Кіріспе

"көзге көз" немесе жазалау әділдігі, дәстүрлі ислам заңдарында Қисас немесе Қисас (قِصَاص) - ислам терминінің мағынасы "өте қайтарым", "көзге көз" немесе жазалау әділдігі. Қисас және дия - классикалық / дәстүрлі ислам қылмыстық заң ғылымында жазалаудың бірнеше түрлерінің екеуі, қалғандары - Худуд және Тазир. Қазіргі уақытта Ауғанстан, Иран, Пәкістан, Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері, Катар және Нигерияның солтүстік штаттарының құқықтық жүйелері қазаларды қолданады.

Тарих

Қисасқа ұқсас заңдық ұғым - "көзге көз" қағидасы, алғаш рет Хаммурапи кодексіне жазылған.

Негізгі

Ислам дінінде жүзеге асырылатын негізгі аят - Әл-Бақара; 178-аят: "Әй, иман келтіргендер! Өлгендердің жазасын өтеулерің өсиет етілді. Еркін адам еркін адамға қарсы, тұтқын тұтқынға қарсы, әйел әйелге қарсы. Ал егер біреуді (қаза тапқан адамның) ағасы кешірсе, онда ол әдет бойынша істесін, әрі өтемақысын өтесін. Мұхаммед Шафи осы аяттың тафсирында: "Қиямет күні өлтірген адам өз мойнына жазасын алады. Бұл аятта әйелді өлтірген еркектен, құлды өлтірген еркектен қаза алынбайды деген сөз жоқ. Осы аяттың басында: "Қиямет - өлім жазасы" деген сөздер бар. Бұл аяттың жалпы қолданылудың айқын дәлелі. Бұл жайт басқа аяттарда да, мысалы, "Нәфс" (адамның өзі үшін) аяттарында да айқын айтылған". Басқа бір пікір бойынша, өлтірілген адамның әлеуметтік дәрежесіне сай, оны өлтірілген адамның туыстарына ұстап берген. "Нысана" элементі Құрандағы айыптаулардың тек бірінде ғана ескеріледі (қазалау және бір жағдайда (мұсылмандар басқа бір мұсылмандарды өлтіреді) және бұған жауап ретінде құлды босату керек және өлтірілген адамның отбасына "белгісіз" қаржылық өтемақы (дия) төлеу керек. Алайда, осы тармақтың жалғасында ақшалай өтемақы алудың тағы бір шарты қарастырылады. Осыған сәйкес, қайтыс болған адам діндарлармен бірге бір қоғамда тұруы керек немесе қайтыс болған адам өмір сүріп жатқан қоғамның діндарлармен келісім болуы керек деп мәлімделеді. Қылмыстың жазасы ретінде, ақшасы жетпеген жағдайда, кісі өлтіруші екі ай ораза ұстауы жеткілікті деп саналады (Әл-Ниса сүресі, 176). Екінші жағынан, кейінгі заңгерлер "мақсат элементі" туралы физикалық зақым мен өлтіру әрекеттері кезінде, сондай-ақ денеге кек алу үшін анықталған басқа да жағдайлар туралы айтады. Фикхистер қазаның қолданылуы көптеген шарттармен шартталған, мысалы, зардап шеккен адамның немесе құрбанның кінәсіздігі. Қияса талап етілуі мүмкін жарақаттар тек белгілі бір мүшеден айырылған жағдайда ғана қолданылуы мүмкін, оның шектері қылмыскерге жаза кезінде келтірілген зияннан артық зиян келтірілмейтініне кепілдік беруге болады. Бұл жағдайда, қисасты күнделікті қарапайым күрес кезінде тас таяқтар, пышақтар және тесу құралдары арқылы болатын өлім мен жарақаттанудың ең көп таралған түрлеріне қарсы жасауға болмайды. Қиясат - қылмыскердің дәл сол қылмысы үшін жазалау болғандықтан, өлімге ұшыраған немесе басын кескен адам үшін, өлтірушіге өлім жазасы берілуі қиясат орындалды дегенді білдірмейді.

Хадис

Хадистерде қаза туралы кеңінен айтылған. Мысалы, Сахих Бухариде былай делінген: "Көптеген заманауи ислам ғалымдары хадис негізінде, құрбан мұсылман емес димми немесе мұсылманның мұсылман емес құлы болған кезде, тек қана дия (қан ақшасы) және қиса емес, өтемақы ретінде болуы керек деп шешті.

Нигерия

1960 жылдан бері Нигерияның бірнеше солтүстік штаттары шариғатқа негізделген қылмыстық заңдарды, соның ішінде қазаға қатысты ережелерді қабылдады. Бұл кодекстер Нигерияның шариғат соттарында мұсылмандарға қолданылды. Көптеген адамдар қайырымдылық қағидаты бойынша жазалауға, сондай-ақ худуд және тазир сияқты басқа жазаларға сотталды.

Сауд Арабиясы

Сауд Арабиясында кісі өлтіру және адам өлтіру жеке қылмыстар болып табылады, оларды жәбірленуші немесе жәбірленушінің мұрагерлері қудалауға, ақшалай өтемақы алуға немесе кешірім беруге тиіс. Бұл жас шегі тиімді қолданылмайды, ал сот бала айыпталушының физикалық сипаттамаларын бағалап, оны ересектей соттауға бола ма деп шешуі мүмкін. Көп жағдайда келесі төрт сипаттаманың кем дегенде біреуін қанағаттандыратын адам қасақана ересек адам ретінде қаралады: Сауд Арабиясы БАҚ-ындағы хабарларға сәйкес, 2013 жылы Сауд Арабиясындағы сот айыпталушыны, егер ол жәбірленушіге Дия өтемақы ретінде бір миллион Сауд риялын (шамамен 270 000 АҚШ доллары) төлемеген болса, оны салқындату үшін омыртқа миын кесуге үкім шығарды. Қылмыскер 2003 жылы досын арқасынан пышақпен шауып, белінен төменге шалдықтырған. Сауд Арабиясында басқа да жазалау жазалары көзді қағып алу, тісті алып тастау және адам өлтірумен байланысты.