Румынияның ұлттық авиакомпаниясының тарихы

Кіріспе

Румынияның ұлттық әуе тасымалдаушысы

1928 жылы әуе компаниясы SNNA (Serviciul Național de Navigație Aeriană, Ұлттық әуе навигациялық қызметі) деп аталды. 1930 жылдың 9 шілдесінде компания LARES (Liniile Aeriene Române Exploatate de Stat, Мемлекеттік басқарудағы румыниялық әуе жолдары) атауын қабылдады, ал 1937 жылдың 20 шілдесінде…

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1945 жылы Кеңес Одағы Шығыс Еуропаға ықпалын кеңейткен кезде, жаңа қайта ұйымдастыру LARES-ті TARS (Transporturi Aeriene Româno Sovietice)пен алмастырды, Еуропа және Таяу Шығыс бағыттары үшін. 1974 жылы Boeing 707 ұшақтарын сатып алғанда, ұзақ қашықтыққа қатынайтын рейстерін Ил-62 ұшақтарымен бөлісті. Vickers VC10 ұшақтарын сатып алу жоспарлары да жасалды, бірақ кеңес үкіметі рұқсат бермеді және олардың орнына Ил-62 ұшақтарын сатып алуға мәжбүр етті. 59 ұшақтан тұратын паркімен 1970 жылдардың соңында TAROM, "Аэрофлоттан" кейін Шығыс блогындағы ең ірі әуе флотына ие болды. 1978 жылы Ұлыбританиямен келісімшартқа қол қойылды, ол Rombac компаниясына Бухарестке жақын Romaero зауытында BAC One Eleven ұшақтарын өндіруге мүмкіндік берді. Осы уақытта 707 және Ил-62 ұшақтары Нью-Йорк (алғаш Амстердам, кейін Лондон және соңында Вена арқылы), Абу-Даби, Бангкок, Сингапур және Карачи, Бейжің қалаларына рейстер жасады. TAROM – Шығыс блогының Израильдің Тель-Авив қаласына рейстер орындаған жалғыз әуе компаниясы болды. 1980 жылдардың ортасында TAROM, Guyana Airways компаниясына Ту-154 ұшақтарын жалға берді және Оңтүстік Америкадағы Гайананың Джорджтаун қаласы мен Майами және Нью-Йорк арасында жолаушылар тасымалын жүзеге асыратын бұл ұшақтарды техникалық тұрғыдан қолдады.

1990 жылдар

1989 жылы коммунистік режим құлағаннан кейін, алты негізгі типтегі 65 ұшақты пайдаланған әуе компаниясы, Батыс елдерінде жасалған ұшақтарды алу мүмкіндігіне ие болды. 1992 жылы TAROM үш Airbus A310 ұшағын сатып алды, олар "Трансильвания" (YR LCA), "Молдова" (YR LCB) және "Мунтеня" (YR LCC) деп аталды. 1993 жылы TAROM, Ilyushin Il 62 және Airbus A310 ұшақтарын пайдалана отырып, Монреаль және Бангкокқа қатынайтын ұзақ қашықтықтағы рейстерді енгізді. YR LCC Airbus A310 1994 жылдың 10 сәуірінде TAROM флотына қосылды, бірақ 1995 жылдың 31 наурызында Балутешти маңында апатқа ұшырады. TAROM, Craiova, Tulcea, Caransebeș және Constanța қалаларына бағытталған залалы бар ішкі рейстерін тоқтатты және Еуропа мен Таяу Шығыстағы маңызды бағыттарға қызмет көрсетуге назар аударды. TAROM Бухарест (Henri Coandă International Airport) (OTP) және Клуж-Напока халықаралық әуежайында (CLJ) қызметін шоғырландырып, Сибиу халықаралық әуежайынан тікелей халықаралық рейстерді бастады. 2004 жыл соңғы он жылдықтағы алғашқы табысты жыл болды. 2006 жылы флотты жаңарту бағдарламасы басталды, нәтижесінде төрт Airbus A318, үш Boeing 737 800 және екі ATR 72 500 ұшағы сатып алынды, ал 2009 жылға қарай флоттың саны 26-ға жетті. 2003 жылдан 2007 жылға дейін әуе компаниясы "Молдова" және "Трансильвания" A310 ұшақтарын сақтауға жылына 1 миллион еуро жұмсады. 2007 жылы TAROM Бордодағы Airbus зауытында екі Airbus A310 ұшағын жаңғыртты. Жаңартқаннан кейін, олар орташа қашықтықтағы рейстерде пайдаланылды, бірақ бұл жоба сәтті болмады. 2017 жылдың мамыр айында TAROM екі лизингтік Boeing 737 800 ұшағының біріншісін алды. 2018 жылы бұрынғы Malaysian Airlines ұшақтарынан тағы екі 737 800 қосылды және 2023 жылдан бастап жеткізілетін бес Boeing 737 MAX 8 ұшағына келісімшарт жасалды. 2019 жылдың 27 желтоқсанында Көлік министрлігі Nordic Aviation Capital компаниясынан 10 жылға лизингке алынған 9 жаңа ATR 72 600 ұшағы, 1999–2000 және 2009 жылдары жасалған ATR 42 500 және 72 500 ұшақтарын алмастыратынын хабарлады. TAROM 2020 жылдың ақпан айында алғашқы төрт ұшақты алды, ал біріншісі, YR ATJ кодымен тіркелген, 2020 жылдың 18 ақпанында Бухарестке сағат 14:50-де (EET) қонды.

After the collapse of the communist regime in 1989, the airline, operating a fleet of 65 aircraft of six basic types, was able to acquire more Western built jets. In 1992, TAROM bought 3 Airbus A310 planes, nicknamed: "Transilvania" (YR LCA), "Moldova" (YR LCB) and "Muntenia" (YR LCC). By 1993, TAROM had introduced long haul flights to Montreal and Bangkok using Ilyushin Il 62 and Airbus A310 aircraft. The YR LCC Airbus A310 joined TAROM's fleet on 10 April 1994, to then crash near Balotești on 31 March 1995. TAROM terminated loss making domestic services to Craiova, Tulcea, Caransebeș, and Constanța, and focused its activity on service to key destinations in Europe and the Middle East. TAROM has decided to focus its operations on Bucharest (Henri Coandă International Airport) (OTP) and Cluj Napoca International Airport (CLJ), and initiated direct international flights from Sibiu International Airport. 2004 was the first profitable year of the last decade. A fleet upgrade programme started in 2006 with the acquisition of four Airbus A318s, three Boeing 737 800s, and two ATR 72 500s, which resulted in a fleet increase to 26 by 2009. From 2003 till 2007, the airline spent €1 million per year to preserve its A310s "Moldova" and "Transilvania". In 2007, TAROM modernized its two Airbus A310 planes at the Airbus plant in Bordeaux. After being reconditioned, the pair was used in medium haul flights, which weren't successful. On 12 September In May 2017, TAROM received its first of two leased Boeing 737 800s. Another two ex Malaysian Airlines 737 800 were added to the fleet in 2018 and a contract for five Boeing 737 MAX 8 was signed with deliveries stated to begin in 2023. On 27 December 2019, the Ministry of Transport announced that 9 new ATR 72 600 leased from Nordic Aviation Capital for a 10 year period would replace the existent ATR 42 500 and 72 500, manufactured in 1999–2000 and 2009, respectively. TAROM received the first four aircraft in February 2020, with the first one, registered with code YR ATJ, landing in Bucharest on 18 February 2020, at 2:50 PM EET.

2020 жылдар

TAROM тікелей COVID-19 пандемиясынан зардап шекті, 2020 жылдың 25 наурызынан бастап барлық жоспарлы рейстерді уақытша тоқтатты. Төтенше жағдай кезінде TAROM Қытайдан медициналық жабдықтар әкеліп, Румыния үкіметі үшін рейстер орындады. Төтенше жағдай режимі аяқталғаннан кейін TAROM 2020 жылдың мамыр айынан бастап жоспарлы рейстерді қайта бастады. 2021 жылы TAROM-ның сол кездегі бас директоры әуе компаниясының қазіргі барлық бағыттарының табысты емес екенін мәлімдеді. 2022 жылдың қазанында Henri Coandă халықаралық әуежайының операторы, TAROM-ның негізгі базасы, 10 миллион еуродан астам сомадағы төленбеген ақылар бойынша әуе компаниясына қарсы сотқа шағымдану мүмкіндігін қарастырып отыр және тасымалдаушыға барлық қызметтерді тоқтатуы да мүмкін.

Логотип және бояу

Ұшу кезінде қарлығашты бейнелейтін TAROM логотипі 1954 жылдан бері барлық TAROM ұшақтарында қолданылып келеді. 1970-ші жылдардағы ливреяда логотип құйрық бөлігінде қызыл түспен боялған және қызыл жолақ болған. 1990-шы жылдардың басында (Airbus A310 ұшақтарында) ұсынылған ливрея – ақ түстің басым схемасы, ал ұшақ атауы мен құйрық қанаты қою көк түспен боялған. Қазіргі түс схемасы (2006 жылы A318 ұшағында енгізілген) – бұрынғы нұсқаның сәл өзгертілген түрі, құйрық бөлігінде үлкен логотип орналасқан, ал қозғалтқыш бөліктері де қою көк түспен боялған. TAROM флотындағы барлық ұшақтарға румыниялық жер-су атауынан алынған "есім" беріледі. Мысалы, флоттағы ATR ұшақтарының есімдері Румыния өзендерімен байланысты, Boeing ұшақтары румыниялық қалалардың аттарын иеленеді, Airbus ұзақ қашықтықтағы ұшақтары румыниялық тарихи провинциялардың аттарымен аталады, ал Airbus A318 ұшақтары румыниялық авиация пионерлерінің есімдерін тасыды. 2009 жылы, әуе компаниясының 55 жылдығын мерекелеуге орай, Boeing 737 700 (YR BGG "Craiova") ұшағы 1950-ші жылдардағы Lisunov Li 2 ұшағында қолданылған әуе компаниясының алғашқы ливреясын бейнелейтін ретро стильде боялды.

TAROM техникалық бөлімі

TAROM техникалық бөлімі компанияның барлық флотына, сондай-ақ басқа ұлттық және халықаралық компаниялардың флотына әуе кемесін күткізу қызметтерін ұсынады. TAROM техникалық бөлімінің мақсаты – Орталық және Шығыс Еуропада Boeing 737, ATR 42 және ATR 72 ұшақтарына техникалық қызмет көрсету бойынша ең тиімді және төмен құнмен қызмет көрсететін провайдер болу. TAROM техникалық бөлімі ұсынатын қызметтерге жоспардан тыс күткізу, жоспарлы күткізу және қосалқы бөлшектерді жөндеу жұмыстары кіреді. Басты күткізу жұмыстары 1969-1972 жылдары салынған техникалық бөлімнің ангарында жүзеге асырылады, оның ауданы 6000 м² және 2000 жылы EASA (Еуропалық авиациялық қауіпсіздік агенттігі) және FAA (Федералды авиациялық басқармасы) стандарттарына толық сәйкес келу үшін қайта жаңартылды. Ангар TAROM флотының барлық түрлерін тексеруге жабдықталған, ал персонал флоттағы барлық әуе кемелері бойынша білікті және лицензияланған. Ангарда ұшақтың өлшемдеріне байланысты 3-тен 6-ға дейін ұшаққа бір уақытта күткізу жұмыстары жүргізілуі мүмкін. Ангарда B737 ұшағын орнатуға арналған толық MERO жүйесі бар. TAROM техникалық бөлімінің ең маңызды күткізу мүмкіндіктеріне Boeing 737 және ATR42/72 ұшақтарына толық күткізу қызметтері, Airbus A310 және A318 ұшақтарына C типіндегі инспекциялық мүмкіндік, толық бояу, ішкі тазалау және модификациялар кіреді. Техникалық бөлімде күткізу үшін қажетті қосалқы бөлшектер мен материалдарды қауіпсіз сақтауға арналған жайлар, химиялық заттарға, арнайы құралдар мен сынау жабдықтарына, сондай-ақ карантиндік жайлар да бар. TAROM техникалық бөлімі сонымен қатар әртүрлі заттар мен жабдықтарды тасымалдау (қаптау, құжаттарды дайындау, кедендік рәсімдеу) және қабылдау (кедендік рәсімдеу, бөлшектеу және кіріс тексеруі) қызметтерін ұсынады. TAROM мен Ұлыбританиялық Jet2.com әуе компаниясы арасындағы дау кезінде, Jet2.com флотына тиісті күткізу қызметтерін көрсетпегендігі және осының салдарынан Jet2.com-ның белгілі бір шот-фактураларды төлемеуіне байланысты, Англияның Жоғарғы соты TAROM-ның 2007 жылы төлем жасамағаны үшін келісімшартты бұзуға жасаған әрекетінің жарамсыз екенін анықтады және бұл бұзуды келісімшартты бұзу ретінде қарады. Jet2.com компаниясына залап өтеуі тағайындалды.

The TAROM Technical Division provides aircraft maintenance services for the entire fleet of the company and the fleet of other national and international companies. The objective of TAROM Technical Department is to be the best and the most efficient, in terms of costs, maintenance service provider for Boeing 737, ATR 42 and ATR 72 aircraft in Central and Eastern Europe. The services provided by the TAROM Technical Department include unscheduled maintenance works, scheduled maintenance works and repair works for spare parts. The major maintenance activity is performed in the hangar of the technical department, built between 1969 and 1972, with an area of 6,000 m and restored in 2000 to fully comply with EASA (European Safety Aviation Agency) and FAA (Federal Aviation Administration) standards. The hangar is equipped to perform all types of inspections for TAROM fleet, and the personnel is qualified and licensed for all types of aircraft in the fleet. Maintenance activities for 3 to 6 aircraft, depending on their size, may be carried out simultaneously in the hangar. The hangar is equipped with a full MERO system for B737 docking. The most important maintenance capacities of the TAROM Technical Department include full maintenance services for Boeing 737 and ATR42/72 aircraft, inspection capacity type C for Airbus A310 and A318 aircraft, total painting, interior cleaning, and modifications. The technical department also provides safe storage facilities for spare parts and materials necessary for maintenance activity, dedicated spaces for chemicals, special tools and testing equipment, and quarantine spaces. The TAROM Technical Department also provides conveyance services (packaging, preparation of documents, customs) and acceptance services (customs, disassembly, and reception inspection) for various substances and equipment. In a dispute between TAROM and UK airline Jet2. com regarding failure to provide adequate maintenance services for Jet2. com's fleet and the latter's resulting failure to pay certain invoices, the High Court in England determined that TAROM's attempt to terminate the contract in 2007 for non payment was invalid, and treated the termination as a repudiatory breach of the contract. Jet2. com were awarded damages.

Баратын жерлері

Авиакомпания тікелей 50 бағытқа, оның ішінде чартерлік және маусымдық рейстерге, Еуропаның 22 елінде, Таяу Шығыс және Солтүстік Африкада, соның ішінде 8 ішкі бағытқа қызмет көрсетеді. АҚШ-қа авиакомпанияның рейстері 2003 жылы тоқтатылды және қазір Air France авиакомпаниясымен Париж Шарль де Голль әуежайы арқылы код-шеринг келісімі бойынша жүзеге асырылады.

Қатыстықтар

2006 жылы TAROM Alitalia-ның қолдауымен SkyTeam альянсына қауымдасқан мүше ретінде қосылуға жоспарланған, бірақ альянсқа кіру 2008 жылға дейін шегерілді. Сол жылдың 7 мамырында SkyTeam TAROM-мен SkyTeam Alliance Associate Adherence Agreement (SAAAA) келісіміне қол қойды. 2010 жылдың 22 маусымында SkyTeam мүшелік бағдарламасын жаңартқанын хабарлады, соның нәтижесінде TAROM альянстың толық құқықты мүшесіне айналды. 2010 жылдың 25 маусымында TAROM SkyTeam-нің толыққанды мүшесі болды.

Орта қашықтыққа жүретін автопарк

2016 жылы Airbus A310 ұшақтары қызметтен шығарылғаннан кейін, 2017 жылы екі жаңа Boeing 737 800 лизингке алынды. 2018 жылы тағы екі Boeing 737 800 лизингке алынды. Сондай-ақ, Фарнборо әуешолуында Румыния үкіметі 5 Boeing 737 MAX 8 ұшағын шамамен 586 миллион долларға сатып алу келісіміне қол қойды. 2022 жылға қарай, TAROM бірнеше лизингтік компаниялармен 4-8 Boeing 737 MAX 8 ұшағын алу бойынша келіссөздер жүргізуде. Airbus A318 және Boeing 737 700 ұшақтары жақын арада қызметтен шығарылатын болып келеді, ал Boeing 737 300 ұшақтары 2021 жылы қызметтен шығарылды. 2018 жылы TAROM бірнеше Boeing 787 ұшақтарын лизингке алуға тырысты, бірақ одан әрі ақпарат жоқ.

VIP автопаркі

2018 жылы сол кездегі бас директор TAROM компаниясы Румыния үкіметі мен Президент Әкімшілігінің бизнес немесе медициналық шұғыл жағдайларда пайдалануы үшін Атлант мұхиты арқылы ұша алатын, ең көп 10 орындық, классикалық ұшақты пайдалана алатынын мәлімдеді. Бұдан арғы ақпарат жоқ. 2010 мен 2013 жылдар аралығында Бэсеску басшылығымен TAROM президенттік мақсаттар үшін Airbus A310 300 ұшағын пайдаланды.