Кіріспе
Қазақстан темір жол ұлттық компаниясы (Қазақстан темір жолы) - Қазақстан темір жол ұлттық компаниясы.
Kazakhstan Temir Zholy (KTZ; , ; Казахстанские железные дороги), also National Company Kazakhstan Temir Zholy, is the national railway company of Kazakhstan.
Ұйым
2002 жылы үкімет акционерлік қоғамы ретінде құрған КТЖ-ның міндеті - Қазақстанда темір жол көлігін дамыту, пайдалану және ұстау. Оның штаб-пәтері Астана қаласында орналасқан. Байланысты акционерлік компаниялар жылжымалы құрамға, жүк тасымалдау техникасына және жолаушылар тасымалы бөлімшесіне ие. Жөндеу орындары жекешелендірілді. Жеке компаниялар теміржол жүйесін пайдалана алатын жылжымалы құрамды иеленуі немесе жалға алуы мүмкін.
Желілік
Қазіргі темір жол желісі бұрынғы Кеңес Одағынан мұраға негізделген және 1520 мм кең кеңістігі бар. Бұл бұрынғы Кеңес Одағы елдеріне халықаралық шекараларда тегіс транзит қамтамасыз етсе, Қытайдағы темір жолдың стандартты калибрі 1435 мм; сондықтан Достық пен Хоргас / Алтынкөлде калибрдің үзілуі бар. KTZ кеңейтіліп жатқан жол туралы бақылау (2005). Ескі Транс-Арал темір жолының, Транс-Каспий темір жолының және Түркістан-Сибирь темір жолының Қазақстан бөлімдері КТЖ-ға қосылды. 25 кВ 50 Гц АС-те электрлендірілген.
Операция
ҚТЖ - 119,071 қызметкері бар (2020) Қазақстандағы ең ірі жұмыс беруші . Қазақстан халқының шамамен 1%-ы теміржол және оған байланысты компанияларда жұмыс істейді. Ол 46 800 жүк вагонын, 1700 локомотивті және 2300 жолаушылар вагонын басқарады. Компания табысты және оның 2020 жылғы кірісі 1,173.3 млрд қазақстандық теңгені құрады. 2020 жылы жүк тасымалдау саласы жалпы тоннажының өткен жылмен салыстырғанда 3,5%-ға өскенін, ал жолаушылар көлемі 54,5%-ға төмендеді.
Меншік иелері мен басшылығы
KTZ акцияларының 100%-ы Samruk Kazyna қоры арқылы мемлекетке тиесілі. Айдар Рысқұлов - "Қазақстан темір жолы" АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы. Нұрлан Сауранбаев - компанияның басқарма төрағасы.
Инфрақұрылымдық инвестициялық бастамалар
Темір Жолы Қазақстанның "Жаңа Жібек жолы" бастамасы мен "Нұрлы жол" жаңа экономикалық саясатының басты жүзеге асырушысы.
Қорғас-Шығыс қақпасы
"Хоргос шығыс қақпасы" АЭА - Нұркент пен Хоргос маңындағы Жаңа Жібек жолындағы жүк ағынын таратудың логистикалық орталығы, әрі Қазақстанды әлемдік көлік және сауда жүйесіне, әсіресе Қытай мен Еуропалық Одақ арасындағы интеграциялайды. KTZ Қытай мен Оңтүстік-Шығыс Азияны Еуропамен байланыстыратын ірі темір жол жобасына қатысады, оның ұзындығы 2400 миль (3862 км). Қазіргі таңда жоспар Түрікменстан арқылы Иранға темір жол салу; Иран Түркиямен және Еуропаның стандартты өлшемімен байланысқан. 2013 жылдың мамыр айында Болашақта шекарадан өтіп, Ұзен (Қазақстан) мен Серхетяка (Түрікменстан) арасында жаңа темір жол байланысы ашылды. Темір жолдың ұзындығы 146 км, құны 65 млрд теңге. Темір жолдың ресейлік кеңістігі бар, темір жол Иран шекарасына жеткенде кеңістігі бұзылады. Жаңа желі Каспий теңізіндегі Актауға дейін баратын шығыс шекарадағы Дружба қаласынан басталады. Құрылыс 2006 жылы басталып, төрт жыл бойы жалғасады деп күтілуде. Жобаның жалпы құны 5 - 7 млрд долларды құрайды. Сонымен қатар Актаудан Иранға байланыс орнату қажет. Қазақстан арқылы өтетін көлік дәлізінің Солтүстік Шығыс-Батыс дәлізін арқылы Қытай мен Солтүстік Американың шығыс жағалауы арасындағы темір жол кеме байланысын қамтамасыз ету мүмкіндігі бар.
Жоғары жылдамдықты темір жол жобасы
2010 жылдардың басында Астана мен Алматы арасындағы жоғары жылдамдықты темір жол салу жобасы қазақ және қытай басшылары арасында белсенді талқыланды. Алайда 2013 жылы жобаның іске асырылуы жоғары шығындардан кейінге қалдырылды.
Логистика
Қазақстан Темір Жолы және AD Ports Group (ADX: ADPORTS) 2023 жылдың желтоқсанында темір жол байланысын, теңіз кеме қатынасы қызметтерін жақсарту, Қазақстан порттарында операциялардың өсуі және Орталық Азиядағы цифрлық трансформация мен байланысты жеделдету үшін бірлескен кәсіпорын келісімін жасады.