Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Молдавияның әскері Молдавия өз тарихының көп бөлігінде тәуелсіз және кейіннен Осман империясына бағынған автономды княздік ретінде әскери күшке ие болды (14-ғасыр 1859).
the army of the Principality of Moldavia
Moldavia had a military force for much of its history as an independent and, later, autonomous principality subject to the Ottoman Empire (14th century 1859).
Орта ғасырлар
Ұлы Степанның тұсында барлық шаруалар мен ауыл тұрғындары қару ұстауға мәжбүр болды. Стивен мұны "әркімнің өз отанын қорғауға міндеті бар" деп дәлелдеді; поляк хроникашысы Ян Длугосстың айтуынша, егер біреу қарусыз табылса, ол өлім жазасына кесілген. Степан армияны реформалап, ерікті шаруалар răzeşi (яғни ерікті шаруаларға ұқсас) ер адамдарды жаяу әскерге (voinici) және жеңіл ат әскеріне (hânsari) көтеруге мүмкіндік берді. Дағдарыс кезінде Шағын әскер (Оастеа Мика) шамамен 10 000 - 12 000 адамнан тұратын жаумен күресуге дайын тұрды, ал Үлкен әскер (Оастеа Маре) 40 000 -ға дейін жетуі мүмкін, 14 жастан асқан және семсер немесе садақ қолдана алатын барлық ерікті шаруалар болды. Бұл сирек орын алған, өйткені мұндай levée en masse экономика мен халық санының өсуіне де апатты әсер етті. Васлуй шайқасында Стефан Үлкен әскерді шақырып, жалдамалы әскерлерді жалдауға мәжбүр болды. Орта ғасырлар мен Ренессанстың басында молдавалықтар жеңілді ат әскеріне (călărași) арқа сүйеді, олар татарларға ұқсас соққы және қашу тактикасын қолданды; бұл оларға үлкен қозғалыс қабілетін және сонымен қатар икемділікті берді, егер олар аттарынан түсіп, қолға-қол соғысқа түсуді қолайлы деп тапса, 1422 жылы 400 ат садақшысын Тевтондық салт аттыларға қарсы Молдавияның иелері Ягеллон Польшаға көмекке жіберген кезде болғандай. Жаумен көз байланысын жасаған кезде аттан оқ атушылар жақын маңдағы орманға кетіп, жапырақтар мен бұтақтармен жасырынып қалады; Ян Длугосстың айтуынша, жау орманға кіргенде, олар "аяқпен жауып", жеңілді. Ауыр ат әскері ақсүйектерден, атап айтқанда, боярлар мен олардың күзетшілері, витежиден (лат. "батыл адамдар", кіші дворяндар) және curteni Сот кавалериясы (барлығы да Кіші Хосттың бір бөлігі). Соғыс кезінде боярлар феодалдық адалдық жүйесімен әміршіге өздерінің иелік еткен жерлерінің көлеміне сәйкес әскермен қамтамасыз етуге мәжбүр болды. Басқа әскерлер ауыр жаяу әскердің рөлін орындаған кәсіби жаяу әскерлерден (lefegii) және плаесиден, шекара күзетшілерінің рөлін атқарған ерікті шаруалардан құралған: олар тау өткелдерін күзетіп, жауды аңдып, кешіктіру әрекеттеріне қарсы күресуге дайын болды. Князь болмаған кезде командалық Mare Spătar (Ұлы семсерді көтергіш әскери лауазым) немесе Mare Vornic (шамамен. Елдің губернаторы; воеводадан кейінгі екінші азаматтық лауазым, оны ханзаданың өзі атқарған). Кейіннен әскерлерді қамтамасыз ету белгілі бір уақытта әскерилер орналасқан жердің тұрғындарының міндеті деп саналды. Молдавияның (сондай-ақ валахиялықтардың) қорғаныс соғыстарындағы сүйікті әскери доктринасы - жауды соққы беру және қашу тактикасын қолдану арқылы қарсыласты қудалау және байланыс пен жабдықтау желілерін бұзу, содан кейін ауқымды қоршау: әлсіреген жау өзін қорғау қиын немесе мүмкін емес жағдайға тап болатын жерге тартылған. Бұл шабуылға жалпы жұрт шабуыл жасайтын, әрі жиі оның салдары қасіретке ұшыратын. Бір кездегі жау әскерінің қираған қалдықтары шекараға дейін, кейде одан да ары қарай қатаң қуып, қыспақтайды. Бұл сценарийдің табысты қолданылуының үлгісі - Васлуй шайқасы.
Under the reign of Stephen the Great, all farmers and villagers had to bear arms. Stephen justified this by saying that "every man has a duty to defend his fatherland"; according to Polish chronicler Jan Długosz, if someone was found without carrying a weapon, he was sentenced to death. Stephen reformed the army by promoting men from the landed free peasantry răzeşi (i. e. something akin to freeholding yeomen) to infantry (voinici) and light cavalry (hânsari) — to make himself less dependent on the boyars — and introduced his army to guns. In times of crises, The Small Host (Oastea Mică) — which consisted of around 10,000 to 12,000 men — stood ready to engage the enemy, while the Large Host (Oastea Mare) — which could reach up to 40,000 — had all the free peasantry older than 14, and strong enough to carry a sword or use the bow, recruited. This seldom happened, for such a levée en masse was devastating for both economy and population growth. In the Battle of Vaslui, Stephen had to summon the Large Host and also recruited mercenary troops. In the Middle Ages and early Renaissance, the Moldavians relied on light cavalry (călărași) which used hit and run tactics similar to those of the Tatars; this gave them great mobility and also flexibility, in case they found it more suitable to dismount their horses and fight in hand to hand combat, as it happened in 1422, when 400 horse archers were sent to aid Jagiellon Poland, Moldavia’s overlord against the Teutonic Knights. When making eye contact with the enemy, the horse archers would withdraw to a nearby forest and camouflage themselves with leaves and branches; according to Jan Długosz, when the enemy entered the wood, they were "showered with arrows" and defeated. The heavy cavalry consisted of the nobility, namely, the boyars and their guards, the viteji (lit. "brave ones", small nobility) and the curteni — the Court Cavalry (all nominally part of the Small Host). In times of war, boyars were compelled by the feudal system of allegiance to supply the prince with troops in accordance with the extent of their manorial domain. Other troops consisted of professional foot soldiers (lefegii) which fulfilled the heavy infantry role, and the plăieşi, free peasants whose role was that of border guards: they guarded the mountain passes and were prepared to ambush the enemy and to fight delaying actions. In the absence of the prince, command was assigned to the Mare Spătar (Grand Sword Bearer a military office) or to the Mare Vornic (approx. Governor of the Country; a civilian office second only to the Voievod, which was filled by the prince himself). Supplying the troops was by tradition later made into law the duty of the inhabitants of those lands on which the soldiers were present at a given time. The Moldavians' (as well as Wallachians') favourite military doctrine in (defensive) wars was a scorched earth policy combined with harassment of the advancing enemy using hit and run tactics and disruption of communication and supply lines, followed by a large scale ambush: a weakened enemy would be lured in a place where it would find itself in a position hard or impossible to defend. A general attack would follow, often with devastating results. The shattered remains of what was once the enemy army would be pursued closely and harassed all the way to the border and sometimes beyond. A typical example of successful employments of this scenario is the Battle of Vaslui.
Қалпына келтіру және қайта құру
15 ғасырдың аяғында, әсіресе, қару мен оқ-дәрілердің табысынан кейін жалдамалылар елдің әскери күшінде басым күш болды. Осман империясының тұрақсыздығы тудырған экономикалық талаптарға байланысты, күш азайып, тек сеймени сияқты жалдамалыларды қамтыды. 1829 жылы Адрианополь келісім-шарты Молдавияға өз әскерлерін ұстап тұруға мүмкіндік берді, енді қатаң Османдық қадағалауындағы көмекші ретінде әрекет етпейді және көк түсті жалаушаларға қызыл түсті белгілер тағайындады (Молдавияның туы мен гербін қараңыз). Михаил Стурдзаның басшылығымен олардың жаңадан пайда болуы 1848 жылғы Молдавия революциясын жүзеге асыруға көмектескен ұлтшылдық істің басты символы және жиналу нүктесі болды.
Towards the end of the 15th century, especially after the success of guns and cannons, mercenaries became a dominant force in the country’s military. With the economic demands created by the stagnation of the Ottoman Empire, the force diminished and included only mercenaries such as the seimeni. The 1829 Treaty of Adrianople allowed Moldavia to again maintain its own troops, no longer acting as an auxiliary under strict Ottoman supervision, and assigned red over blue pennants (see Flag and coat of arms of Moldavia). Their renewed existence under Mihail Sturdza was a major symbol and rally point for the nationalist cause, aiding in bringing about the 1848 Moldavian revolution.
Флот
XV ғасырда молдавандықтар өз кемелерімен Қара теңізде де, Жерорта теңізінде де сауда-саттық жасады. Ұлы Стефанның кезінде Молдавия флоты панзаре деп аталатын желкенді кемелерден тұратын. Бір мачталы, төрт бұрышты кемелі, 5 - 6 теңізші мен рульші экипажымен, панзар әр түрлі әскери іс-қимылдарда қолданылған. Түрмедегілер Молдавияның порттарына жеткізіліп, Осман империясы оларды ұстап беруді талап етті. Олардың талаптары воеводадан қабылданбады. Чилия мен Cetatea Albă-дан келген молдавандық кемелер тағы бірнеше түрік кемесін басып алды. Молдавия флотының тағы бір атаулары Арон Тиранулдың билігі кезінде кездеседі, ол оны Валахия билеушісі Батыл Михаилға Дунай мен Добруджаның Чилия тармағын басқаруға көмектесу үшін қолданды. Адрианополь келісімінде Молдавияның өзін-өзі қорғау теңіз күштері қарастырылған, олар кемелерден құралған. Қарулы қоралар 1840 жылдары алғаш рет жасалды. Олар Дунайда қарауылдап жүріп, оның сіңірлері Сирет пен Прут өзендерін де аралап жүрді.
During the 15th century, the Moldavians traded with their ships in both the Black Sea and in the Mediterranean Sea, their presence being reported as far as Crete. During the time of Stephen the Great, the fleet of Moldavia consisted of sailing ships called pânzare. With a single mast featuring a square rig and crewed by 5 6 sailors and a helmsman, the pânzar was used in various military actions. The prisoners were taken to a Moldavian port, where the Ottomans demanded their extradition. Their demands were declined by the Voivode. The Moldavian ships from Chilia and Cetatea Albă, further captured several other Turkish ships. Another mention of the Moldavian fleet is found in connection with the rule of Aron Tiranul, who used it to help Wallachian ruler Michael the Brave establish his control over the Chilia branch of the Danube and Dobruja. The Treaty of Adrianople provided for a Moldavian self defense naval force, to be composed of caicque vessels. Schooners armed with cannons were first built in the 1840s. Along with patrolling the Danube, these made their way on its tributaries, the Siret and the Prut River.