Кіріспе

Боярин (орысша: Боярин, "Адмирал") - Ресейдің Императорлық әскери-теңіз флоты үшін Данияның Копенгаген қаласында Burmeister & Wain компаниясы жасаған қорғалған крейсер. Ол Ресейдің Тынық мұхит флотында қызмет етті және 1904 жылы орыс-жапон соғысы басталғаннан кейін Маньчжурияның Порт-Артур кіреберісінің жанында ресейлік теңіз минасына батып кетті.

Тарих

1899 жылы 15 сәуірде Ресейдің Тынық мұхит флотын нығайту үшін төрт екінші қатарлы қорғалған крейсерлер салу туралы келісімшарт жасалды. Бұл кемелер Данцигте ресейлік "Новик" крейсерінің жобасына сәйкес барлау, ескерту және эсминцтерді қолдау үшін жасалатын болды. Алайда, тақтың саяси қысымына байланысты Бояриннің келісім-шарты Данияның Burmeister & Wain фирмасына берілді (Жесір император Мария Феодоровна Даниядан еді). Бұл көптеген мәселелерді туындатты. Бояриннің құны Даниядағы жалақының жоғары болуы және кеме жасау зауытының көптеген бөлшектерді импорттауы қажеттігіне байланысты күтілгеннен әлдеқайда жоғары болды. Дизайнға енгізілген өзгерістер тұрақтылық проблемаларына әкелді, ал оның ығысуын 2600 тоннадан 3075 тоннаға дейін көбейту арқылы өтеуге тырысу төмен жылдамдыққа әкелді. Ол ұшақтардың ығысуы көбейгеніне қарамастан, оқ-дәрілерді сақтау, теңіз миналарының саны мен көпірдің орналасуы бойынша Новиктен төмен болды. Кемеге 1900 жылы 24 қыркүйекте кемеге негіз қалады, командир В. И. Литвинов бас жабдықтаушы офицер болып тағайындалды. Ол 1901 жылы 26 мамырда салтанатты рәсім кезінде Ресей империясының әскери-теңіз флотының қатысуынсыз - дәстүр мен әдепті бұзған жағдайда суға жіберілді. Ұшырудан кейін Қытайдағы Боксерлер көтерілісінен жаңа оралған "Гиляк" канонерлік қайығының бұрынғы капитаны командир Владимир Федорович Сарышев капитан болып тағайындалды. 1902 жылдың маусым айында зауыттың қабылдау сынағы кезінде қатты тербелістердің әсерінен практикалық жұмыс жылдамдығы 14 түйін ғана болды.

Қару-жарақ

Негізгі қару-жарақ - қалқанды орнатылған алты Канет пулеметінен, әрқайсысы - бірден, ал төрт пулемет - қосалқы. Торпедаға қарсы кемелердің қарулануы 47 мм-лік сегіз пулядан, төрт пуляның алдыңғы және артқы казематтарында және төрт пуляның ортаңғы қосқыштарында болды. Су бетінде 5 торпеда түтігі 11 торпедамен бірге бірін артқы жағына, екін екі жағына орналастырылды.

Қорғау

Қаруды пайдалану кезінде палубада және басқару мұнарасында Крупп пластинасы қолданылды.

Машиналар

Электр станциясы үш есе кеңейтілген бу қозғалтқыштары мен 16 Беллвилл типті қазандықтар бар екі ұңғымадан тұрады.

Операциялық жазба

Боярин Кронштадтқа 1902 жылы 6 қазанда келді, ал командир Сарышев ресми түрде командалық міндетін атқарды. 8 қазанда ол адмирал Барон Стакельбергтің қолбасшылығындағы Ресей Тынық мұхит флотының күшейту эскадрильясына енгізілді, бірақ ол бұзылып, Данияда жол бойында жөндеуден өтуі керек болды. 19 қарашада Англиядағы Портленд аралында эскадрильяға қосылғаннан кейін командир Сарышев жергілікті билік органдарына өзінің бас инженері оқтан жарақат алып қайтыс болғанын хабарлады. Суэц каналы арқылы өткеннен кейін Бояринге Ресейдің саяси мүдделері мен ықпалын нығайту үшін Персия шығанағында күш көрсету бойынша жеке міндет жүктелді. 1903 жылы 4 - 8 наурызда ол француз колониялық крейсері L'Infernet-пен бірге Кувейтке барды. Боярин Буширдегі (қазіргі Иран) Ресей консулын алып барады. Ресей консулы сол кезде Кувейтте болған Наджд билеушісі Ибн Саудпен кездесіп, оған қаржылай көмек пен мылтық беруге уәде берді. 15 наурызда Боярин, әлі де L'Infernet ертіп, Маскатта тоқтады. Осылардың барлығы британдықтарды алаңдата бастады, олар Персия шығанағы аймағындағы кез келген шетелдік араласуды 'британдықтардың мүдделеріне өте ауыр қауіп' деп қарастырды. Олар британдық порттарға көмір өндіруге рұқсат беруден бас тартты, ал Ресей үкіметі Джибутиде орналасқан француз көмір өндірушісін Бояринді Үнді мұхиты арқылы алып өтуді сұрауға мәжбүр болды. Боярин 1903 жылы 13 мамырда Порт-Артурға жетті. Ол бірінші Тынық мұхит эскадрильясының Сары теңіздегі маневрлеріне тағайындалды, содан кейін маусым айында Тынық мұхитіндегі маневрлерге тағайындалды. Тамыз айында ол бірнеше оқу-жаттығу шараларына қатысты. Вице-король Евгений Иванович Алексеев Петроградқа берген баяндамасында оның пайдалылығы мен көмірді аз тұтынуы үшін мақтаған. Жапон империясы мен Ресей арасындағы дипломатиялық шиеленістердің артуымен Боярин 1903 жылы желтоқсанда Ресей мүдделерін қорғау үшін Кореядағы Чемулпоға (қазіргі Инчхон) жіберілді. Ол 1903 жылы 30 желтоқсанда ресейлік крейсер "Варягтың" келуімен ауыстырылды және Порт-Артурға оралды.

Порт-Артур шайқасы

1904 жылы 8 ақпан күні түнде Порт-Артур шайқасында, орыс-жапон соғысының алғашқы шайқасында Жапон императорлық әскери-теңіз флотының эсминдері Порт-Артурдың сыртындағы жолға шығып тұрған Бірінші Тынық мұхит эскадрильясына алдын ала соққы берді. Адмирал Оскар Старк Бояринді қоса алған эскадрильяны қуып жетуге жіберді, бірақ ол Порт-Артурға қайтып оралғанға дейін портқа бет алған ресейлік эсминецке шабуыл жасауға ғана қол жеткізді. Бірнеше сағаттан кейін жапондық кемелер флотының жақындап келе жатқаны байқалды, ал Боярин сыртқы жолға орналастырылды. Флот - адмирал Того Хейхачироның негізгі әскери флоты, құрамында алты линзер мен тоғыз крейсер бар. Боярин порт Артурдың қорғанысына қашып барып, дабыл қағып, қауіптену қаупін көтермес бұрын, флотаға үш рет оқ атқан. Сол күні кешке Бояринге мина тасушы "Енисейді" Порт-Артурдың батыс жағындағы Талиенванға дейін алып барып, соңғы мина өрістерін салуды аяқтау туралы бұйрық берілді. Енисейде оның бір минасына соқтығысып жарылып, суға батып кеткен. Жағалаудағы тәжірибесіз бақылаушылар дүрбелеңдеді және жапондық эсминктердің тағы бір шабуылын хабарлады, ал Бояринді төрт ресейлік эсминктермен бірге тергеуге жіберді. Крейсер 0816-да Енисейдің орнына минаға соқтығысты. Жарылыстан 10 адам қаза тауып, кеме суға батып кетті. Қақтығысты жөндеуге күш салса да, ол суға түсе бастады, ал командир Сарышев кемені тастап кету туралы бұйрық берді. Сол күні кешке Порт-Артурдан келген бір топ кеме жағаға жақын жерде тұрып, оны жөндейтін зақымданған көрінеді. Алайда сол түні дауыл кезінде кеме басқа минаға соқтығысып, суға батып кетті. Бірнеше күннен кейін кемелердің қалдықтары жағалаудан төменгі жақта табылды және құтқару әрекеттері тоқтатылды. Сарышев әскери соттың алдында зақымдалған кемені ерте тастап кеткені үшін кінәлі деп танылды және Порт-Артур қоршауының қалған бөлігін жағалаудағы қызметте өткізді.