Кіріспе
Cladrastis kentukea, Кентуккидің сары ағашы немесе американдық сары ағашы (син. C. lutea, C. tinctoria) - Кладрастис түрінің Оңтүстік-Шығыс АҚШ-та таралған түрі. Оның таралу аймағы Солтүстік Каролинаның батысынан шығыс Оклахомаға дейін, ал Миссури мен Индиананың оңтүстігінен оңтүстікке қарай Алабаманың ортасына дейін. Кейде бұта Виргилия деп те аталады.
Cladrastis kentukea, the Kentucky yellowwood or American yellowwood (syn. C. lutea, C. tinctoria), is a species of Cladrastis native to the Southeastern United States, with a restricted range from western North Carolina west to eastern Oklahoma, and from southern Missouri and Indiana south to central Alabama. The tree is sometimes also called Virgilia.
Сипаттама
Cladrastis kentukea - кіші және орта көлемді жапырақты ағаш, әдетте биік, ерекше биік, кең, дөңгелек тәж және тегіс сұр қабық. Жапырақтары аралас, ұзындығы 20-30 см, 5-11 (негізінен 7 9) кезектесіп орналастырылған жапырақшалары бар; әр жапырақшасы өткір шыңы бар кең овалды; ұзындығы 6-13 см және ені 3-7 см, бүкіл жиегі және жұқа немесе тығыз түкті астыңғы жағы бар. Күзде жапырақтары сары, алтын және қызғылт сары түске айналады. Гүлдері иіс, ақ түсті, ұзындығы 15-30 см. Гүлдеу жаздың басында (туған аймағында маусымда) және жыл сайын өзгеріп отырады, әр екінші немесе үшінші жылда қатты гүлдейді. Жемісі 5-8 см ұзындығы бар, құрамында 2-6 тұқым бар. Қабығы: Желті сұр немесе ашық қоңыр. Бұтақшалар бастапқыда қалың, бірақ көп ұзамай тегіс, ашық сары жасыл түске айналады; кейіннен қызыл қоңыр, ақырында қара қоңыр. Ағаш: Сарыдан ашық қоңырға дейін; ауыр, қатты, тығыз түйірлі және мықты. Сп. 0,6278; массасы куб. Аяқ, 39,12 фунт. Қысқы бүршіктер: Төрт бүршік, ұсақ шоқ тәрізді, сабақтарының қуыс түбінде орналасқан. Жапырақтары: Бір-бірімен ауыспалы, түйіршікті, ұзындығы 8-12 дюйм, негізгі сабағы берік, негізінен ұлғайған. 7 - 11 дана, кеңінен овал тәрізді, ұзындығы 3 - 4 дюйм. Негіздегі пішінді, бүтін, өткір, ұшындағы жапырақшалары ромбоидты жұмыртқа тәрізді. Қауырсын тамырлары, ортаңғы жамбас және негізгі тамырлар көрініс табады, жоғарыда ойылып, төменгі жағында ашық сары түсті. Олар қалың жасыл, қалың түсті болып шығады, толық өскенде жоғары жапырағы қара жасыл, төменгі жапырағы ақшыл болады. Күзде олар ашық сары түске айналады. Гүлдер: маусым. Керемет, папилоидты, ақ түсті, ұзындығы 12-14 см, ені 5-6 см, сәл иіс шығатын, төмендеп жатқан соңғы паникерлер түрінде таралған. Қасық: Кампанолат, бес қабатты, жоғарғы жағында ұлғайтылған. Корола: Папилоноздық; кең, ақ түсті, ішкі беті ашық сары түсті; қанаттары ұзын; құйрық жапырақтары бос. Ұяшықтары: он, еркін; жіп тәрізді талшықтар. Пстиль: жоғары жасушалы, сызықты, қызыл түсті, түкті, ұзын иілген стильді. Жемісі: Жаңғақ, тегіс, сызықтық қысылған, стильдердің қалдықтарымен ұшталған. 4-тен 6-ға дейінгі тұқымдар, қара қоңыр. Негізінен Кентукки, Теннесси және Солтүстік Каролинаның әк тастарында кездеседі, бірақ солтүстікке 4-ші аймаққа дейін төзімді. Ең үлкен үлгісі Цинциннатидегі Спринг-Гроув қорымында (Огайо штаты) 22 м биіктігімен және 2.2 м дің диаметрімен; ең биік белгілі - 27 м биіктігімен, бірақ тек 0,55 м дің диаметрімен, Грузиядағы Плотт Ков ғылыми-зерттеу табиғи аймағында (Спонберг және Ма 1997; Шығыс жергілікті ағаштар қоғамы). Алабамадағы өсімдіктердің жапырақтары солтүстікке қарағанда түктірек болады және Cladrastis kentukea f. tomentosa (Steyermark) Spongberg ретінде ерекшеленеді.
Өсіру
Cladrastis kentukea өзінің тартымды гүлдері үшін сәндік ағаш ретінде кеңінен өсіріледі және АҚШ-тың шығысындағы көптеген аймақтарда жергілікті жерінде табиғи түрде өседі.
Айырмалар
1994 жылы Йеллоувуд Пенсильвания бау-бақша қоғамының алтын сыйлығын жеңіп алды. Муниципальдік ағаш өсірушілер қоғамы 2015 жылы қалалық ағаш ретінде сары ағаш (Cladrastis kentukea немесе C. lutea) таңдады.