Кіріспе

Англиялық епископ және философ, 1692–1752 жж.

Ерте өмір және білім

Батлер 1692 жылдың 18 мамырында дүниеге келген. Пресвитериандық зығыр мата сатушысының ұлы Батлер сол шіркеуде қызмет етуге бағытталған еді және болашақ архиепископ Томас Секкермен бірге осы мақсат үшін Глостердегі (кейін Теуксберидегі) Сэмюэл Джонстың диссидент академиясына түсті. Сол жерде ол англикандық теолог және философ Сэмюэл Кларкпен құпия хат алмасуды бастады. 1714 жылы ол Англия шіркеуіне қосылуға шешім қабылдады және Оксфордтың Ориел колледжіне оқуға түсті, 1718 жылы бакалавр дәрежесін алды, ал 1733 жылдың 8 желтоқсанында азаматтық құқық докторы атанды және 1718 жылдың 21 желтоқсанында Пикадиллидегі Сент-Джеймс шіркеуінде Талботтың қолынан дін қызметкеріне бекітілді. Оны жақсы білетіндер керемет адам, адал және жауапкершілігі жоғары дін қызметкері деп мақтайды. Әдебиетке құштар болмаса да, ол көркем өнерге, әсіресе сәулет өнеріне қызығушылық танытқан. Жозеф Англия шіркеуінде 16 маусымда еске алынады. Оның қолжазбалар жинағы болған (мысалы, 189 нөміріндегі лекциялық жинақ).

Деизмге шабуыл

Өзінің өмірінде және одан кейінгі көптеген жылдар бойы Батлер өзінің "Діннің аналогиясы, табиғи және ашылған" (1736 ж.) еңбегімен танымал болды, ол тарихшы Уилл Дюранттың айтуынша "бір ғасыр бойы христиандық аргументтің сенімсіздікке қарсы басты тірегі болып қалды". Джон Толанд және Мэтью Тиндал сияқты ағылшын деистері табиғаттың ақылды дизайнер мен шебердің айқын дәлелін келтірді, бірақ олар кереметтерге сенбеушілік және Киелі кітаптағы қатыгездіктер мен қайшылықтар себепті дәстүрлі христиандықты қабылдамады. Батлердің "Аналогиясы" деистерге жазылған көптеген кітаптардың бірі болды және ұзақ уақыт бойы ең тиімдісі саналды. Батлер табиғаттың өзі құпиялар мен қатыгездікке толы екенін, сондықтан Киелі кітаптағы сияқты бірдей кемшіліктерге ие екенін айтты. Табиғат пен адам мінез-құлқы туралы барлық білім тек ықтимал екендігін эмпирикалық тұрғыдан дәлелдеп, Батлер табиғатта және адам істерінде байқалатын үлгілерге ("аналогияларға") жүгінді, олардың пікірінше христиандықтың негізгі тұжырымдамаларын ықтимал етеді. Батлер "өйткені табиғат жұмбақтарға толы, аян одан да түсінікті болсын деп күтуге болмайды" деді. Бүгінде Батлердің "Аналогиясы" "көбінесе тарихи қызығушылық тудырады", оның оқылатын жалғыз бөлігі Джон Локктың жеке тұлға теориясын сынаған бөлімі болып табылады. Батлер "Уағыздарда" Томас Гоббсты және оның "Левиафан" (1651 ж.) еңбегінде қорғаған адам табиғатының эгоистік көзқарасын басты нысанаға алды. Гоббс материалист болды, ол ғылымның барлық оқиғалар себеп-салдарлы түрде анықталатын әлемді ашатынына және барлық адам таңдаулары белгілі бір уақытта ең күшті тілектерден туындайтынына сенді. Гоббс адамдарды зорлыққа бейім, өзімшіл және билікке құмар деп қарастырды. Мұндай көзқарас шынайы қайырымдылыққа, мейірімділікке немесе дәстүрлі мағынадағы моральдық ұғымға орын қалдырмады. "Уағыздарда" Батлер адамның мотивациясы Гоббс айтқаннан гөрі өзімшіл емес және күрделірек екенін айтады. Оның пікірінше, адам санасы – әр түрлі күйзелістер мен принциптердің ұйымдастырылған иерархиясы, олардың көпшілігі негізінен өзімшіл емес. Төменгі қабатта, былайша айтқанда, аш, ашу, қорқыныш және жанашырлық сияқты әртүрлі эмоциялар, құштарлықтар мен сезімдер сақталады. Олар дұрыс ұйымдастырылған санада екі жоғары принциппен басқарылады: өзімшілдік (өз ұзақ мерзімді бақытын барынша арттыруға деген құштарлық) және қайырымдылық (жалпы бақытты дамытуға деген құштарлық). Жалпы күйзелістер өз кезегінде адам санасындағы ең жоғары практикалық билікке: моральдық ар-ұжданға бағынады. Ар-ұждан, Батлер айтқандай, жақсы мен жаманды ажыратудың туа біткен сезімі, Құдайдан алған ішкі жарық және бақылаушы. Ар-ұждан жалпы бақытты және жеке бақытты дамытуға шақырады. Тәжірибе көрсеткендей, осы екі мақсаттың көп бөлігі қазіргі өмірде сәйкес келеді. Батлер көптеген себептермен, жалпыға ортақ игілікке көңіл бөлмейтін, этикалық емес және өзімшіл адамдар әдетте өте бақытты емес дейді. Алайда, зұлымдардың бір сәтте өркендеп жатқандай көрінетін сирек жағдайлар бар. Батлер әділдік пен жеке мүдделердің толық үйлесімділігін тек әділ Құдай ғана қамтамасыз ете алады деп есептеді, Ол өмірден кейін адамдарды олардың лайықтысымен сыйлайды және жазалайды.

Локктің сын-пікірлері

Аналогияның 1-қосымшасында Батлер Джон Локктың ықпалды "жеке тұлға" теориясына белгілі бір сын айтады. Бұл теорияда, адамды бір уақыттан екінші уақытқа дейін, осы кезеңде басынан өткен барлық физикалық және психологиялық өзгерістерге қарамастан, "бір адам" қылатын нәрсе түсіндіріледі. Локк жеке тұлғаның бір денемен немесе бір жанмен емес, бір санамен және есте сақтаумен анықталатынын айтқан. Локк пікірінше, есте сақтау – өміріміздің әртүрлі кезеңдерін байланыстыратын және жеке тұлғаның сақталуын қамтамасыз ететін "байлаушы" құрал. Аналогияның осы бөлігі бүгінгі күні ең көп оқылатын бөлігі болып табылады. Нақтырақ айтқанда, Локк А тұлғасының В тұлғасымен бірдей болуы үшін, А мен В кем дегенде бірнеше ортақ естеліктерге ие болуы керек деп санайды. Батлер болса, "шынайы" естеліктерді жалған естеліктерден ажыратудың жолы – сол естеліктерге ие болған адамдардың өзінде екенін айтты. Осылайша, Батлер есте сақтау жеке тұлғаны алдын ала болжайды және оны құрай алмайды деп мәлімдеді.

Құрмет

Батлер 16 маусымда АҚШ Епископальдық шіркеуінің литургиялық күнтізбесінде еске алынады.