Кіріспе

Румын ертегісі: "Құранды шошқа" (румынша: Porcul cel fermecat) - румын ертегісі, ол "Румындық ертегілер" жинағында және Петре Испирескудың "Легенда соу басмеле романолор" жинағында жинақталған. Эндрю Лэнг оны "Қызыл ертегі кітабына" енгізді. Бұл ертегі "Жануар күйеу жігіт ретінде" немесе "Жоғалған күйеуді іздеу" халықаралық циклына байланысты, онда адам қыз жануар түріндегі күйеуге үйленеді, тыйым салуды бұзады және оны іздеуге мәжбүр болады.

Қысқаша мазмұны

Патша соғысқа аттанып, қыздарына бір бөлмеден басқа, қаладағы кез келген жерге бара алатындарын айтады. Бір күні олар құлақ аспай, кітапты табады. Онда айтылғандай, үлкені шығыстан келген ханзадаға, екіншісі батыстан келген ханзадаға, ал кішісі солтүстіктен келген шошқаға үйленетін болады. Кіші қызды қорқыныш билейді, бірақ әпкелері оны бұл мүмкін емес деп сендіреді. Патша қайтып келіп, кіші баласының бақытсыздығынан олардың не істегендерін біледі. Ол оны мүмкіндігінше жақсы көруге шешім қабылдайды. Бірде шығыстан келген билеуші үлкен қызға үйленсе, батыстан келген билеуші екіншісіне үйленеді. Бір шошқа оған аңсауға келеді, ал патша келісім беруден бас тартқанда, қала шошқаларға толады. Патша қызына осы шошқада бірдеңе бар екеніне сенімді екенін және оның сиқырлық әрекет жасағанына сенетінін айтады. Егер ол шошқаға тұрмысқа шықса, ол бұзылуы мүмкін. Ол шошқаға үйленіп, онымен бірге кетеді. Үйінде ол әр түн сайын еркек болып шығады, сондай мейірімді, ол оның жүрегін жеңеді. Ол бір сиқыршыдан күйеуіне не болғанын сұрайды. Жігіт оған аяғына жіп байлап, босатуды айтады. Жас әйел мұны істегенде, күйеуі оянып, оған сиқырдың үш күн ішінде құлағандығын айтады, бірақ қазір ол осы күйінде қалуы керек, ал үш жұп темір аяқ киім киіп, болат таяқты тоңазытпай оны таба алмайды. Ол үш жұп темір аяқ киім мен болат таяқты алып, жолға шығады. Айдың үйіне жеткенше, ол алысқа барады. Айдың анасы оны кіргізеді, ол сол жерде болған кезде ұл туады. Айдың анасы Айдың күйеуін қайдан табуға болатынын айта алмайтынын, бірақ ол Күнге бара алатынын айтады. Ол оған бір тауық тауық беріп, оның барлық сүйектерін өзіне қалдыруды тапсырады. Қыз оған алғыс айтып, бір аяқ киімді лақтырып тастайды да, тағы бірін киеді. Ақыры ол Күннің үйіне баратын жолды тауып алады, ал Күннің анасы оны кіргізеді. Ол оны жасырады, өйткені Күн қайтып келгенде әрқашан ашулы болады. Ол, бірақ анасы оны тыныштандырып, күйеуі туралы сұрады. Ол оған айта алмайды, сондықтан анасы оны Желге жібереді. Сондай-ақ, оған бір тауық беріп, сүйектерін күтіп тұруға бұйырады. Ол екінші жұп аяқ киімін лақтырып тастайды. Желдің үйінде оның анасы күйеуінің ешқандай балта кесіп шыға алмайтын орманның ішінде тұрғанын біледі. Ол оны тауықпен бірге жіберіп, барлық сүйектерді сақтап қалуды тапсырады. Принцесса, үшінші аяқ киімінің аяғы ауып кетсе де, сүт жолы арқылы жүре береді. Ол күйеуінің тұратын ордасын тауып алады, ал сүйектер бірігіп, оның кіруіне мүмкіндік беретін баспалдақ болады. Ол бір сүйекті кем етіп, шатырды аяқтау үшін кішкентай саусағын кесіп алады. Күйеуі қайтып келеді де, оның сиқыры бұзылады. Ол өзінің аждаһаны өлтірген ханзада екенін және оның анасы, сиқыршы, оны сол пішінге айналдырып, содан кейін оны сол пішінде ұстау үшін бау байлап қоюды кеңес бергенін айтады. Олар оның әкесі патшалық құруға жолға шығып, кейін оның әкесі патшалық құруға қайта оралады.

Аудармалар

Бұл ертегі "The Foundling Prince & Other Tales" жинағында (1917) аударылып, басылып шықты. Бұл ертегі Роберт Нисбет Бэйн "Қолымдалған шошқа" деп аударған және Игнац Куностың түрік ертегілер кітабының аудармасында қосымшаның бір бөлігі ретінде жариялаған. Бұл ертегі Джейкоб Бернард Сегаллдің "Қараңғылатылған ханзада" деп аударған. Румын тарихшысы Николае Иорга ертегіді француз тіліне Le prince à tête de cochon ("Шошқа басы бар ханзада") деп аударды, бірақ оның нұсқасында қаһарман әйел күйеуіне бара жатқанда Сент-Лунди (Құдайдың дүйсенбісі), Сент-Вендреди (Құдайдың жұма күні), Сент-Солей (Құдайдың Күн) және Сент-Вент (Құдайдың Жел) үйлерінен өтеді.

Тарихы

Әңгіменің бірінші бөлігі Арн Томпсон Утер индексіне сәйкес келеді ATU 441, "Қолымдалған теріде". Осы түрдегі басқа фильмдерге "Шошқа патшасы" кіреді. Бұл ертегі түріне баласыз жұптың (патша немесе шаруа) "егер ол сірке бүркіті болса да" (немесе шошқа немесе шошқа) бала тілейтіндігі тән. Әңгіменің екінші бөлігі 425А типті "Жоғалған күйеуді іздеу" атты Аарн Томпсон ертегісіне сәйкес келеді: қыз табуды бұзады немесе күйеуінің жануар терісін өртейді және күнәсін өтеу үшін нөмірленген металл аяқ киім киюі керек. Күйеуіне бара жатқанда ол Күн, Ай және Желден көмек сұрайды. Бұл түрге кіретін басқа да кітаптар: "Норроуэйдің қара бұғысы", "Норвегияның қоңыр аюы", "Аспанның қызы", "Күннің шығысы мен Айдың батысы", "Худидің ертегісі", "Мастер Семолина", "Росмарин бұтағы", "Қараулы жылан" және "Ақ аю патшасы Валемон". Балқандық ертегі түрінде күйеуі әйеліне оны іздеп тапқанша баласын тумауға қарғыс айтады.

Батырдың көмекшілері

Румын фольклоршысы Петру Караман қайтыс болғаннан кейін жарияланған зерттеуде румын және кейбір оңтүстік славян нұсқаларында күйеуіне бара жатқанда Күн, Ай және Желмен кездесудің орнына, кейіпкер әйел аптаның күндерінің инкарнацияларын табады, мысалы, Қасиетті сәрсенбі және Қасиетті жұма. Олар элементтермен бірдей жұмыс істейді және қаһарманға алтын заттар сыйлайды. Француз филологы Жан Бутьер өзінің докторлық диссертациясында сол кездегі нұсқаларды талдап, қаһарман қыз Қасиетті сәрсенбі, Қасиетті жұма және Қасиетті жексенбі (кейде Қасиетті дүйсенбі және Қасиетті сенбімен ауыстырылады) және сирек Ай, Күн және Желдің көмегін сұрайды деген қорытындыға келді. Сонымен қатар, зерттеуші Виталий Сырф кейбір гагауз ертегілерінде кейіпкер әйел жоғалған күйеуін іздеп, Баба Винери ("Жұма күні қарт әйел"), Баба Миеркури (гагауз: Çarșamba babusu, "Сар әйел сәрсенбі"), Думиника мама (гагауз: Пазар бабусу, "Баба жексенбі") сияқты еркектерге кездеседі. Бұл кейіпкерлер кейіпкерге алтын бұйымдар сыйлайды, ол жалған қалыңдықты сатып алады.

Шошқа күйеуі

Польша филологы Марк Лиджбарскидің айтуынша, шошқа ханзадасы әдетте роман тілдеріндегі аңыздарда кездеседі, ал еркек ретінде қарақұйрық герман және славян аңыздарында кездеседі. Сонымен қатар, швед фольклористи Вальдемар Лингманның айтуынша, АТУ 441 типінде жануардың күйеуі елік, жабайы шошқа немесе көгершін болуы мүмкін. Оқытушылық Румынияда шошқа күйеуінің (румынша: soțul porc) кейіпкерінің танымалдылығын мойындады.

Румыния

Фольклоршы Йозеф Халтрихтың Трансильвания сакстарынан жинаған "Борстенкинд" (Das Borstenkind) атты ертегісінде үш жасар ханзада анасы, патшайым, қабықтайтын алмаларды жеп жатыр. Ашулы ана баласын жыртқышқа айналдырып, қарғады. Ол бірге айналып, басқа шошқалармен бірге шошқа қорасына қашады. Біраз уақыттан кейін ол кедей шошқа бағушы мен оның әйелі балалы болуды армандаған шошқаның үйіне жетеді. Олардың дұғаларына жауап ретінде шошқа ханзадасы пайда болады. Олар 17 жыл бойы отбасы сияқты өмір сүрді. Бір күні басқа патша оның қызы үш тапсырманы орындағаннан кейін үйленуге тиіс деп жарлық шығарады: күміс сарай салу, күміс сарайдан жеті шақырым қашықтықта алтын сарай салу және екі сарайдың арасында алмаз бен кристаллдан көпір салу. Жабайы шошқаның баласы патшаның қызына үйленеді, ол қыздың көңіліне кір келтіреді. Бір күні түнде ханшайым оянып, жанында алтын шашты, сұлу ханзаданы көреді. Ол өзіне патшаның қарғысқа ұшыраған ұлы екенін айтады және ол сиқырды бұзбау үшін оны үндемеуін қалайды. Кейінірек, ханшайым ханзаданың жағдайын анасына, екінші патшайымға айтады, ол қызына шошқа терісін алып, пешке жағып қоюды ұсынады. Ол қарғысты бұзуға аз қалған әйеліне сатқындық жасағанын көріп, ханшайымына көзінен ғайып болатынын және өзін ешкім құтқара алмайтын әлемнің соңындағы жерде болатынын айтады. Абыржыған ханшайым күйеуін құтқару үшін әлемнің шеттеріне сапар шегуді шешеді: желдің қанатты жылқысының көмегімен Айға жетеді. Ай күйеуінің қайда екенін білмейді, бірақ ханшайымға күміс жаңғақ береді және оған Күннің үйіне ай атты мінуге мүмкіндік береді. Ханшайым келесіде Күннің үйіне жетеді, ол да күйеуінің қайда екенін білмейді, бірақ оған алтын жаңғақ береді және оның балаларымен, жұлдыздармен кеңес алуға кеңес береді. Принцесса Күннің атын алып, кешкі жұлдыз мен таңғы жұлдызға барады, олар оны әлемнің соңындағы күйеуінің сол жердің ханшайымына үйленетінін көрсетеді. Таң жұлдызы оған жұлдызды жаңғақ береді және оны әлемнің соңындағы сарайға алып кетеді. Принцесса әр жаңғақты жарып, үш көйлек (күмүш, алтын және аспандағы жұлдыздарды бейнелейтін үшінші) шығарады, ол оны күйеуімен үш түнге сауда-саттыққа жұмсайды. Румын фольклоршысы Иоан Поп Ретеганул Борстенкиндке өте ұқсас нұсқаны жинады. Оның Ion porc împărat деп аталатын нұсқасында ханзада шошқаға айналып, кедей жұппен асырап алынады. Шошқа әкесіне патшаның қызына үйленуді сұрайды. Кедей жұпты ашуландырғысы келген патша үш қиын тапсырма береді, бірақ шошқа оны оңай орындайды. Ол қызға үйленген соң, түнде терісін алып, адам болып шығады. Осы кезде жүкті болған ханшайым терісін күйдіреді. Күйеуі оянып, оны тағы да құшақтамайынша, ұлын туғызбайтынын және оны тек әлемнің соңында, Чиуми қаласында табатынын қарғады. Осыны айтып, ол жоғалып кетеді, ал ханшайым оның соңынан еріп кетеді: жеті жұп темір аяқ киім мен жеті темір таяқты тапсырғаннан кейін, ол өз ізденісін бастайды. Ол жел анасының үйіне жетеді (Mama Vintului), ол оған бірнеше кішкентай тышқан береді және оны Лунаға (айға) жібереді. Ай оған күміс жаңғақ сыйлап , оны " Сфинтул Соаре " (күн) дегенге жетеледі . Күн оған алтын жаңғақ береді және оған Таң Жұлдызы (Luceafărul) болуға айтады. Таң жұлдызы оған түсті жаңғақ береді және ханшайымына күйеуінің жер бетіндегі соңындағы кемеге мініп, онымен бірге жүзуді айтады. Ханшайым әлемнің соңындағы Цюми қаласына жүзіп барады және күйеуін жергілікті императордың күйеуі ретінде табады. Ханшайым өз жағдайына жылап, әр жолы сиқырлы жаңғақ жарылып, күміс, алтын киімдер және жұлдыздар мен асыл тастармен безендірілген киімдер шығарады. Принцесса киімдерді императорға күйеуімен үш түнге жету үшін пара беру үшін пайдаланады. Үшінші түнде император (оның күйеуі) оянып, қолын ханшайымның үстіне қояды, ал ол алтын шашты ұл бала туады. Povestea cu Poarca румын нұсқасында, жазушы және фольклоршы Кристеа Санду Тимочтың жинауында, әңгіменің бірінші бөлігі фермердің шошқалар үйірмесінен сөйлейтін шошқаны табуымен басталады. Шошқаны адам баласы асырап алады, ал ол ересек болған соң, адам баласы болған қызға үйленеді. Үйленгеннен кейін шошқа күйеуі шошқа терісін алып, адам ханзадасына айналады. Әңгіменің екінші бөлігі принцесса оның шошқа терісін өртеп, оны іздеуге мәжбүр болған кезде жалғасады (ATU 425). Принцесса Синта Винеримен (Құдайдың қасиетті жұма күні) кездеседі, ол оны күйеуіне жібереді. Жолда ханшайым баласын дүниеге әкеледі және күйеуін орманның бір үйінде кездестіреді. Фольклорист және этно�...

Әдеби нұсқалары

Румын жазушысы және баяндаушы Ион Креанга Povestea porcului (ағылшынша: "Шошқаның тарихы", немісше: Das märchen vom Schwein) ертегісімен әңгімені әдеби түрде қарастырды, ол ATU 425A, "Жоғалған күйеуді іздеу" деп жіктелді. Оның әңгімесінде қарт жұбайлар шошқаны бала ретінде асырап алады. Патша қызының некеге тұрғанын жариялағанда, ол бірнеше тапсырманы орындайтын адамға (сарайдың алдындағы алтын көпірді төсеуге және патшаның сарайымен бәсекелесетін сарай салуға) үйленетінін хабарлайды. Үйленгеннен кейін ол түнде шошқа терісін алып тастайды. Оның әйелі шошқа терісін пешке күйдіреді және ол оны таба алмайынша, баласын тумауға қарғады, Фат Фрумос, Mănăstirea de Tămâie (Тыс ішу монастыры) деп аталатын жерде, және ол оған қайтадан қолын тигізеді. Принцесса өзінің ізденісін бастайды және Қасиетті сәрсенбі, Қасиетті жұма және Қасиетті жексенбі күндері өмірге келген адамдарға барады. Қасиетті сәрсенбіде оған жолға қажетті азық-түлік (бұқа нан мен бір стакан шарап) және алтын тақта беріледі; Қасиетті жұма күні ханшайымға алтын катушка беріледі; ал Қасиетті жексенбіде оған алтын табақ және балапандары бар алтын тауық беріледі. Олардың көмегімен ол өзінің алыс жеріне, монастырға жетеді және сыйлықтарды күйеуімен үш түнге (бір түнге бір сыйлық) сыйлық ретінде сыйлауға жұмсайды. Күйеуі үшінші түнде оянып, қолын әйелдің денесіне тигізеді, ақыры балаларының тууына жол береді және сиқыршыны жазалайды.

Рома халқы

Püspökladány-ден шыққан рома ертегісінде, Az elátkozott királyfi, aki sündisznó volt ("Айқас болған сиқырлы ханзада") - өзінің қалай жүкті болғанын білмейтін патшайым Рудольф есімді айқасты дүниеге әкеледі. Еркек бала әкесі үшін "он бағушыдан артық" болып жұмыс істейді. Бір күні ол әкесіне: "Шетелдік патшаның қызын маған береді екенсің", - деп өтінді. Ол үлкен қызына үйленеді, ал күймеде әйеліне ұшып барып, оның терісін тістеп алады. Ол ренжіді, өзін қорланды деп сезінеді. Бұл оқиға ортаңғы қызда да орын алады. Ол үшінші қызға, Лудинкаға үйленеді, бірақ ол оның әрекетіне ренжімейтін сияқты. Кейіннен ол өзінің жүкті екенін патшайымға айтады, ал патшайым оның опасыздыққа барғанын күтеді. Алайда, ханшайым күйеуінің әдемі ханзада екенін айтады. Анасы қызға терісін отқа жағып қоюды ұсынады, ол солай істейді. Принц терісінің жанып жатқанын сезініп, олар тағы үш түн күте алмағанын айтып жылайды. Ол әйелін үш рет құшақтап, көзінен таса болғанша, бала тумауға қарғады. Жүкті болған Людинка оны іздеп шығады. Ол қарт әйелдің үйіне жетеді, ол өз ұлдарын, Жұлдызды, Айды және Күнді қызға көмектесуге шақырады. Күн оған Дунайдың арғы жағында Тундер (әулие) ханшайымы тұратын сарай туралы айтады. Қарт әйел оған алтын қаз береді, ол оны күйеуімен үш түнге әулие ханшайымына пара беру үшін қолданады.

Гагауздар

Гагауз халқының "Заколдованный молодец" ("Сәулеленген жастар") атты ертегісінде қарт жұптың ұлы жоқ, сондықтан олар кез келген жануарды өз балалары ретінде табуға шешім қабылдайды. Қарт адам саздан бір шошқаны тауып, үйіне алып келеді. Біраз уақыттан кейін шошқа сөйлей бастайды да, әкесіне боярдың қызына үйленетінін айтады. Әкесі шошқаны боярдың сарайына апарып, қызына үйленуге шақырады. Бояр оған: шошқаның үйі мен сарайдың арасында, алтын алма ағаштары мен әнші жұмақ құстары өскен бақтардың арасында жол салуды тапсырады. Шошқа тапсырманы орындайды, бірақ бояр басқасын қояды: оның қасары су бетінде тұрсын. Шошқа да тапсырманы орындап, қызына үйленеді. Той кезінде шошқа терісін алып, әдемі жас жігітке айналады. Олар ұйықтап жатқанда, боярдың қызы терісін алып, пешке лақтырады. Ертеңіне жас жігіт шошқа терісін таба алмай, әйеліне темір сақина байлап, оған қайтадан қолын тигізбей тұрып, бала тумауға қарғап, жоғалып кетеді. Боярдың қызы өзінің ізденіс жолын бастайды және Джума бабу ("Бабушка жұма") және Пазар бабу ("Бабушка жексенбі") кездеседі. Пазар бабу әлемнің құстарын шақырады, солардың бірі жастарға Жада бабудың құдіреті астында екенін айтады. Пазар бабу оған алтын бұранда, алтын аршин және алтын катушка береді. Оған фонтанға барып, алтын заттарды алып, Жада бабудың назарын аударуды айтады және оны күйеуімен бірге түнде ұстауға пара береді. Боярдың қызы бұйрықты орындап, алтын бұйымдарды сатады. Ол күйеуін үшінші түнде оятып, оның денесіне қолын тигізеді, ал бала туады.

Венгрия

Венгриялық этнограф Майланд Осккар Секелидегі Соватадан венгр ертегісін жинады. Диснофикско ("Шошқа баласы") деп аталатын бұл ертегіде қарт әйел тіршілігін ораумен жасайды. Ол алтын, күміс, алмас жіптер тоқып, патшайымға береді. Кейін қарт әйелдің шошқа баласы оған патша жұпқа барып, ханшайымның қолын сұрауға кеңес береді. Патша қыздың үйлену туралы ұсынысын естіп, алдымен оның қалыңдығына: тасты бұзып, жүзімдік салуды және таңертең патшаның үстеліне жаңа сырылған шарап пен бір ыдыс жүзім қоюды тапсырады. Шошқа бала тозақтағы барлық шайтан мен адамдарды шақырып, тапсырманы орындайды. Келесі міндет - патша сарайы мен шошқашы үйінің арасында алмаздық жол салу, жол бойында көптеген жемісті ағаштар, көптеген пісіп-жетілу сатылары, және жолдың ортасында алмаз құдырмасы. Шошқа жігіті тапсырманы орындап, қызды шіркеуде үйлендіреді. Ханшайым қарт әйелдің кедей үйіне барып, оған жату үшін сабан төсегі беріледі. Сол түні шошқа жігіт ханзада болып, әйеліне үш күн бойы құпияны жасыруды бұйырады. Олар түнді бірге өткізеді, ал қыз жүкті болады. Үшінші түнде ханшайым енесіне шошқаның ханзада болғанын айтады. Ерлі-зайыптылар ұйықтап жатқанда қарт әйел шошқа терісін алып, пешке лақтырады. Ер адам оянып, есіктің жанында әйелі оянып қалуын күтеді. Ол содан кейін оны құшақтап, құрсағына екі темір сақина қояды, ол оны қайтадан қосқан кезде ғана шығатынын түсіндіреді. Содан кейін көгершінге айналып, ұшып кетеді. Ханшайым әкесіне темір аяқ киім мен темір таяқтарды тапсыруды сұрайды және өз ізденісін бастайды. Ол Қасиетті дүйсенбі (Szent Hétfő), Қасиетті сейсенбі (Szent Keddhez), Қасиетті сәрсенбі (Szent Szereda), Қасиетті бейсенбі (Szent Csütörtök), Қасиетті жұма (Szent Pentek), Қасиетті сенбі (Szent Szombat) және Қасиетті жексенбі (Szent Vasárnap) арқылы өтеді, олар осы ертегіде ер адам ретінде аталады, бірақ тек Қасиетті жексенбіде әлемнің барлық шайтандарын шақырып, күйеуінің орналасқан жері туралы білімі бар. Кішкентай шайтан ханшайымды аңғарға алып кетеді де, күйеуіне аңғардағы алмаз сарайда ұйықтап жатқанын айтады. Патшайым сарайға кіріп, оның бөлмесіне кіреді. Ол алтын төсегіне алтын шынжырмен бұғауланған күйде ұйықтап жатыр. Ханшайым оған айқайлап, оянады. Ол қызды құшақтап, оның денесінен темір сақиналар түсіп, қыз алтын шашты ұл бала туады. Олар көкке ұшып, жұлдызға айналады.

Литва

Литвалық нұсқада "Ейек пен оның қалыңдығы" деген фильмде кедей қарт жұп едікті асырап алады. Прикли есімді жануар патшаның қызына үйленуге уәде береді, бірақ алдымен ол патшаға бірнеше тапсырманы орындауы керек. Ол сәттілікке жетіп, ханшайымға үйленеді. Түнде әйел күйеуінің жануар терісін алып тастағаннан кейін оның әдемі адам екенін көреді. Бір күні қызметші аңның сиқырланған терісін өртеп жібереді, ал ханзада әйеліне оны іздеуге бару керектігін айтады, өйткені ол қарғысты бұзуға жақын болғандықтан, қызметші жануардың терісін өртеп жібермеген болса. Ол жоғалып кетеді, ал ханшайым оны қалай табу керектігі туралы қайын атасымен сөйлеседі. Қайын атасы көп жылдар бойы жол жүріп, теңіз жағалауына жетіп, ұлын шақырып, ханшайым оны іздеп жүр дейді. Еркек бала теңізден ақ көбік түрінде шығады да, әкесіне ханшайымның өзі өзімен кездесуге шақырады. Содан кейін ханшайым күйеуінің орналасқан жеріне барып, оны қалай құтқару керектігін үйреніп алады. Әңгіменің соңында ол күйеуімен бірге бір-біріне деген адалдығын дәлелдеу үшін бірнеше сиқыршыларды бақаларға айналдыруға келіседі. Ақырында олар қайтадан адам кейпіне айналады.

Германия

"Der Brunnen" ("Шығанақ") атты неміс нұсқасында, әдебиет тарихшысы Генрих Проле жинаған, кейін неміс фольклоршысы Уилл Эрих Пюкерт қайта жариялаған, әке үш қызын құдықтан су әкелуге жібереді. Алғашқы екеуі құдыққа барады да, бір дауысты естіп, дауыстың иесінің қасында болуды айтады, ал ол оларға су береді. Олар үрейленіп, үйлеріне қашады. Үшіншісі - әкесінің ең жақсы көретін қызы құдыққа барып, дауыстың ұсынысына келіседі. Кейін қыздардың үйіне бір тұяқ (немісше Игель) келіп, үшінші қыздың төсегінде ұйықтайды. Еркек аң терісін алып, адам ханзадасына айналады да, үшінші әйелдің төсегінде ұйықтайды. Үлкен қыздар мал терісін алып, өртеп жібереді. Келесі күні таңертең, ханзада оянып, терісі күйгенін көріп, үшінші әпкеге оны тек темір таяқ пен темір аяқ киім киіп, әйнек тауға бара отырып таба алатынын айтады. Ол жоғалып кетеді, қыз оны іздеп кетеді. Ол өзінің ізденісінде Жұлдыз, Күн және Айды кездестіреді және олардан үш жаңғақ алады. Ақырында, ол Шыны тауына жетіп, оған көтеріліп, бір сарайға жетеді. Қыз ханзадаға жақын болу үшін, қыз қызметші болып жұмыс істейді, ол қамалдың қожайынына үйленуге дайын. Әр түн сайын қыз бір түйіршікті ашып, одан әдемі киім шығады. Қыз үш киіммен ханшайымды үш түнге бөлмесіне кіргізеді. Алғашқы екі түнде ол оны оята алмайды, бірақ үшінші түнде ол оянады. Қыз бен ханзада үйленеді, ал хан екінші келінді қуып жібереді.

Словения

Словенияның "Граф Боров" ("Боров граф") атты ертегісінде графша балалы болуға құштар, ал бір шошқаны өзінің шошқаларымен көргеннен кейін, ол шошқа болса да, ұл болуды қалайды. Бір жылдан кейін ол күйеуінің қатты таңғалған шағында бір шошқасын дүниеге әкеледі. 24 жыл өткен соң, графшаның ұлы, қазір шошқа, анасынан өзіне әйел табуды талап етеді. Ол қарапайым адаммен оның үш қызының біреуін қалыңдығы ретінде сұрап сөйлеседі, ал ол оған өзінің тұңғыш қызын жібереді. Шошқа мен бірінші қыз үйленіп, ол өзін сазға батырып, күйеу жігіттің киімімен тазаланады. Әйел оны қорлайды, ол ренжіп, оны қуып жібереді. Екінші келінмен де солай болады. Қарапайым адам үшінші қызын шошқаның әйелі ретінде жіберуге келіседі; ол той кезінде сыпайылықпен сұрайды және киіміндегі сазды ойламайды. Сол түні шошқа шошқа терісін алып, өзінің әдемі екенін көрсетеді. Шошқаның адам жұбайы графшаға оның ұлының шошқа терісінің астында әдемі екенін айтады, олар сол түні оны өртеп жіберуді жоспарлайды. Олар солай істейді, ал келесі күні таңертең графшаның ұлы өзінің шошқа терісін таба алмайды және оның адам әйелі оны жеті таудан, жеті аңғардан әрі жылап жатқан көз жастардың өзендерінен кейін іздейтінін жариялайды. Содан кейін ол жоғалып кетеді. Уақыт өтеді, ал шошқаның әйелі оны іздеуге шешім қабылдайды: ол Бірінші желмен, Екінші желмен және Үшінші желмен кездеседі, олардың әрқайсысы оған жаңғақ береді, ал Үшінші жел оған сиқырлы аяқкиімдер береді, сондықтан ол күйеуінің қасына жету үшін үлкен қадамдар жасай алады. ол басқа әйелге үйленуге дайын. Шошқаның шынайы әйелі үш жаңғақты ашып, алтын сақина, алтын құлаққаптар мен асыл тастар мен інжу-маржанмен кестеленген көйлек табады, оны жалған қалыңдықты күйеуімен үш түнге сатып алу үшін қолданады. Алғашқы екі түнде ол түспей, үшінші түнде оны оятып қояды. Той кезінде шошқаның есебі, қазір адам, қонақтардан ескі және жаңа кілттің жұмбағын сұрайды, және ол қайсысын сақтауы керек.

Сербия

Серб ертегісінде Златокоси јунак у прасећој кожи ("Шошқа терісімен алтын шашты жас") аталымы бар. Осылайша тоғыз айдан кейін олардың бір шошқасы дүниеге келеді. Алты жылдан кейін шошқа ата-анасынан оған сиыр мен шошқаларды сатып беруді сұрайды, сонда ол оларды семіреді. Олар шошқа баласынан құтылуды үміттеніп, өтінішін орындайды, ал ол шошқаларды бағу үшін орманға кетеді. Он жылдан кейін, шошқа орманда жүргенде, граф орманда жолдан адасып, шошқа үйірін кездестіреді. Ол шошқаны осындай-ондай жұптың баласы деп таниды және оны орманнан шығарып салуды сұрайды. Шошқа келіседі, егер ол үлкен қызын күйеуіне берсе, егер үлкені бас тартса, ортаңғысын береді, егер ортаңғысы да бас тартса, кішісі оның қалыңдығы болады. Шошқа графты үйіне алып барып, оған берген уәдесін есіне алуын ескертеді. Кейін үйге оралғанда, шошқа ата-анасымен кездеседі. Шошқа баласы графтың бір қызына үйленгісі келетінін түсіндіреді және анасынан қыздардың біреуіне соққы беруін сұрайды. Шошқаның анасы қыздың шошқаға қалай үйленетінін сұрайды, ал ол оған уайымдамауды айтады. Үлкен қызды ерлі-зайыптылар үйіне алып келеді, олардың қалыңдық төсегі дайындалады және қалыңдық оған жату үшін дайындалады. Шошқа олардың төсегіне келіп, оған жақындауға тырысады, бірақ ол оны кері қайтарады. Ол оны өлтіреді. Шошқа ортаңғы қызын шақырады, ол да оны күйеу төсегінде қабылдамайды. Соңында, ең кіші қарындасын шошқаға алып келеді және "үштің ішіндегі ең ақылдысы" болғандықтан, шошқаны құшақтап, осылайша аман қалады. Шошқа одан төсекті ауыстыруды сұрайды: ол мұны істеген кезде шошқа шошқа терісін алып тастайды және алтын түстес, күндей жарқыраған әдемі жігітке айналады. Оқиғалардың осы өзгеруіне қуанып, ол оны құшақтап, жағдай туралы сұрайды: шошқа ұлының аты Милан, ол үш ай бойы шошқа терісін киіп жүреді, содан кейін ол он жеті жасқа толғанда тұрақты адам болады. Ол шошқа терісін шкафқа бұғаулап, кілтті жазғышының астына қояды және әйеліне құпияны сақтап қалуды тапсырады, әйтпесе оларға жамандық болады. Келесі күні таңертең Милан қайтадан шошқа терісін киеді. Ол шошқа кейпімен шошқа қорасын тексеруге бара жатқанда, анасы қыздан шошқа күйеу жігітімен қалай өмір сүре алатынын сұрайды, ал қыз шошқа терісінің астында әдемі жігіт екенін айтады. Шошқаның анасы енесіне кілтті кілттен шығарып, өзгерісті өз көзімен көруін, шошқаның терісін ұрлап, оған беруін сұрайды, сонда ол пеште өртеледі. Сол түні қыз қайын анасының айтқандарын орындайды. Жанып жатқан жердің иісін сезінген Милан оянып, оң қолын денесінің үстіне қойғанша, әйелін босанбауға қарғап, жоғалып кетеді. Біраз уақыттан кейін қыз оған таяқпен ілесіп, Ай анасының үйіне (ол жерде ол алтын орау алады), Күн анасының үйіне (ол жерде ол алтын орау алады) және ақырында тоғыз Юговик анасының үйіне ('Југовића', түпнұсқада). Юговик желінің жегісі, Богдан есімді ақсақал, Миланның қайда екенін білмейді, ең жас желден басқа, ол басқа әйелге үйленгенін айтады. Юговиктердің анасы қызға оны сол жаққа алып баратын екі желді таңдап алуға кеңес береді. Ол жол жүріп, Миланның жаңа әйеліне жетеді, ол түнде тұруды сұрайды. Ол алтын бұйымдарды алып шығады да, Миланның жаңа әйеліне назар аударады, оны Миланмен бір түнге айырбастайды. Қыз бірінші түнде оны оятуға тырысады, бірақ ол қатты ұйықтап жатқандықтан, екінші түнде оған қол жеткізеді: Милан оянады, қолын әйеліне қояды және ол олардың балаларын, алтын шашы бар ұл мен қызды тудырады. Отбасы үйден шығып кетеді, ал қыз оны сол жерге әкелген Юговиктерді шақырады, сондықтан жел оларды ата-анасының үйіне қайтарып алады. Желдің соғуымен Милан отбасымен бірге ата-анасының үйіне оралады. Содан кейін граф өзінің күйеу баласы мен отбасын өзімен бірге тұруға шақырады.

Польша

Ольга Пьеханың "Королевский закат" ("Сыртқа айналған ханзаданың ертегісі") атты әңгімесі. Бір күні қарт базарға барып, әйеліне әкелу үшін шошқа сатып алады. Қарт жұп шошқаны тамақтандырып, өз ұлындай өсіреді. Бірнеше жылдан кейін шошқа өзінің асырап алған әкесіне жергілікті патшаның қызына үйленуді сұрайды. Қарт патшаға барып, шошқаның ұсынысын айтады, ал патша оған жауап ретінде шошқаға қарт жұптың үйі мен сарайдың арасында алтын жол салуды бұйырады, әйтпесе қарт адам басын жоғалтады. Шошқа патшаның тапсырмасын орындайды, бірақ монарх оған 100 қозы мен 100 төлді, әрқайсысына алтын тұтқа мен шынжырлар тағылған малды әкелуге бұйырады. Шошқа екінші тапсырманы да орындайды және ханшайымға үйленеді, бұл патшайымның үлкен қайғысына әкеледі. Той түнінде ханшайым өзінің күйеуін күтеді, бірақ төсекте жатқанда, ол сұлу жігітті көреді, ол шошқа терісінің астында сиқырланған екенін түсіндіреді және олар қарғыстың бұзылуын бір жыл бойы күтуі керек. Келесі күні таңертең ханшайым қуаныштан оянады да, анасы одан осындай бақыттың себебін сұрайды. Көптен бері талап еткеннен кейін, ханшайым патшайымға шошқа терісінің астындағы адам туралы айтады, ол қызына оның төсегінің жанына ыстық көмір қоюды кеңес береді, сондықтан күйеуі шошқа терісін төсектен шығарып, көмірге салады. Ханшайым анасының сөзін тыңдап, шошқа терісін өртеп жібереді. Күйеуі оянып, терісін жоғалтып алған әйелдің мұрнын ұрып, оның қаны оның көйлегіне құяды. Ол оған жіп тобын береді, оны іздеп табу үшін қолданады, содан кейін жоғалады. Бір сәттен соң ханшайым күйеуін іздеуге шешім қабылдап, жол табу үшін оның алдына жіп тобын лақтырады. Ол үш үйдің жанынан өтіп барады: ханзаданың, сиқыршының және әйелдің. Алғашқы екеуі оны қуып шығады және оның баспанасын жоққа шығарады, бірақ әйел оны қарсы алады. Қайын қарындасы оған адам шошқасы басқа қалыңдыққа үйлену тойына дайындалып жатқанын, бірақ олар қанды көйлекті жуу керектігін айтады. Ханшайым көйнені жуып, есіктің артына жасырынып, күйеуінің есіне түсіру үшін сақинаны екіге бөлді. Ханшайым қайын қарындасының кеңесіне құлақ асып, жақын маңдағы сарайға барып, күйеуінің қанды көйлегін жуады. Той кезінде ханшайым есіктің артына жасырынып, сақинаны екіге бөледі: көгершін оның иығына ұшып келеді, ал тағы біреуі адам шошқасына түседі. Бұл оқиға адам шошқасының жадында оның шынайы әйелі, ханшайым екенін еске түсіреді.

Сорб тілі

Автор Пауэл Недоның "Пан Хибшик" немесе "Пан Хибшик" деген атпен жариялаған сорб ертегісінде ерлі-зайыптылардың күндіз "қораның терісімен жүрген", ал түнде адам болып кеткен "Пан Хибшик" деген ұлы бар. Бұл ата-анасын қатты мазалайды, олар ақылды адамдардан көмек іздеуге тырысады. Алайда бала өсіп, қызға үйленеді. Қыз күйеуінің жағдайына риза емес, және пигкинді өртеп жіберуге жоспарлайды. Ол шошқа терісін алып, пешке лақтырады; Пан Хибшик оның иісін сезіп, оның жануын сезіп, үйден қашады. Ертеңіне келмей қалған күйеуінің артынан әйелі де кетеді. Жолда ол Жел (Ветар) мен оның әйелі, оның ағасы Ай (Месек) мен оның әйелі, ақырында олардың ағасы Күн (Сун) мен оның әйелі үйінен өтеді. Әр үйде үш қарт әйел, элементтердің әйелдері, қызға үш қарақұмық береді, олар өте қажет болған жағдайда пайдаланылады. Күн сондай-ақ Пан Хибшиктің қайда екенін біледі: жақын маңдағы ауылға, ол жерде ол басқа әйелге үйленуге тиіс. Қыз ауылға барып, күйеуі Пан Хибшиктің той-тойын көріп, қатты уайымдап, орманға кетеді. Кенеттен ол қарт әйелдердің сөздерін еске түсіріп, қарақұмықты жарып алады: олар үш күн бойы тойға қатысу үшін қолданатын әдемі көйлектерді шығарады. Үшінші күні ол Күннің әйелі берген жаңғақты ашып, алтын жіппен тоқылған көйлек табады. Ол тойға қатысады, күйеуі оны таниды. Пан Хибшик әйелімен ата-анасына барады.

Корсика

Тілші Женевье Массиньон Камбиядан келген Кастагнициядан келген хабаршыдан корсикалық аңыз жинады. Le petit cochon rouge немесе U porcellu rossu ("Кызыл шошқа") деп аталатын бұл ертегіде ерлі-зайыптылардың ұлы ретінде қызыл шошқасы бар. Бір күні ол ер жеткенде, үйленуді сұрайды, бірақ оның ата-анасы біреудің шошқаға үйлену мүмкіндігін күмәнмен қарайды. Ақырында бір қыз келіп, шошқаға үйленеді, екеуі бірге тұрады. Кейіннен, кейде шошқаның анасы келінінен малмен қалай өмір сүру керектігін сұрайды. Ол: "Түнде ол жасөспірімге айналады", - деп жауап береді. Келесі күні түнде қыз есікке кіргізіп қояды, сонда шошқаның анасы ұлының адам пішінін төсекте көреді, содан кейін ол кіреді, шошқа терісін алып, отқа лақтырады. Ол үш рет сыбырлап, содан кейін күйіп кетеді. Келесі күні таңертең адам шошқасы әйелінен терісін сұрайды, ал ол анасы күйдіргенін айтады. Жас жігіт әйелі бір қос темір аяқкиімді киіп, жоғалып кетпесе, оны ешқашан таба алмайтынын айтады. Қыз темір аяқкиімді киіп, саяхатқа шығады. Жолда ол үш қарт әйелді кездестіреді, әрқайсысы оған жаңғақ, бадам және қарақұмық береді. Қыз басқа қалаға барады, күйеуінің басқа әйелге үйленгенін көреді. Ол жаңғақтарды жарып, ішінен әдемі жіптерді табады (біріншісі жібек, екіншісі күміс, үшіншісі алтын), оны күйеуінің жаңа келінімен үш түнге пара ретінде қолданады. Қыз алғашқы екі түнде сәтсіз аяқталады, өйткені екінші әйелі жас шошқаға ұйықтату шарабын берді, бірақ ол үшінші түнде оны оятып алады. Адам-қорабар екінші әйеліне бәрін түсіндіріп, қызды әке-шешесіне алып қайтып келеді.

Азия

"Сынок Поросёночек" ("Бала шошқа") атты орыс тіліндегі әңгімесінде, қартайған жұп өздерінің ұлдарын шақыратын ешкім жоқ деп уайымдайды, сондықтан олар тапқан алғашқы тіршілік иесін қабылдауға шешім қабылдайды. Қарт адам орманға барып, бір шошқа мен оның он бір шошқасының сазда жүріп жатқанын, ал біреуі артта қалып жатқанын көреді. Қарт адам жолдан адасқан шошқасын үйіне алып, оны ұлындай өсіреді, ал әйелі оны тамақтандырып, күтеді. Бірнеше жылдан кейін қарт базардан жақсы хабармен үйіне оралады: патша өзінің қызы, ханшайымды, кристалл көпір салып, жол бойына бақшалар салып, құстар ән салатын кез келген жас жігітке үйлендіруге шешім қабылдады. Осыны айтқан кезде, кішкентай шошқа оларға патшаның бұйрығын орындап, ханшайымға үйленетінін айтады. Қарт патшаға барып, оның баласы, шошқа, көпір салуда өз сәттігін сынағысы келетінін айтады. Кішкентай шошқа соттың алдына келіп, патшаға терезеден қарауын айтады: кристалл көпір сол жерде! Патша сөзінен қайтып кеткісі келмей, қызын шошқаға береді де, екеуі сарайға көшіп кетеді. Той түнінде шошқа бөлмеге кіріп, шошқа терісін алып тастайды да, әдемі жігітке айналады. Келесі күні ол шошқа терісін киіп алады. Бұл бірнеше күн бойы жалғасады, ол қыз ата-анасына барып, күйеуінің шошқа терісі туралы айтады: патша оған ештеңе істемеу керектігін ескертеді, ал патшайым терісін алып, пешке жағып қоюды ұсынады. Ханшайым анасының кеңесіне құлақ асып, шошқа терісін өртеп жібереді. Шошқа жігіт оянып, әйеліне қарап, оны дауыл алып кетеді деп үмітсіздіктен, әйелі оны тек кристалл монастырында табады. Адам жоғалады, солай олардың қамалы мен кристалл көпірі де жоғалады. Ол ормандарда жүріп, оны қарсы алған әулие Середаның үйіне жетеді. Қасиетті Середа ханшайымына алтын катушканы береді және жануарлар мен құстарды шақырып, кристалл монастырының орнын сұрайды. Ханшайым өз саяхаттарын жалғастырып, киіз үйінде қасиетті Пятницамен кездеседі. Сол жерде түні бойы болғаннан кейін, Пятница күйеуінің қайда екенін білу үшін жануарлар мен құстарды шақырады, бірақ олар да білмейді. Содан кейін ол ханшайымына алтын орауды береді және оны өз жолына жібереді. Ақырында, ханшайым киелі Троицаның үйіне жетеді, ол да жануарларды шақырады; кішкентай шырша кристалл монастырының орнын біледі. Қасиетті Троица ханшайымына алтын тауық пен оның балапандары бар табаны береді және қызды сонда әкетуді бұйырады. Кристалл монастырына жеткенде, қызметшісі ханшайымнан оның келуінің себебі туралы сұрайды. Қыз күйеуін іздеп жүргенін айтады, ал қызметші адам түрінде күйеуінің анасы болған қамалдың қожайынына хабар береді. Ханшайым алтын бұйымдарды қайын анасымен баласымен бірге бір түнге айырбастайды, бірақ әйел оған ұйқыға арналған дәрімен араластырылған сүт береді. Алғашқы екі түнде ханшайым сәтсіз аяқталады, бірақ үшінші түнде сәтті болады.

Америка

Француз Миссури нұсқасында Принц Кочон Бланк ("Принц Ақ Шошқа") принцті күндіз шошқа түріне, түнде адам түріне айналдырады. Ол әкесіне барып, бәрін түсіндіреді. Әкесі оған тас қоршау жасайды. Шошқа үйленгісі келеді, сондықтан әкесі оған әйелді үйлендіреді. Шошқа күйеу жігіт қалыңдығын сүйгісі келеді, бірақ ол оны қабылдамайды. Ашуынан қызды жалмап қояды. Бұл екінші келінмен де қайталанады, бірақ үшінші келін мейірімді және оған рұқсат береді. Әйелдің мейірімділігі үшін ол оған түнде өзінің шынайы түрін көрсетеді, бұл сенім білдіру ретінде. Алайда, анасының үндеуінен оның сенімін бұзады, сондықтан ол оны іздеуге мәжбүр болады. Бір күні ол өзінің ақ шошқа ханзадасы басқа ханзадаға үйленетін патшалыққа келіп, онымен бірнеше түн өткізу үшін жібек қолжазғыш, алтын доп және сақинамен (жардамшы феялар берген) пара алады.

Опера

2006 жылы композитор Джонатан Доувтың "Қолымдалған шошқа" атты операсы жарық көрді.