Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландияның тәуелсіздік шайқасы Далриг шайқасы, Дэйл Риг шайқасы, Далри шайқасы немесе Стратфилан шайқасы деп те аталады. 1306 жылы король Роберт Брюстің армиясы мен Аргиллдің Макдугалл кланы арасында болған шайқаста, олар Комин кланы мен ағылшынның одақтастары болды. Бұл оқиға Шотландияның Пертшир ауданындағы Тиндрум маңындағы Далри (Шотландияның Гейл тілінде "Патшаның өрісі") ауылында болды. Брюстің армиясы 19 маусымда Метвен шайқасында ағылшындықтар жеңгеннен кейін батысқа қарай шайқасты. Брюс қашып құтылды. Бұл шайқас шілде мен тамыздың басында болған, бірақ нақты күні белгісіз.
Battle of Scottish Independence
The Battle of Dalrigh, also known as the Battle of Dail Righ, Battle of Dalry or Battle of Strathfillan, was fought in 1306 between the army of King Robert the Bruce against Clan MacDougall of Argyll, who were allies of Clan Comyn and the English. It took place at the hamlet of Dalrigh (the "King's Field" in the Scottish Gaelic language) near Tyndrum in Perthshire, Scotland (not to be confused with Dalry, Ayrshire). Bruce's army, reeling westwards after defeat by the English on 19 June at the Battle of Methven, was intercepted and all but destroyed, with Bruce himself narrowly escaping capture. The battle took place sometime between July and early August, but the exact date is unknown.
Макдугаллдар
13 ғасырдың аяғында Аргиллден Макдугалл кланы пайда болды, олар Сомерлдің құдіретті ұрпақтары болды, ол аралдардың алғашқы қожайыны және Хебридтер аралдарының бұрынғы патшасы болды. Арыстың бас ұлы Александр король Джон Балиол мен оның немере інісі Джон Коминмен некелескен. Ол Джон король болған қысқа уақыт ішінде жоғары лауазымға ие болды, оны 1293 жылдың ақпан айында Лорнның шерифі етіп тағайындады. Александр өзінің билігін 1290-шы жылдардың ортасында шайқаста жеңген Айлдың Макдональдтар, Аралдардың иелері және Лох Ауэдің Кэмпбеллдер отбасының есебінен одан әрі кеңейтуге қол жеткізді. Алайда, 1296 жылы Тәуелсіздік соғысының басталуы Макдугаллдарды Балиоль жағына қойды. 1306 жылы 10 ақпанда Греффриарс шіркеуінде Джон Коминді Роберт Брюс және оның адамдары өлтірді. Көп ұзамай Роберт Брюс Сконда шотланд королі болып таққа отырды. Макдугалдар король Робертке қарсы соғысты және жеңілген тарапты қолдап, бәрін жоғалтты.
By the late 13th century, the Clan MacDougall had emerged in Argyll as powerful descendants of Somerled, the first Lord of the Isles and former king of the Hebrides. Alexander of Argyll, the head of the family, was related by marriage to King John Balliol and his nephew John Comyn. He attained high office in the short time John was king, being appointed Sheriff of Lorn in February 1293. Alexander managed to extend his power still further at the expense of the great family of MacDonalds of Islay, the Lords of the Isles, and the Campbells of Loch Awe, whom he defeated in battle sometime in the mid 1290s. However, the outbreak of the War of Independence in 1296 placed the MacDougalls on the side of Balliol. On 10 February 1306, in Greyfriars Church, John Comyn was killed by Robert the Bruce and his men. Soon after Robert Bruce was crowned King of Scots at Scone. The MacDougalls fought against King Robert and in supporting the losing side, lost all.
Патшаның егістігі
1306 жылы 19 маусымда Брюс пен оның әскерін түнгі лагерінде Перттен батысқа қарай Метвен шайқасында Эдвард I-нің атынан әрекет ететін ағылшын генералы Эймер де Валенс дайынсыз ұстады. Оның әскерінің қалған бөлігі батысқа қарай Аргилл тауларына қарай шегінді. Олар Стратфиланға жеткенде, олардың жолы Тиндрумда Макдугалдың үлкен күштерінің тосқауылға ұшырағанын көрді, олардың саны 1000 адам болды, олардың қолбасшысы Александрдың ұлы Джон Лорн, сондай-ақ Джон Баках "Ақсақ" деп аталады. Біз Валенстің дәл қай жерде екенін білмейміз, бірақ оның әскері жеңілген жауды қуу үшін шығысқа көп бармаған болуы мүмкін. Брюстің 300-500 адамнан тұратын әскері, соның ішінде әйелдер, қарттар және т.б. және жоғарғы жерлердегі адамдардан тұратын күзетші Аргилл шекарасына жақын орналасқан Батыс Пертширде қолайсыз жағдайда шайқасуға мәжбүр болды. Соғыстың нақты орны гаэль тілінде Dail Righ the King's Field деп аталады, бірақ бұл сол кездегі атау ма, әлде кейіннен хроника жазушылары қосқан атау ма - белгісіз. Жергілікті тұрғындар шайқасты жергілікті жер атаулары (Ласантулич, Дальчайсние, Инверчаддан және Сасуннайх) деп атаған. Патшаның мұндай жағдайға тап болуы, оның қолдауы жоқ сияқты көрінуі патша әскерінің әлсіздігін тағы бір дәлелдейді. Жаумен күресті және армия қауіпсіз жерге қайтты; бірақ көп ұзамай ол ұйымдасқан әскери күш ретінде өмір сүруін тоқтатты.
On 19 June 1306 Bruce and his army were caught unprepared in their night camp at the Battle of Methven, west of Perth, by Aymer de Valence, an English general acting for Edward I. What was left of his army retreated westwards, towards the mountains of Argyll. When they reached Strathfillan they found their path blocked at Tyndrum by a large force of MacDougalls, said to have numbered 1,000 men, commanded by Alexander's son, John of Lorne, also known as John Bacach 'the Lame.' We do not know Valence's exact location at this time, but it is likely that his army was not far to the east in pursuit of his defeated enemy. Unable to retreat, Bruce's little army of 300 to 500, including women, the aged, etc. and a guard of Highland men, was forced into battle in disadvantageous circumstances in western Perthshire near the border with Argyll. The exact site of the battle is known in Gaelic as Dail Righ the King's Field though it is uncertain if this was the name at the time or added afterwards by the chroniclers. Locals have placed the battle at a number of local place names (Lasantulich, Dalchaisnie, Inverchaddan, and names with Sasunnaich). For the king to be placed in such a position, seemingly unsupported, provides some further evidence of the weakness of the royal forces. The enemy was fought off and the army retreated to safety; but not long after it ceased to exist as an organised military force.
Ұшу
Далригтен кейін, ағылшынның үгіт-насихаттарында "Король Хоб" деп аталатын Брюс қашқындан артық ештеңе болмады, оның көптеген жаулары, ішкі және сыртқы жаулары тығыз ізденіп жүрді. Бір кезде оның тобы Атолл тауларына бас сауғалады. Осы жерден патша Елизавета патшаны, оның қызы Марджори Брюсті, оның қарындасы Мэриді және Бухан графинесі Изабелла Макдаффты Абердинширдегі Дон өзені маңындағы Килдрюми қасапатына салыстырмалы түрде қауіпсіз жерге жіберді. Ол Джеймс Дуглас және тағы бірнеше адаммен бірге оңтүстікке қарай Леннокс графы Маол Чолум II досының аумағына қашып кетті. Мұнда ол Бьют арқылы Кинтайр түбегіне өту үшін көмек алды, онда оған Макдональдтардың басшысы және аралдардың иесі Аунгхус Ог Мак Домхнайл көмектесті. Макдональдтар Макдугалдардың жауы болды. Брюске Дунаверти қасабасында уақытша баспана берілді, бұл жерде ұзақ уақыт қалу өте қауіпті. Сол жерден Ангус Макдональд патшаны Ратлин аралына, Ольстердің жағалауына, Макдональд аумағына алып барды. Патша Роберт қысты сол жерде өткізді және 1307 жылдың көктемінің басында қайта пайда болды. Осы сәттен бастап оның ісі қалпына келтірілді, бұл соғыс тарихындағы ең керемет оқиғалардың бірі болып саналады. Далригтен екі жыл өткен соң Макдугаллдар Брандер асуы шайқасында жойылды. Баннокберндегі жеңісінен кейін король Роберт Макдугалл жерлерін өзіне адал кландарға, соның ішінде Макдональдтарға бөліп берді.
After Dalrigh, Bruce, now styled dismissively as 'King Hob' in English propaganda, was little better than a fugitive, closely pursued by his many enemies, both domestic and foreign. For a time his party took refuge in the mountains of Atholl. From here the king sent Queen Elizabeth, his daughter Marjorie Bruce, his sister, Mary, and Isabella MacDuff the Countess of Buchan to the relative safety of Kildrummy Castle, near the River Don in Aberdeenshire. With James Douglas and a few others he then escaped southwards into the territory of his friend Maol Choluim II, Earl of Lennox. From here he was helped to cross over to the Kintyre Peninsula by way of Bute, where he was aided by Aonghus Óg Mac Domhnaill, chief of the MacDonalds and Lord of the Isles. The MacDonalds were enemies of the MacDougalls. Bruce was given temporary refuge in Dunaverty Castle, a location far too exposed and dangerous to remain in for long. From there Angus MacDonald took the king to Rathlin Island, off the coast of Ulster, and a MacDonald territory. King Robert spent the winter there and re emerged in the early spring of 1307. The recovery of his cause from this point counts as one of the most remarkable episodes in the history of warfare. Two years after Dalrigh the MacDougalls were destroyed at the Battle of Pass of Brander. After his victory at Bannockburn, King Robert divided the MacDougall lands among the clans loyal to him, including the MacDonalds.
Негізгі
Барбор, Джон, Брюс, транс, А. А. Х. Дункан, 1964 жыл. Бауэр, Уолтер, Скотироникон, бас редактор. Д. Э. Р. Уотт, 1987-1996 жылдар. Фордон, Джон Оф, Шотландия халқының хроникасы, ред. В. Ф. Скене, 1872 жыл.
Barbour, John, The Bruce, trans, A. A. H. Duncan, 1964. Bower, Walter, Scoticronicon, ed. D. E. R. Watt, 1987–96. Fordun, John of, Chronicles of the Scottish Nation, ed. W. F. Skene, 1872.