Кіріспе
Грамматикалық компонент Тіл біліміне қарай жеңіл етістік - бұл өзіндік семантикалық мазмұны аз етістік және қосымша сөзбен, әдетте есіммен, предикат қалыптастырады. Ағылшын тіліндегі жеңіл етістіктер ретінде қызмет ететін жалпы етістіктер: do, give, have, make, get және take. Жеңіл етістіктің басқа атаулары: делексиялық етістік, векторлық етістік, түсіндірме етістік, жұқа етістік, бос етістік және семантикалық әлсіз етістік. Жеңіл етістіктер көмекші етістіктерге ұқсас болса да, олар пайда болатын сөйлемдерге мағыналық үлес қосуға қатысты, жеңіл етістіктер көмекші етістіктерді анықтайтын диагностикадан өтпейді, сондықтан олар көмекші етістіктерден ерекшеленеді. "Жұмсақ етістік" термині арасындағы интуиция - бұл предикат өзінің толық семантикалық әлеуетінде емес. Мысалы, адам қант құюға қалай "алып" жатса, суға да "алып" жатпайды. Сонымен қатар, жеңіл етістіктер семантикалық жағынан мүлдем бос емес, өйткені "жуу" мен "жуу" арасында түсінікті айырмашылық бар, ал "жуу" мүмкін емес. Жеңіл етістіктерді теориялық жүйелерде әртүрлі жолдармен, мысалы семантикалық бос предикат лицензиясы ретінде немесе көмекші түрінде есепке алуға болады. Тәуелділік грамматикасында оларды catena ұғымын пайдалана отырып талдауға болады.
In linguistics, a light verb is a verb that has little semantic content of its own and forms a predicate with some additional expression, which is usually a noun. Common verbs in English that can function as light verbs are do, give, have, make, get, and take. Other names for light verb include delexical verb, vector verb, explicator verb, thin verb, empty verb and semantically weak verb. While light verbs are similar to auxiliary verbs regarding their contribution of meaning to the clauses in which they appear, light verbs fail the diagnostics that identify auxiliary verbs and are therefore distinct from auxiliaries. The intuition between the term "light verb" is that the predicate is not at its full semantic potential. For instance, one does not literally "take" a bath in the same way as one can "take" a cup of sugar. At the same time, light verbs are not completely empty semantically, because there is a clear difference in meaning between "take a bath" and "give a bath", and one cannot "do a bath". Light verbs can be accounted for in different ways in theoretical frameworks, for example as semantically empty predicate licensers or a kind of auxiliary. In dependency grammar approaches they can be analyzed using the concept of the catena.
Үнді-урду
Хинди-урду (Хиндустани) тіліндегі жеңіл етістік құрылымдары өте нәтижелі. Хинди-урду тіліндегі жеңіл етістіктер басқа етістікпен, қосымша сөзбен, қосымша сөзбен немесе тіпті ағылшын етістігімен немесе есіммен біріктірілуі мүмкін. Жеңіл етістік өзінің тәуелсіз мағынасын жоғалтады және оның орнына "біршама мәнді береді" негізгі немесе тамыр етістігіне, ол "құрамның лексикалық өзегін құрайды". Кез келген етістік негізгі етістік ретінде әрекет ете алады, бірақ өнімді жеңіл етістіктердің шектеулі жиынтығы бар.
Light VerbExplanationExampleverbverb root + light verbTranslationजाना (jānā) — to gogives a sense of perfective aspect (completed action), finality, or change of stateआना (ānā) — to comeआ जाना (ā jānā)to come (shows finished action)लेना (lēnā) — to takesuggests that the action is completed and the benefit of the action flows towards the doer.करना (karnā) — to doकर लेना (kar lenā)to do (for one's own benefit)देना (denā) — to givesuggests that the action was completed and the benefit of the action flows away from the doer.कर देना (kar denā)to do (not for one's own benefit)आना (ānā) — to comegives a sense of perfective aspect (completed action) but also the doer returns after doing the actionकर आना (kar ānā)to do (and return)डालना (ḍalnā) — to pour, insertindicates an action is done vigorously, decisively, violently, or recklessly.कर डालना (kar ḍālnā)to do (vigorously; at once)बैठना (baiṭhnā) — to sitimplies an action done foolishly or stubbornly कर बैठना (kar baiṭhnā)to do (by mistake, without thinking twice)सकना (saknā) — to be able toindicates the capability of performing an action.कर सकना (kar saknā)to do (to have the ability to do)रखना (rakhnā) — to keepimplies a firmness of action, or one with possibly long lasting results or implications;कर रखना (kar rakhnā)to have doneचुकना (cuknā) — to have completedshows sense of completeness of an action in the past that was already finished by the doer in the past.कर चुकना (kar cuknā)to have already doneउठना (uṭhnā) — to get upfunctions like an intensifier; suggests inception of action or feeling.बोलना (bolnā) — to speakबोल उठना (bol uṭhnā)to speak (to burst into speaking)पड़ना (par̥nā) — to fall flatconnotes involuntary, sudden, or unavoidable occurrenceगिरना (girnā) — to fallगिर पड़ना (gir par̥nā)to fall (by mistake)Light VerbExplanationnoun/adjective/adverbnoun/adjective/adverb + light verbtranslationहोना (honā) — to be, to existconverts nouns, adjectives, and adverbs into intransitive verbsसाफ़ (sāf) — cleanसाफ़ होना (sāf honā)to be clean; to clean oneselfapply apply होना (apply honā)to apply; to be appliedbeautifulbeautiful होना (beautiful honā)to be beautifulजल्दी से (jaldī se) — quicklyजल्दी से होना (jaldī se honā)to happen quicklyकरना (karnā) — to do, to makeconverts nouns, adjectives, and adverbs into transitive verbsसाफ़ (sāf) — cleanसाफ़ करना (sāf karnā)to cleanapplyapply करना (apply karnā)to applybeautifulbeautiful करना (beautiful karnā)to make beautiful; to beautifyजल्दी से (jaldī se) — quicklyजल्दी से करना (jaldī se karnā)to do quickly
Толық етістіктермен жасалатын басқа құрылымдар
Көптеген жеңіл етістік конструкциялары толық етістікке ұқсас, мысалы, Сэм өзінің қағаздарын қайта қарады. Ауыспалы етістіктің құрылысы b. Сэм өзінің жұмысын қайта қарады. Лари темекі шегуді қалайды. Ауыспалы етістік құрастыру б. Ларри темекі шегуді қалайды. толық етістік а. Джим маңызды мәлімдеме жасады жеңіл етістік құрылысы б. Джим толық етістік а. Мэри ұйықтап жатыр деп мәлімдеді. Жеңіл етістік құрастыру б. Мэри ұйықтап жатыр. Бұндай толық етістік баламалы формулалар жеңіл етістік конструкциялар тиісті толық етістік баламалары сияқты предикаттар екендігіне көз жеткізуге әкеледі. Алайда, осы баламалы формулалар бойынша мағынаның нюанссыз айырмашылықтары болуы мүмкін. Жеңіл етістік құрылымдары сәйкес келетін толық етістік баламаларымен аз қол жетімді болатын өзгерту мүмкіндіктерін береді.
a. Sam did a revision of his paper. – Light verb construction
b. Sam revised his paper. Full verb
a. Larry wants to have a smoke. – Light verb construction
b. Larry wants to smoke. – Full verb
a. Jim made an important claim that – Light verb construction
b. Jim claimed that – Full verb
a. Mary is taking a nap. – Light verb construction
b. Mary is napping. – Full verb
Alternative formulations such as these lead to the insight that light verb constructions are predicates just like the corresponding full verb alternatives. There can be, however, nuanced differences in meaning across these alternative formulations. The light verb constructions produce possibilities for modification that are less available with the corresponding full verb alternatives.
Көмекші етістіктермен және толық етістіктермен салыстырылады
Жеңіл етістіктер ретінде қызмет ететін көптеген етістіктер, сондай-ақ, пайда болатын контекстке байланысты көмекші етістіктер және / немесе толық етістіктер ретінде қызмет ете алады. Жеңіл етістіктер көмекші етістіктерге ұқсас, өйткені олар пайда болатын сөйлемдерге негізінен функционалдық мазмұнды (семантикалық мазмұнға қарағанда) қосады. Алайда, жеңіл етістіктер көмекші етістіктер емес, толық етістіктер де емес. Жеңіл етістіктер ағылшын тіліндегі көмекші етістіктерден ерекшеленеді, өйткені олар көмекші етістіктерді анықтайтын синтаксистік сынақтардан өтпейді. Келесі мысалдар жеңіл етістіктердің көмекші етістіктерді анықтайтын инверсия және теріске шығару диагностикасын орындай алмайтынын көрсетеді: а. Ол Сьюзанға телефон шалды. b. Ол Сюзанға кеше қоңырау шалды ма? Көмекші зат зат затпен кері айналады. С. Ол Сьюзанға кеше қоңырау шалмаған. Қосалқы емес постзависимый ретінде қабылдауға болады. а. Ол менің газетті кеште қарап шықты. b. Ол менің газетті қарап шықты ма? Жарық етістігі істеді, затпен кері айналып отыра алмайды. С. * Ол менің газетті оқымады. Жарық етістік "did" кейіннен "not" деп қабылдауға болмайды. а. Ол терезе ашты. b. Ол терезе ашты ма? Көмекші элементтің субьектімен кері байланысы бар. в. Терезені ашқан жоқ. Қосалқы заттың зауыты жоқ. а. Ол темекі тартты. b. *Оның темекісі бар ма? Жарық етістігі had затпен кері ауыстырылмайды. С. *Оның темекі тартқаны жоқ. "Бірақ" етістігі "не" дегенді постзависимый ретінде қабылдамайды. Жеңіл етістіктер толық етістіктерден ерекшеленеді, өйткені жеңіл етістіктерде толық етістіктердің семантикалық мазмұны жоқ. Толық етістіктер - предикаттың өзегі, ал жеңіл етістіктер толық семантикалық мазмұны бар басқа өрнекті (көбінесе есім) құрайтын предикатты құрайды. Бұл айырмашылықты көрсету қиын, бірақ оны рефлексивті сын есімдерді қамтитын келесі мысалдардан көруге болады: а. Ауыртпалық етістік рефлексивті сын есімнің пайда болуын талап етеді. b. Джим оны суретке түсірді. Жарық етістік алды деген сөздің жай алмастықтың пайда болуына тыйым салады. А. Джим мектепте өзін суретке түсірді. Толық етістік алды рефлексивті сын есімнің пайда болуына мүмкіндік береді. b. Джим оны мектепке суретке түсірді. Толық етістік алды деген сөзге қарапайым сын есім пайда болады. а. Сали1 өзін сипаттады1. Жарық етістігінің "gave" рефлексивті сын есімнің пайда болуын талап етеді. b. *Салли оны сипаттады. Жарық етістік gave жай алмастықтың пайда болуына тыйым салады. а. Сали1 маған өзін сипаттады1. толық етістік берді рефлексивті сын есімнің пайда болуына мүмкіндік береді b. Сали1 маған оның сипаттамасын берді1. Дау деген толық етістік қарапайым сын есімді пайда етеді. Индекстерде кореференция көрсетіледі, яғни екі коиндекстелген сөз бір адамды білдіреді. Рефлексивті сын есім жеңіл етістікпен бірге болуы керек, ал толық етістік қарапайым сын есімнің пайда болуына мүмкіндік береді. Бұл айырмашылық предикаттың көлемін көрсетеді. Негізгі предикат, жарық етістік пайда болған кезде, зат есім сөз тіркесінде төменге жетеді, ал толық етістік болған кезде, зат есім сөз тіркесін шығарады.
a. He did call Susan yesterday. b. Did he call Susan yesterday? – The auxiliary did inverts with the subject. c. He did not call Susan yesterday. – The auxiliary did can take not as a postdependent. a. He did the review of my paper yesterday. b. *Did he the review of my paper yesterday? – The light verb did cannot invert with the subject. c. *He did not the review of my paper yesterday. – The light verb did cannot take not as a postdependent. a. He has opened the window. b. Has he opened the window? – The auxiliary has inverts with the subject. c. He has not opened the window. – The auxiliary has takes not as a postdependent. a. She had a smoke. b. *Had she a smoke? – The light verb had cannot invert with the subject. c. *She had not a smoke. – The light verb had cannot take not as a postdependent. Light verbs differ from full verbs in that light verbs lack the semantic content that full verbs have. Full verbs are the core of a predicate, whereas light verbs form a predicate with another expression (often a noun) with full semantic content. This distinction is more difficult to illustrate, but it can be seen in the following examples involving reflexive pronouns:
a. Jim1 took a picture of himself1. – The light verb took requires the reflexive pronoun to appear. b. *Jim1 took a picture of him1. – The light verb took prohibits the simple pronoun from appearing. a. Jim1 took a picture of himself1 to school. – The full verb took allows the reflexive pronoun to appear. b. Jim1 took a picture of him1 to school. – The full verb took allows the simple pronoun to appear. a. Sally1 gave a description of herself1. – The light verb gave requires the reflexive pronoun to appear. b. *Sally1 gave a description of her1. – The light verb gave prohibits the simple pronoun from appearing. a. Sally1 gave me a description of herself1. – The full verb gave allows the reflexive pronoun to appear
b. Sally1 gave me a description of her1. – The full verb gave allows the simple pronoun to appear. The indices indicate coreference, i. e. the two coindexed words denote the same person. The reflexive pronoun must appear with the light verb, whereas the full verb allows the simple pronoun to appear as well. This distinction has to do with the extent of the predicate. The main predicate reaches down into the noun phrase when the light verb appears, whereas it excludes the noun phrase when the full verb is present.
Басқа тілдерде
Басқа тілдердегі мысалдарға идиштің in (сөзбе-сөз "көмек беру", "көмек"); французның faire in faire semblant (лит. көріну, "сақтану"); хинди (лит. "Басқа жол"); және қытай тіліндегі bǎ құрылымы. Жеңіл етістіктер қазіргі индоиран тілдерінде, жапон, баск және басқа тілдерде өте жиі кездеседі, онда етістікті құрастыру аспектілік айырмашылықтарды белгілеудің негізгі механизмі болып табылады. Жеңіл етістіктер көптеген ква тілдеріндегі өздік қосымша етістіктерге тең, мысалы, jo in jo foi (Ga), tu in tu fo (Akan).
Австралия тілдері
Австралия аборигендерінің тілдерінің едәуір бөлігі жеңіл етістіктерді қамтитын сөздік жүйелерге ие. Австралиялық көптеген қисық етістік сыныптары жабық сыныптар болып табылады және мүшелері өте аз. Осылайша, күрделірек мәлімдемелер беру үшін матрицалық етістіктер күрделі вербальдық предикаттарды қалыптастыру үшін превербальдық элементтермен біріктіріледі. Мұндай жағдайларда матрицалық етістік әдетте барлық уақыт аспект көңіл-күйдің ауытқуымен бірге болады, бірақ сөйлемге семантикалық жағынан аз үлес қосады (яғни көбірек функциялық сөз); жоғарыда атап өткендей, олар әлі де дәстүрлі көмекші етістіктерден ерекшеленеді.
Барди
Австралияның солтүстігінде сөйленетін нюльнюлан тілінің бірі барди тілі. Оның қисық етістік класы кейбір басқа австралиялық тілдерге қарағанда салыстырмалы түрде үлкен болса да (~ 230 мүше), олардың көпшілігі жиі жеңіл етістіктер ретінде пайда болады. Ең жиі кездесетін жеңіл етістіктер - бұл ju және ma етістік тамырлары. Соңғылардың қолданылуының мысалы: Жоғарыда көрсетілгендей жағдайда liyan - бұл семантикалық мазмұнның көп бөлігін қамтитын алдын ала етістік. Келесі мысалдағы сыластығымен бірдей:
In a case such as the above, liyan is the preverb containing most of the semantic content. Likewise with goo in the following example:
Жингулу
Әдетте, coverb+light етістік предикаттары бар тілдерде бұл сөздер тікелей көршілес болуы керек; дегенмен, өте сирек жағдайларда Jingulu сияқты тілдерде семантикалық бай preverb және матрицалық етістік арасында аралас элементтер болуы мүмкін. Бұл сирек кездесетін, бірақ маңызды құбылыс Jingulu сияқты агглютинациялық тілдерде, онда негізгі етістік морфологиялық жағынан алдын ала емес болуы мүмкін, бұл шын мәнінде жеңіл етістіктер және инфлекциялық афикстер емес екеніне дәлел болып табылады.
This rare but significant phenomenon provides evidence that, even in more heavily agglutinating languages like Jingulu wherein the main verb may not be morphologically independent from the preverb, these are in fact light verbs and not inflectional affixes.