалдырды, нәтижесінде сценарий жұқарып қалды». Өңдеу кезінде «Колумбия» Эшби қолданған тікелей монтаждарды ұнатпады. Студиядағылар фильмдегі қатыгез сөздердің санына да алаңдады. Олар қаржылық қиындыққа тап болғандықтан, табысты фильмге мұқтаж болды. 1973 жылдың тамызында «Соңғы егжей-тегжейлі» фильмінің соңғы нұсқасы аяқталып, MPAA-ға жіберілді, ол фильмге R рейтингі берді. «Колумбия» компаниясы фильмге риза болмады және «fuck» деген сөз бар 26 жолды алып тастауды сұрады. «Соңғы егжей-тегжейлі» фильмінің кинотеатрларда көрсетілуі алты айға кейінге шегерілді, себебі «Колумбия» студиясы қатыгез сөздер мәселесін шешуге тырысты. Фильмде «fuck» сөзі барлығы 65 рет қолданылды және оның шығуымен бірге, фильмдегі осы сөздің ең көп қолданылуы бойынша рекорд жасады. Эшби «Колумбияны» фильмді көрермендерге көрсетуге көндірді, сонда олардың реакциясын білуге болады. Сан-Францискода көрсетілді, және көрсетілім үлкен сәттілікке ие болды.
Кассалық жинақ
Айрес «Соңғы деталь» фильмін Канн кинофестиваліне жіберуге Columbia студиясын көндірді. Фестивальде Николсон «Үздік актер» сыйлығын жеңіп алғаннан кейін студия фильмді кинотеатрларда көрсетуге рұқсат берді. Фильм Лос-Анджелестің Вествуд ауданындағы Bruin кинотеатрында 11 күндік, «Оскар»ға іліктейтін көрсетіммен ашылды, одан $46,369 түсім болды. 1974 жылдың көктеміне фильмтің кең ауқымды көрсетілімі жоспарланған. Фильм кеңінен көрсетілген кезде Никсон, Квейд және Таунға берілген «Оскар» номинацияларына қарамастан, кассалық табысқа жете алмады. Солтүстік Америкадағы кинотеатрларда фильм жалпы сомада 5 миллион долларлық кіріс әкелді.
Үй медиасы
Бастапқыда VHS және Betamax видеокассеталарында, сондай-ақ лазерлік дискілер мен сыйымдылықты электрондық дискілерде (CED) шығарылды, кейін DVD форматында. Sony Pictures 1999 жылдың 14 желтоқсанында Америка Құрама Штаттарында «The Last Detail» фильмін DVD форматында шығарды. Алғаш рет Blu-ray дискісінде шектеулі басылым ретінде АҚШ-та 2016 жылдың 19 қаңтарында Twilight Time компаниясы екі қосымша мүмкіндікпен – оқшауланған музыкалық трек пен кинотеатр трейлерімен ұсынды. Фильмді Ұлыбританияда Powerhouse Films компаниясы 2017 жылдың 27 ақпанында екі форматтағы шектеулі жиынтық ретінде шығарды. Қосымша мүмкіндіктерге фильмнің екі монтаждалған нұсқасы, түпнұсқа трейлері, жарнамалық материалдар, оператор Майкл Чэпменмен жасалған жаңа сұхбат және буклет кіреді.
Сыни жауап
Фильм өте жағымды пікірлер алды. "Нью-Йорк Таймс" газетінде Винсент Канби Николсонның ойынын "ол жасаған ең жақсы нәрсе" деп атады. "Variety" журналы да Николсонды "тамаша актерлік шеберлігі бар актерлердің" алдындағы ең жақсы актер ретінде жоғары бағалады. "Чикаго Трибьюн" газетінің Джин Сискел фильмге төрт жұлдыз берді, Николсонның "өте әсерлі өнер көрсетуін жалғастырып жатқанын" және сценарийдің "күлкілі де ойлы екенін" жазды. Ол "ер адамдар тобындағы ақымақтық, ессіздік және жасырын жылуды көрсетеді". Ол оны жылдың ең жақсы фильмдері тізімінде екінші орынға ("Күн мен түннің артында") қойды. "Лос-Анджелес Таймс" газетінің Чарльз Шамплин оны "керемет кинотуынды" деп атады, оның тамаша актерлік шеберлігі, өткір әзілдері және уақыт пен орта туралы нақты сезімі үмітсіздік және жоғалған тазалық туралы хабарламаларынан асып түседі. Бірақ бұл фильм ауыр, өте ауыр". Керісінше, "The Washington Post" газетінің Гари Арнольд жазған жалпы жағымсыз пікірде "егер режиссура өткіррек болғанда, бұл қысқартылған бейімделу жұмыс істеген болар еді. Алайда, Эшби жаңадан бастаған режиссер секілді, камераны және жарықты дұрыс орналастыра алмаған, сондай-ақ оқиғаның қандай қарқынмен және қандай сезімдермен жүру керектігін білмегендей режиссура жасады". Бірақ Эндрю Саррис Эшбидің "сезімтал, нақты режиссурасын" мақтады. "Time" журналының Ричард Шикель: "Таунның сценарийінде әдемі реализм бар, ал режиссер Эшби камерасын 30-шы жылдардағы американдық режиссерлердің қарапайым материалдарды қалай түсіргеніне ұқсас қарапайымдықпен қолданады". Фильм 2013 жылғы Канн кинофестивалінің "Канн Классикасы" бөлімінде көрсетілді. Пол Татара фильмнің "ұсақ-түйектері, көркем тілі және толық сенімді кейіпкерлердің дамуы, олар жиналып, шынайы эмоционалдық әсерге ие" екенін айтып, Таунның "надан, жүрек ауыртатын сценарийін" жоғары бағалады.
Марапаттар мен ұсыныстар
"Соңғы егжей-тегжейлі" 1974 жылғы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма" сыйлығына ұсынылды және Николсон ең үздік актер сыйлығымен марапатталды. Ол сондай-ақ үш "Оскар" сыйлығына ұсынылды: Джек Николсон – ең үздік актер, Рэнди Куэйд – ең үздік қосалқы актер және Роберт Таун – ең үздік бейімделген сценарий үшін. Бірақ ешқайсысы жеңіске жетпеді. Сонымен қатар, "Соңғы егжей-тегжейлі" екі "Алтын глобус" сыйлығына ұсынылды – Николсон ең үздік актер – драмалық фильмде және Куэйд ең үздік қосалқы актер – фильмде. Николсон фильмдегі рөлі үшін басты рөлдегі ең үздік актер номинациясы бойынша BAFTA сыйлығын жеңіп алды. Николсон Ұлттық кино сыншылары қоғамы мен Нью-Йорк кино сыншылары тобының үздік актер сыйлығын жеңіп алды. Дегенмен, ол өзінің осы рөлі үшін "Оскар" сыйлығын ұтып алмағанына көңілі қалды. "Мен "Соңғы егжей-тегжейлі" фильмімен Канн фестивалінде жеңіске жеткенін ұнатамын, бірақ "Оскар" сыйлығын алмауымыз қатты ренжітті. Мен оны сол фильмде жасадым, ол менің ең жақсы рөлім болды".
Бейресми жалғасы
2006 жылы режиссер Ричард Линклейтер «Соңғы деталь» фильмінің жалғасы – «Соңғы жалау ұшып бара жатқанда» романын бейімдеуге қызығушылық танытты. Романда Буддуски бар ұстап, ұлы Ирак соғысында қаза болғаннан кейін Ларри Медоузбен қайта табысады. Линклейтер мен Понисан бірлесіп жазған осы бейімдеу 2017 жылдың қараша айында шықты және Брайан Кранстон, Лоуренс Фишберн мен Стив Карелл бас рөлдерде ойнады.