Кіріспе

Кеме апаты артефактілерін талдау арқылы адам іс-әрекетін зерттеу Кеме апаты археологиясы - кеме апаттарын зерттеу мен зерттеуге маманданған археология саласы. Оның әдістері археологияны су асты археологиясы ретінде суға секірумен біріктіреді. Алайда, кеме апаттары жер бетінде табылған. Ауа райының орнынан пайда болған процестер мен теорияларды түсіну керек, осылайша ағаш қазбалау процесінде және одан кейін пайда болатын материалдардың сынамасы мен араласқандығы себеп болған археологиялық материалдағы бұрмалануларды ескеру қажет. Құлағанға дейін кеме ұйымдасқан машина ретінде жұмыс істеген, ал оның экипажы, жабдықтары, жолаушылары мен жүгін жүйе ретінде қарастыру керек. Материалдық қалдықтар теңізге жарамдылық, навигация және қозғалтқыш функциялары, сондай-ақ кемедегі өмір сүру туралы мәлімет беруі керек. Бұл ілмектер, сондай-ақ, кеме қалай жұмыс істегенін, әсіресе әлеуметтік, саяси және экономикалық жүйелерге қатысты болуы мүмкін. Су астындағы кеме апат болған жерлер ЮНЕСКО конвенциясы бойынша қорғалған.

Су асты мәдени мұрасын қорғау туралы ЮНЕСКО конвенциясы

Жүз немесе одан да көп жыл бойы су астында қалған кеме апаттары ЮНЕСКО-ның су асты мәдени мұрасын қорғау туралы конвенциясымен қорғалады. Бұл конвенция тарихи және мәдени ақпараттың талан-таражға ұшырауына, жойылуына немесе жоғалуына жол бермеуді мақсат етеді. Ол қатысушы мемлекеттерге халықаралық құқықтық база арқылы су асты мәдени мұраларын қорғауға көмектеседі.

Мюкелройдың үлгісі

Кеме апаттарының археологиясын сипаттау мен түсіндірудің жүйелі моделін алғаш рет Кит Мюкелрой 1976 жылы 1664 жылы апатқа ұшыраған Кенемерланд туралы мақаласында ұсынды. М. Мукельройдың жүйелік моделі кемелердің апатқа ұшырағаннан кейін, кейіннен құтқару жұмыстары мен қоршаған орта факторларынан қалған қалдықтардың ыдырау мен қайта орналасуын сипаттайды. Мұкельрой өзінің моделінде табиғи процестер мен адам әрекеті екеуін де қарастырғанмен, кейінгі зерттеулер негізінен қоршаған орта факторларын кеңейтті және адам процестері туралы аз жарияланды. Muckelroy моделін апат кезінде адамның мінез-құлқын және адамдар мен кеме апаттары арасындағы ұзақ мерзімді байланысты қарастыру үшін кеңейтеді. Бұл модель апатқа ұшыраған адамдардың зерттеулерін пайдаланады, адам қызметінің сипаттамаларын апат кезінде кезеңдерге бөледі. Бұл модель: әсер ету алдындағы қауіп фазасын қарастырады, онда қауіпті қарастыратын адамдар апат болмайтындай әрекет жасаудан аулақ болуы мүмкін немесе ұшыраған қауіпті азайту үшін сәтсіз әрекет етуі мүмкін, мысалы, апат орны үлкен қауіптен аулақ болуға тырысудың нәтижесі болуы мүмкін. Жүкті сақтау да қауіп-қатер туралы ескертуді білдіруі мүмкін. Соқтығысу алдындағы ескерту кезеңі, онда адамдар апаттан аулақ болу үшін, мысалы, кемені жағаға жүгірту, жүкті тастау немесе зәкірлерді тастау сияқты қатаң шаралар қабылдауы мүмкін. Шабуыл, кемеден шығу немесе кемеде қалу туралы шешім қабылданады және мысалы, қайтадан суға шығуға тырысады. Жағдайдан кейін, аман қалғандар қайта топтасып, мысалы, өз заттарын құтқарып немесе жөндеу жұмыстарын жүргізеді. Құтқару және апаттан кейін, кеме тасталған жағдайда және үшінші тараптар жүзуге қауіп төндіретін қалдықтарды құтқару немесе жоюға қатыса алады.

Материалды су астында сақтау

Теңіз түбінде су астында қалған тарихтың дәлелдері үшін өте жауыз ортаны қамтамасыз ететін көптеген мысалдардың бірі, ең танымал, RMS Титаник, салыстырмалы түрде жас апат және терең суда кальцийді ашса да, бетондық пайда болмайды, мықты және салыстырмалы түрде тұтас көрінеді, дегенмен оның болат пен темір қаңқалы кері қайтарылмайтын күйге түсті. Мұндай бүлінудің жалғасуы сөзсіз, деректер мәңгілікке жоғалады, нысандардың мән-жайы жойылады және кеме апатының басым бөлігі ғасырлар бойы Атлант мұхитының түбінде толығымен бұзылады. Салыстырмалы дәлелдер барлық темір және болат кемелер, әсіресе оттегі көп ортада орналасқан кемелер, бұзылуы жалғасуда және тек олардың қозғалтқыштары мен басқа да машиналары теңіз түбінен жоғары көтерілгенше солай болады. Уақыт өткеннен кейін де сақталған кезде темір немесе болат корпус көбінесе сынық, бетонды және коррозия өнімдерінің қабатында металл қалмайды. Мысалы, 1970-ші жылдары табылған USS Monitor кемесі жергілікті жерде сақтап қалу бағдарламасына ұшырады, бірақ кеме нашарлау қарқыны соншалықты жоғары болды, сондықтан апаттан ештеңе сақталмау үшін оның мұнарасын құтқару жұмыстары жүргізілді. Табиғи кеме қатынасына кедергі келтірген кейбір кеме апаттары сол қауіпті себеппен батып кеткен кеме апаттарымен ұшырасу қаупі бар немесе олар кеме қатынасына қауіп төндіретіндіктен қасақана жойылады. Тіпті терең суларда да құбырлар салу және терең теңізде тралмен балық аулау сияқты коммерциялық қызмет апатқа ұшырауы мүмкін. Мұндай апат Мексика шығанағында 1219 метр тереңдікте болған Марди Гра кеме апаты. Кеме апаты теңіз түбінде ұмытылған, 2002 жылы оны Okeanos Gas Gathering Company (OGGC) үшін жұмыс істейтін мұнай кен орындарын тексеру тобы тапты. Үлкен құбырлар жерлерді қиратып, олардың кейбір қалдықтарын қолжетімді етпейді, өйткені құбырлар мұхит бетінен мыңдаған фут төменгі субстратқа түседі. Тарғыштар су үстіндегі құрылыстарды бұзып, артефактілерді олардың мән-жайын ажыратып алады. text=Көметтің күйіп қалуы кезінде оның күйі көптеген өзгерістерге ұшырайды, содан кейін қалдықтар қоршаған ортамен тепе-теңдікке жетеді. Бастапқыда, бұзылу процесі оны жұмыс істейтін кемедегі адам ұйымдасқан түрінен су астындағы құрылым мен артефакттердің тұрақсыз күйіне ауыстырады. Табиғи күштер бұзылу процесінде оған әсер етеді және тепе-теңдікке жеткенше әрекет етуді жалғастырады. Ауыр заттар тез батып кетеді, жеңіл заттар батудан бұрын кетіп қалуы мүмкін, ал су үстінде жүзіп жүретін заттар толығымен жүзіп кетуі мүмкін. Бұл материалдың қалдықтарын сүзгілеуге және араластыруға әкеледі. Теңіз түбінде бір құрылымның кенеттен пайда болуы ағымдарды өзгертеді, бұл көбінесе теңіз түбінде жаңа шұңқырлар мен шөгінділер үлгілеріне әкеледі. Су астындағы химиялық процестер мен биологиялық организмдердің әсері дезинтеграцияға ықпал етеді. Осы процестердің кез келген кезеңінде адамдар араласып, мысалы, құнды заттарды құтқарып қалуы мүмкін. Ауа-райының құлап қалуы және басқа да археологиялық орындар сақталып қалды, өйткені теңіз түбінің динамикалық табиғаты артефактілердің тез арада шөгінділерге көмілуіне әкелуі мүмкін. Бұл шөгінділер анаэробты ортаны қамтамасыз етеді, ол одан әрі ыдыраудан қорғайды. Құрлықтағы торф бағдары мен құдықтар түріндегі ылғалды орта немесе су астындағы орта органикалық материалдардың, мысалы, ағаш, былғары, мата және мүйіздің тіршілігі үшін аса маңызды. Салқын және жарықсыздық артефактілердің сақталуына көмектеседі, өйткені органикалық белсенділік немесе химиялық реакциялар үшін аз энергия бар. Тұщы су тұщы суға қарағанда көбірек органикалық белсенділікті қамтамасыз етеді, ал әсіресе, тередо navalis, тек тұщы суда өмір сүреді, сондықтан тұнбалар болмаған кезде ең жақсы сақталғандардың кейбіреулері Солтүстік Америкадағы Ұлы көлдердің суық, қара суларында және Балтық теңізінде (аз тұздылық) табылды (онда Васа сақталған).

Кеме апаттарын түсіндіру және ұсыну

Су астында секірушілердің су астында секіру үшін қолайлы археологиялық орындарға баруына және түсінуіне мүмкіндік беру үшін су астында секірушілердің сусындары деп те аталады. Флорида Панхендл кеме апаты жолы 12 кеме апатына ие, соның ішінде жасанды рифтер және Флорида штатының Пенсакола, Дестин, Панама қаласы және Порт-Сент-Джоу маңындағы суға секіру, шнурхелмен және балық аулау үшін теңіз өмірі бар. Әйтпесе, таныстыру әдетте басылымға (кітап немесе журнал мақалалары, веб-сайттар және CD-ROM сияқты электрондық құралдарға) негізделеді. Теледидар бағдарламалары, веб-видеолар мен әлеуметтік желілер де су асты археологиясын кең аудиторияға жеткізуге мүмкіндік береді. Марди Гра кеме апаты жобасы білім беру ісінің бір бөлігі ретінде экспедиция кезінде HD сапалы бір сағаттық деректі фильм, көпшілікке көрініс үшін қысқа бейнероликтер мен бейнежаңартуларды біріктірді. Веб-трансляция білім беруді таратудың тағы бір құралы болып табылады. 2000 және 2001 жылдары бір апта бойы су астындағы бейне Queen Anne's Revenge Shipwreck Project әлемдегі мыңдаған балаға жеткен QAR DiveLive білім беру бағдарламасының бөлігі ретінде Интернетте веб-трансляцияланды. Nautilus Productions және Marine Grafics компаниясы бірлесіп жасаған бұл жоба студенттерге ғалымдармен сөйлесуге және су асты археологиясы тобының әдістері мен технологиялары туралы білуге мүмкіндік берді.

"Титаник" кемесі (1912)

1912 жылдың 15 сәуірінде "Титаник" кемесі апатқа ұшырады. Бұл кеме кемеге қосылған кездегі ең үлкен және ең сәнді мұхит кемі болды. Мұз таумен соқтығысқаннан кейін кеме екіге бөлініп, жер бетінен 2 миль тереңдікке дейін батып кетті. Атлантика мұхитының терең жерінде кеменің тұмсығы мұхиттың түбіндегі балшыққа терең батып, ыдыстар, машиналар, плиткалар және тіпті жолаушылардың сүйектері мұхит түбінде таралып кетті. Алайда теңіздегі құбылыстар Титаниктің өмір сүруіне кедергі жасай бастады. "Теңіздегі организмдер мен қышқыл балшық ағаш пен басқа да органикалық заттарды, соның ішінде адам сүйектерін де жалмап қойды. Бактериялар қоныстанғаннан кейін болатқа жем болып, қызыл, сары және сары түсті қосалқы өнімдер қалдырады". 1985 жылы, суға батқаннан 73 жыл өткен соң, ол табылды. Содан бері 2010 жылы робот көліктері кеме палубасында нақты кадрлар мен археологтарды түсіруге мүмкіндік берді.

SS Georgiana (1863)

SS Georgiana - 1800-жылдардың ортасында Конфедеративтік мемлекеттердің жүк кемесі болған американдық пароход. Ол Конфедерацияның ең қуатты крейсерлерінің бірі болып саналды. Алайда алғашқы сапарында суға батып, өртеніп кетті. 1965 жылы оны Чарльстон қаласында Э. Ли Спенс тапты. "Бүгінгі күні Георгиана судың түбінде, оның үлкен қазандығымен, жер бетінен 2 метрдей ғана тереңдікте жатыр. Қазір оның бетін көптеген теңіз жауынгерлері, теңіз биязықтары және тірі маржандар жауып тұр. Құрамында әлі де көп бөлшектер бар. Кей жерлерінде кеме корпусының оң жағы құмнан 3 метрден аса шығады".

"Анна патшайымның қайығы" - Қарақасқаның флагманы

Бұл кеме Қара сакалдың флагманы деп саналады, себебі оның шығу тегі дәлелденді. Бұл кеме бастапқыда "Ла Конкорд" деп аталып, француз құл кемесі ретінде қызмет еткен. Кеме Ортаңғы өткел арқылы өтіп бара жатқанда көптеген француздар мен африкалықтар қаза тапты немесе ауыр науқастанып қалды. Қарақас пен оның экипажы француз кемесін кездестіріп, оны ала алды, ал "Конкорд" экипажы мен жолаушылары күресе алмады. 1996 жылы зерттеушілер тобы Бофорт шығанағының маңында кеме қайдан шыққанын растайтын артефактілерді тапты. "Солтүстік Каролинадағы кеме апаты 31CR314 деп аталатын жерден бірнеше диагностикалық артефактілер табылды, соның ішінде 1705 жылы жасалған қола қоңырау, үнділік салмақ, ағылшындық "блендербус" оқ атуы, қорғасыннан жасалған оқ-дәрілер және екі оқ-дәрі шары". Бұл 18 ғасырдағы артефакттар, оқтар мен үлкен зәкірлер кеменің кім екенін растады.