Кіріспе

Грамматикалық компонент Тіл біліміне қарай жеңіл етістік - бұл өзіндік семантикалық мазмұны аз етістік және қосымша сөзбен, әдетте есіммен, предикат қалыптастырады. Ағылшын тіліндегі жеңіл етістіктер ретінде қызмет ететін жалпы етістіктер: do, give, have, make, get және take. Жеңіл етістіктің басқа атаулары: делексиялық етістік, векторлық етістік, түсіндірме етістік, жұқа етістік, бос етістік және семантикалық әлсіз етістік. Жеңіл етістіктер көмекші етістіктерге ұқсас болса да, олар пайда болатын сөйлемдерге мағыналық үлес қосуға қатысты, жеңіл етістіктер көмекші етістіктерді анықтайтын диагностикадан өтпейді, сондықтан олар көмекші етістіктерден ерекшеленеді. "Жұмсақ етістік" термині арасындағы интуиция - бұл предикат өзінің толық семантикалық әлеуетінде емес. Мысалы, адам қант құюға қалай "алып" жатса, суға да "алып" жатпайды. Сонымен қатар, жеңіл етістіктер семантикалық жағынан мүлдем бос емес, өйткені "жуу" мен "жуу" арасында түсінікті айырмашылық бар, ал "жуу" мүмкін емес. Жеңіл етістіктерді теориялық жүйелерде әртүрлі жолдармен, мысалы семантикалық бос предикат лицензиясы ретінде немесе көмекші түрінде есепке алуға болады. Тәуелділік грамматикасында оларды catena ұғымын пайдалана отырып талдауға болады.

Үнді-урду

Хинди-урду (Хиндустани) тіліндегі жеңіл етістік құрылымдары өте нәтижелі. Хинди-урду тіліндегі жеңіл етістіктер басқа етістікпен, қосымша сөзбен, қосымша сөзбен немесе тіпті ағылшын етістігімен немесе есіммен біріктірілуі мүмкін. Жеңіл етістік өзінің тәуелсіз мағынасын жоғалтады және оның орнына "біршама мәнді береді" негізгі немесе тамыр етістігіне, ол "құрамның лексикалық өзегін құрайды". Кез келген етістік негізгі етістік ретінде әрекет ете алады, бірақ өнімді жеңіл етістіктердің шектеулі жиынтығы бар.

Толық етістіктермен жасалатын басқа құрылымдар

Көптеген жеңіл етістік конструкциялары толық етістікке ұқсас, мысалы, Сэм өзінің қағаздарын қайта қарады. Ауыспалы етістіктің құрылысы b. Сэм өзінің жұмысын қайта қарады. Лари темекі шегуді қалайды. Ауыспалы етістік құрастыру б. Ларри темекі шегуді қалайды. толық етістік а. Джим маңызды мәлімдеме жасады жеңіл етістік құрылысы б. Джим толық етістік а. Мэри ұйықтап жатыр деп мәлімдеді. Жеңіл етістік құрастыру б. Мэри ұйықтап жатыр. Бұндай толық етістік баламалы формулалар жеңіл етістік конструкциялар тиісті толық етістік баламалары сияқты предикаттар екендігіне көз жеткізуге әкеледі. Алайда, осы баламалы формулалар бойынша мағынаның нюанссыз айырмашылықтары болуы мүмкін. Жеңіл етістік құрылымдары сәйкес келетін толық етістік баламаларымен аз қол жетімді болатын өзгерту мүмкіндіктерін береді.

Көмекші етістіктермен және толық етістіктермен салыстырылады

Жеңіл етістіктер ретінде қызмет ететін көптеген етістіктер, сондай-ақ, пайда болатын контекстке байланысты көмекші етістіктер және / немесе толық етістіктер ретінде қызмет ете алады. Жеңіл етістіктер көмекші етістіктерге ұқсас, өйткені олар пайда болатын сөйлемдерге негізінен функционалдық мазмұнды (семантикалық мазмұнға қарағанда) қосады. Алайда, жеңіл етістіктер көмекші етістіктер емес, толық етістіктер де емес. Жеңіл етістіктер ағылшын тіліндегі көмекші етістіктерден ерекшеленеді, өйткені олар көмекші етістіктерді анықтайтын синтаксистік сынақтардан өтпейді. Келесі мысалдар жеңіл етістіктердің көмекші етістіктерді анықтайтын инверсия және теріске шығару диагностикасын орындай алмайтынын көрсетеді: а. Ол Сьюзанға телефон шалды. b. Ол Сюзанға кеше қоңырау шалды ма? Көмекші зат зат затпен кері айналады. С. Ол Сьюзанға кеше қоңырау шалмаған. Қосалқы емес постзависимый ретінде қабылдауға болады. а. Ол менің газетті кеште қарап шықты. b. Ол менің газетті қарап шықты ма? Жарық етістігі істеді, затпен кері айналып отыра алмайды. С. * Ол менің газетті оқымады. Жарық етістік "did" кейіннен "not" деп қабылдауға болмайды. а. Ол терезе ашты. b. Ол терезе ашты ма? Көмекші элементтің субьектімен кері байланысы бар. в. Терезені ашқан жоқ. Қосалқы заттың зауыты жоқ. а. Ол темекі тартты. b. *Оның темекісі бар ма? Жарық етістігі had затпен кері ауыстырылмайды. С. *Оның темекі тартқаны жоқ. "Бірақ" етістігі "не" дегенді постзависимый ретінде қабылдамайды. Жеңіл етістіктер толық етістіктерден ерекшеленеді, өйткені жеңіл етістіктерде толық етістіктердің семантикалық мазмұны жоқ. Толық етістіктер - предикаттың өзегі, ал жеңіл етістіктер толық семантикалық мазмұны бар басқа өрнекті (көбінесе есім) құрайтын предикатты құрайды. Бұл айырмашылықты көрсету қиын, бірақ оны рефлексивті сын есімдерді қамтитын келесі мысалдардан көруге болады: а. Ауыртпалық етістік рефлексивті сын есімнің пайда болуын талап етеді. b. Джим оны суретке түсірді. Жарық етістік алды деген сөздің жай алмастықтың пайда болуына тыйым салады. А. Джим мектепте өзін суретке түсірді. Толық етістік алды рефлексивті сын есімнің пайда болуына мүмкіндік береді. b. Джим оны мектепке суретке түсірді. Толық етістік алды деген сөзге қарапайым сын есім пайда болады. а. Сали1 өзін сипаттады1. Жарық етістігінің "gave" рефлексивті сын есімнің пайда болуын талап етеді. b. *Салли оны сипаттады. Жарық етістік gave жай алмастықтың пайда болуына тыйым салады. а. Сали1 маған өзін сипаттады1. толық етістік берді рефлексивті сын есімнің пайда болуына мүмкіндік береді b. Сали1 маған оның сипаттамасын берді1. Дау деген толық етістік қарапайым сын есімді пайда етеді. Индекстерде кореференция көрсетіледі, яғни екі коиндекстелген сөз бір адамды білдіреді. Рефлексивті сын есім жеңіл етістікпен бірге болуы керек, ал толық етістік қарапайым сын есімнің пайда болуына мүмкіндік береді. Бұл айырмашылық предикаттың көлемін көрсетеді. Негізгі предикат, жарық етістік пайда болған кезде, зат есім сөз тіркесінде төменге жетеді, ал толық етістік болған кезде, зат есім сөз тіркесін шығарады.

Басқа тілдерде

Басқа тілдердегі мысалдарға идиштің in (сөзбе-сөз "көмек беру", "көмек"); французның faire in faire semblant (лит. көріну, "сақтану"); хинди (лит. "Басқа жол"); және қытай тіліндегі bǎ құрылымы. Жеңіл етістіктер қазіргі индоиран тілдерінде, жапон, баск және басқа тілдерде өте жиі кездеседі, онда етістікті құрастыру аспектілік айырмашылықтарды белгілеудің негізгі механизмі болып табылады. Жеңіл етістіктер көптеген ква тілдеріндегі өздік қосымша етістіктерге тең, мысалы, jo in jo foi (Ga), tu in tu fo (Akan).

Австралия тілдері

Австралия аборигендерінің тілдерінің едәуір бөлігі жеңіл етістіктерді қамтитын сөздік жүйелерге ие. Австралиялық көптеген қисық етістік сыныптары жабық сыныптар болып табылады және мүшелері өте аз. Осылайша, күрделірек мәлімдемелер беру үшін матрицалық етістіктер күрделі вербальдық предикаттарды қалыптастыру үшін превербальдық элементтермен біріктіріледі. Мұндай жағдайларда матрицалық етістік әдетте барлық уақыт аспект көңіл-күйдің ауытқуымен бірге болады, бірақ сөйлемге семантикалық жағынан аз үлес қосады (яғни көбірек функциялық сөз); жоғарыда атап өткендей, олар әлі де дәстүрлі көмекші етістіктерден ерекшеленеді.

Барди

Австралияның солтүстігінде сөйленетін нюльнюлан тілінің бірі барди тілі. Оның қисық етістік класы кейбір басқа австралиялық тілдерге қарағанда салыстырмалы түрде үлкен болса да (~ 230 мүше), олардың көпшілігі жиі жеңіл етістіктер ретінде пайда болады. Ең жиі кездесетін жеңіл етістіктер - бұл ju және ma етістік тамырлары. Соңғылардың қолданылуының мысалы: Жоғарыда көрсетілгендей жағдайда liyan - бұл семантикалық мазмұнның көп бөлігін қамтитын алдын ала етістік. Келесі мысалдағы сыластығымен бірдей:

Жингулу

Әдетте, coverb+light етістік предикаттары бар тілдерде бұл сөздер тікелей көршілес болуы керек; дегенмен, өте сирек жағдайларда Jingulu сияқты тілдерде семантикалық бай preverb және матрицалық етістік арасында аралас элементтер болуы мүмкін. Бұл сирек кездесетін, бірақ маңызды құбылыс Jingulu сияқты агглютинациялық тілдерде, онда негізгі етістік морфологиялық жағынан алдын ала емес болуы мүмкін, бұл шын мәнінде жеңіл етістіктер және инфлекциялық афикстер емес екеніне дәлел болып табылады.