Кіріспе

Философия мен риторикада эристикалық (қазақша Eris - қаз. гректің хаос, дау-жанжал және келіспеушілік құдайынан) - шындықты іздеудің орнына басқаның пікіріне қарсы шығуға бағытталған аргумент. Т.Х. Ирвиннің айтуынша, "эристерге тән ерекшелік - қарсыластың бастапқыда өзі сенген нәрсенің жоққа шығарылуына келісуі керек екенін көрсету арқылы кейбір аргументтерді екінші жақты жеңу тәсілі ретінде ойлау". Ранкин эристикалықты - бұл қақтығысты шешудің орнына, қақтығыстың пайдасы үшін дау жасау деп анықтайды.

Білім беруде қолдану

Эристика - "сұрақ-жауап" әдісі, оны Евтидем, Дионисидор сияқты софистер кеңінен қолданған. Оқушылар "қос жақты қарсыластарын, олардың алғашқы сұрағына "иә" немесе "жоқ" деп жауап бергеніне қарамастан, жоққа шығаруға" арналған эристикалық дәлелдерді үйренді. Платон осы аргумент түрін диалектикамен және басқа да ақылға қонымды және логикалық әдістермен салыстырды (мысалы, 454а Республикада). "Евтидем" диалогында Платон эристикалық сатира жасайды. Бұл - сендіруден, сөйлеуден артық. Бұл - шындыққа қарамай, дауды жеңетін комбинация. Платон эристикалық стиль "сараптама әдісін құрамайды" деп сенді, өйткені эристикалық түрде даулау - бұл саналы түрде жалған аргументтерді қолдану, сондықтан адамның ұстанымын әлсіретеді. Платоннан айырмашылығы, Изократ (көбінесе софист деп саналады) эристік пен диалектиканы ажыратпады. Оның пікірінше, екеуінде де "жастар есебінен өздерін байыту үшін" пайдасыз ұстаздар қолданатын "қамқор азаматтарды қалыптастыратын пайдалы қолданба" жоқ.

Философиялық эристика

Шопенгауэр тек логика ғана шындықты іздейді деп санайды. Оның пікірінше, диалектика, софистика және эристика объективті ақиқатқа емес, тек оның көрінісіне назар аударады; ол олардың ақиқаттың өзін емес, жеңісті іздейтіндігіне сенді. Ол соңғы үш әдісті "эристік диалектика (жарысқы аргумент) " деп атайды. Шопенгауэрдің айтуынша, эристикалық диалектика негізінен арамдық стратегияларды талдап, талдауды қамтиды, сондықтан олар бірден танылып, жеңіліп, нәтижелі диалектикалық пікірталасты жалғастыру үшін. Дәл осы себепті эристік диалектика объективті шындықты емес, жеңісті өз мүддесі мен мақсаты үшін қабылдауы керек.

Аргументация теориясы

Аргументация теориясы - эристік аргументтер мен диалогтың басқа түрлері туралы сын сұрақтар қоятын зерттеу саласы.