Кіріспе
Орталық Австралияның диалекттер тобы Арренте немесе Аранда ('/ʌr//ə//n//d//ə/; ), немесе кейде Жоғарғы Арренте (Жоғарғы Аранда) деп аталады, бұл Австралияның Солтүстік территориясының кейбір бөліктерінде Арренте халқы сөйлейтін Арандық тілдер тобының диалекттер тобы. Басқа орфографиялық түрлер - Арунта немесе Аррарнта, ал барлық диалекттердің басқа да бірнеше атауы бар. Шығыс / Орталық Аррентте 1800 адам сөйлейді, бұл диалект Австралиядағы кез-келген жергілікті тілдердің ішіндегі ең кең таралған тілдердің бірі болып табылады. Ол Алис-Спрингс аймағында сөйленеді және мектептер мен университеттерде оқытылады, бұқаралық ақпарат құралдарында айтылады және жергілікті билікте қолданылады. Ал екінші үлкен диалект - Аляварре. Басқа диалекттердің кейбіреулерін өте аз адам айтады, бұл олардың қолданысын қайта жаңғыртуға бағытталған; басқалары қазір мүлдем жойылған.
Arrernte or Aranda ('/ʌr//ə//n//d//ə/; ), or sometimes referred to as Upper Arrernte (Upper Aranda), is a dialect cluster in the Arandic language group spoken in parts of the Northern Territory, Australia, by the Arrernte people. Other spelling variations are Arunta or Arrarnta, and all of the dialects have multiple other names. There are about 1,800 speakers of Eastern/Central Arrernte, making this dialect one of the widest spoken of any Indigenous language in Australia, the one usually referred to as Arrernte and the one described in detail below. It is spoken in the Alice Springs area and taught in schools and universities, heard in media and used in local government. The second biggest dialect in the group is Alyawarre. Some of the other dialects are spoken by very few people, leading to efforts to revive their usage; others are now completely extinct.
Ым тілінде
Аррентте сонымен қатар жоғары дамыған ым тілі бар, ол Iltyeme iltyeme деп те аталады.
Қазіргі қолданылуы және оқу ақысы
Солтүстік территорияның білім беру департаменті 2018 жылдан 2020 жылға дейін жалғасатын жоспардың екінші кезеңімен Солтүстік территорияда жергілікті тілдер мен мәдениеттерді оқыту және үйрену жоспары. Алис Спрингс тіл орталығы бастауыш, орта және жоғары мектептерде тілдерді үйретеді, ол Arrernte, индонезия, жапон, испан және қытай тілдерін ұсынады. Аррентті жоғары білім беруде екі курстар бар: Батчелло институтында және Чарльз Дарвин университетінде. Абориген тілдерінің тірі мұрағатында арандық тілдердегі кітаптар бар. Тілдің өлтіру диалектілерін қайта жаңғырту бойынша жобалар жүргізілуде, мысалы Оңтүстік Арренте / Пертам.
Фоналогия
Бұл сипаттама Орталық немесе Шығыс Аррентеге қатысты.
Фонотактика
Шығыс / Орталық Арренттегі негізгі ырғақ құрылымы VC ((C) деп дәлелденген, міндетті кодалар және бастаулар жоқ. Негізгі сөз тіркесінің бастапқысы нөл ретінде іске асырылады, бірақ дөңгеленген ырғақтан бұрын, жалпы қолданыста болатын дөңгелектеу процесі арқылы, ол нөл ретінде іске асырылады. Бұл талдаудың дәлелдерінің бірі - кейбір жұрнақтарда моносиллабикалық және бисиллабикалық негіздер үшін қосымша нұсқалар бар. Бір таңбалы болып көрінетін және дауыссыздан басталатын сабақтар екі таңбалы нұсқаны таңдайды. Бастысы, бірінші ядроға сәйкес келетін, содан кейін - дауыссыз, бұл талдау арқылы оны екінші негізгі ырғақ ретінде біркелкірек айтуға болады. Фреквентатив етістіктің соңғы VC ырғағын қайталау арқылы жасалады , ол соңғыны қамтымайды .
Мәдени сілтемелер
Питер Скульторптың музыка театры "Rites of Passage" (1972-1973) өлеңінің бір бөлігі Арентте, бір бөлігі латын тілінде жазылған. Батыс және Оңтүстік Арренте Эндрю Шульц пен Гордон Уильямстың Тед Стрехлоудың романы бойынша "Horseshoe Bend сапарына" арналған либреттоның бөліктерінде қолданылды.