Кіріспе
Ет түрі Құс - әлемдегі ең кең таралған құс түрі. Тауықтарды өсірудің қарапайымдылығы мен құны сүтқоректілерге қарағанда төмен болғандықтан, ірі қара мал немесе шошқа сияқты сүтқоректілерге қарағанда, тауық еті (әдетте "тоңазытқыштар" деп аталады) және тауық жұмыртқалары көптеген тағамдарда кең таралған. Тауықты пісірудің түрлі тәсілдері бар, мысалы, пісіру, жармалау, шалу, қуыру, қайнату. ХХ ғасырдың соңғы жартысынан бастап, дайындалған тауық тез тағамның негізгі бөлігіне айналды. Кейде тауық еті қызыл етке қарағанда пайдалы деп айтылады, өйткені холестерин мен қаныққан май мөлшері төмен. Құс өсіру саласы әлемнің әртүрлі бөлігінде түрлі формада қалыптасады. Дамыған елдерде тауықтарды интенсивті өсіру әдістері қолданылады, ал аз дамыған аймақтарда тауықтарды дәстүрлі өсіру әдістері қолданылады. Біріккен Ұлттар Ұйымының бағалауы бойынша 2011 жылы Жер бетінде 19 миллиард тауық бар, бұл сан адамды екі есеге артық етеді.
Chicken is the most common type of poultry in the world. Owing to the relative ease and low cost of raising chickens—in comparison to mammals such as cattle or hogs—chicken meat (commonly called just "chicken") and chicken eggs have become prevalent in numerous cuisines. Chicken can be prepared in a vast range of ways, including baking, grilling, barbecuing, frying, and boiling. Since the latter half of the 20th century, prepared chicken has become a staple of fast food. Chicken is sometimes cited as being more healthful than red meat, with lower concentrations of cholesterol and saturated fat. The poultry farming industry that accounts for chicken production takes on a range of forms across different parts of the world. In developed countries, chickens are typically subject to intensive farming methods while less developed areas raise chickens using more traditional farming techniques. The United Nations estimates there to be 19 billion chickens on Earth in 2011, making them outnumber humans more than two to one.
Тарих
Қазіргі тауық - бұл мыңдаған жылдар бұрын Үндістан субконтинентінің солтүстік бөлігінде тұқымданған сұр жаңғақ құстары мен қызыл жаңғақ құстарының будандары. Балапанның ет түрінде бейнесі б. з. б. 600-жылдардағы вавилондық ою-өрнектерде кездеседі. Орта ғасырларда тауық етінің ең кең таралған түрлерінің бірі болды. Мыңдаған жылдар бойы Шығыс жарты шардың көп бөлігінде тауықтардың әртүрлі түрлері, соның ішінде капон, құс және тауық желді. Бұл - әдетте сүтке пісірілген, дәмдеуіш пен қантпен дәмделген тауық пен қуырылған пияздан тұратын пісірілген тағамның негізгі ингредиенттерінің бірі. XIX ғасырда Құрама Штаттарда тауық еті басқа ет түрлеріне қарағанда қымбат болатын және оны "байлар сатып алатын, өйткені ол өте қымбат, сондықтан ол сирек кездесетін тағам". Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-та тауық еті тұтыну өсті, себебі бұқа мен шошқа еті жетіспеді. 1996 жылы Еуропадағы тауық етін тұтыну говядинаны тұтынудан асып түсті, бұл тұтынушылардың сиырдың қоқысты энцефалопатиясы туралы хабардар болуымен байланысты. 2021 жылы 357 млн. тонна ет өндірілді, бұл 2000 жылға қарағанда 53% көп, ал тауық еті өсімнің жартысынан астамын құрады. 2021 жылы тауық еті шошқа етінен алда ең көп өндірілген ет түрі болды.
Өсіру
Корнуолл кресті сияқты тауықтардың қазіргі заманғы сорттары ет өндірісі үшін арнайы өсіріледі, малдың етін азықпен салыстыруға баса назар аударылады. АҚШ-та ең көп таралған тауық тұқымдары - Корнуолл және Уайт-Рок. Тамақ үшін арнайы өсірілген тауықтарды бройлер деп атайды. АҚШ-та бройлер әдетте жас кезінде сойылады. Қазіргі заманғы Корнуолл кресті будандарын, мысалы, жарғыштар үшін 8 аптада, ал қуыру құстары үшін 12 аптада сойылады. Капондар (кастрацияланған әтеш) көбірек және майлы ет береді. Осы себепті олар дәмді тағам болып саналады және орта ғасырларда әсіресе танымал болды.
Денсаулық
Құс етінде көп мөлшерде қанықпаған майлар, салмақ пайызына қарағанда, қызыл ет түрлерінің көпшілігіне қарағанда екі-үш есе көп. Тоңазытқыштарда әдетте етінің құрамында май аз болады (кастрацияланған әтештерді қоспағанда). Май теріде өте көп шоғырланған. шикі тауық көкжиегінің құрамында май мен белок бар, шикі сиыр еті фланк стейкінің бірдей үлесіне қарағанда май мен белок.
Роксарзонды тауық өсіруде қолдану
Өнеркәсіптік шаруашылықта тауықтарға көбінесе жемшөп ретінде қолданылатын, тауық еті мен нәжісінде кездесетін органикалық мырыш қосылысына ішінара ыдырайтын органикалық мырыш қосылысы - роксарзонды береді. Бұл қоспа асқазан патогендерін бақылауға және өсімді ынталандыруға қолданылады. 2013 жылы Джонс Хопкинс қоғамдық денсаулық сақтау мектебінің Roxarsone-ге тыйым салынбаған құс өсірушілердің тауық етінен алынған үлгісінде АҚШ-тағы үлгілердің 70% -ында FDA-ның белгіленген қауіпсіздік шегінен асып кеткен деңгейлер болды. FDA жануарлар қорында органикалық емес мырыш мөлшерінің қауіпсіз шектелуіне қатысты ұстанымын өзгертіп, "адамдарды органикалық емес мырыш мөлшеріне ықпал ететін кез келген жаңа дәрі-дәрмектер алаңдатады" деп мәлімдеді. 2013 жылдың қыркүйегінде FDA-ның роксарзон мен тағы екі арсенді құс дәріні өндірушілердің өз еркімен қайтарып алды. Нитарзонды құрайтын соңғы препаратқа 2015 жылдың соңында тыйым салынды.
Антибиотиктерге төзімділік
Канаданың микробиологиялық қарсылық бағдарламасының (CIPARS) мәліметтері "кефалоспоринге қарсы адам организмінің қарсылығы құс шаруашылығында препаратты қолданумен қатар дамып келе жатқанын айқын көрсетеді". Канадалық медицина қауымдастығының журналына сәйкес, Квебек пен Онтариода жасөспірімдердің инфекциясын болдырмау үшін жұмыртқаларға рұқсат етілмеген цефтиофур антибиотын жүйелі түрде енгізеді. Өнеркәсіп деректерге қарсы болса да, адамда антибиотиктерге төзімділік антибиотиктің жұмыртқада қолданылуымен тікелей байланысты болып көрінеді. Трансляциялық геномика ғылыми-зерттеу институтының зерттеуі АҚШ-тағы азық-түлік дүкендеріндегі ет пен құстың жартысына жуығы (47%) S. aureus-пен зақымдалғандығын, ал олардың жартысынан көбі (52%) антибиотиктерге төзімді екенін көрсетті. Бұдан басқа, FDA мәліметінше, АҚШ-та сатылатын тауықтардың 25% -дан астамы антибиотиктермен емдеудің 5 немесе одан да көп түрлі кластарына төзімді. Кәдімгі тауық етінің 90-100% -ында антибиотиктерге төзімді микроорганизмдердің кем дегенде бір түрі бар, ал органикалық тауық етінде антибиотиктерге төзімділіктің 84% -ы төмен.
Түлкімен ластану
2012 жылы Құрама Штаттардағы тауық өнімдерін кездейсоқ зерттеу кезінде Жауапты медицина дәрігерлері комитеті 48% үлгіде нәжіс бар екенін анықтады. Көптеген коммерциялық тауық фермаларында тауықтар өмір бойы өздерінің тыңайтқыштарында (мысалы, аралас, ағаш шоқтары, кесілген сабан және т.б.) араласып тұрады. Азық-түлік фермасынан мал союға жөнелту кезінде тауықтарды әдетте едені тақталы жүкпен тасымалданатын жәшіктерге қояды. Содан кейін оларды 5-10 қатар биіктікте мал сою орнына апаратын жүк машинасына қояды. Тасымалдау кезінде тауықтар нәжіс шығарады, ал тауық тыңайтқышы толған қаптардың ішінде тұрып, тауықтардың қауырсыны мен терісін зақымданады немесе жүк көлігінің төменгі деңгейлеріндегі тауықтар мен қораптарға жаңбыр жауады. Көлік мал сою орнына жеткенде, тауықтардың көбісінің терісі мен қауырсыны нәжістеніп кетеді. Ішекте де нәжіс бар. Қой сою кезінде қауырсын мен ішекті алып тастайды, ал тек көрінетін нәжіс ғана алынады. Асыл тұқымды малдың өніміне зиян келтіретін заттардың саны, оның ішінде: Жоғары жылдамдықты өңдеу жабдықтары ластануды өңдеу желісінен төмен қарай ұшып бара жатқан құстарға және желідегі жабдыққа бүркіп жібереді. Көптеген мал сою орындарының бір немесе бірнеше жерінде химиялық спрейлер мен ванналар (мысалы, ағартқыш, қышқылдар, пероксидтер және т.б.) бактериялық ластануды ішінара шаюға немесе жоюға арналған. Түлкімен ластану, әсіресе тері мен бұлшықет арасындағы әртүрлі мембраналарда пайда болғаннан кейін, оны толығымен жою мүмкін емес.
Сату және сату
Тауық тұтас құс ретінде де, бөлшектеліп те сатылады. Ұлыбританияда сою кезінде 28 күннен кем жастағы жас тауықтар пуссин ретінде сатылады. Жетілген тауық шағын, орта немесе ірі болып сатылады. Құрама Штаттарда толық жетілген тауықтарды жарғыштар, бройлерлер және жарғыштар деп сатуға болады. Фриерлер ең кішкентай өлшемді (2,5 4 фунт сатылымға арналған киім) және ең көп таралған, өйткені тауық осы өлшемге тез жетеді (шамамен 7 апта). Брокерлер фритюрге қарағанда үлкен. Таңбалаушы немесе қуырушы тауықтар - ең үлкен тауықтар (35 ай және 6 8 фунт) және әдетте қымбат. Тіпті үлкен және ескі тауықтарды да пісіру тауығы деп атайды, бірақ олар коммерциялық тұрғыдан енді кездеспейді. Атаулар бетінің көлеміне қатынасы бойынша пісірудің ең қолайлы әдісін көрсетеді. Өлшемі ұлғая берген сайын, көлемі (оның пісіру үшін құсқа қанша жылу түсуі керектігін анықтайды) бетінің ауданынан (оның құсқа қаншалықты жылдам жылу енуін анықтайды) жылдам өседі. Тамақты тез пісіру үшін, мысалы, қуыру үшін, кішкентай құс жарамды: үлкен тауықты қуыру сырты дайын болған кезде ішін пісіруді қамтамасыз етеді. Тауық еті де бөлшектеліп сатылады. Мұндай бөлшектер әдетте ұсақ құстардан алынады, егер олар тұтас сатылса, олар фритюр ретінде саналады. Бұйымдарға тауықтың төрттен бір бөлігі немесе төрттен бір бөлігі кіруі мүмкін. Әдетте тауықты екі аяқ және екі көкрек бөліктеріне бөліп алады. Әр төрттен екі данада тауық еті болады. Аяқ бөлігінде жамбас, барабан таяғы және арқаның бір бөлігі болады; аяқтың артқы бөлігі алынып тасталады. Кеуделік бөлігінде кеуде, қанаты және артқы бөлігі болады; кеудеде артқы бөлігі мен қанаты алынып тасталады. Бөлшектер бір-бір бөліктерді құрайтын немесе біріктірілген пакеттерде сатылуы мүмкін. Бүкіл тауық кескен - 8 жеке бөлікке бөлінген құстың тұтастай бір бөлігі. (8-бұрыш кесінді); кейде артқы жағы жоқ. 9 бөлікпен кесілген (әдетте фаст-фуд ресторандары үшін) сүтінің ұшы бөліне бастамас бұрын кесіледі. Тауықтардың пішімі немесе осыған ұқсас атаулар тек қана тауықтардың кейбір бөліктері, әдетте, кеуде, жамбас және аяқтары қанаты немесе арқасы жоқ пакетке жатады. Жақсылық пен көкірек сүйексіз немесе терісіз сатылады. Тауық бауыры мен бауыры әдетте бөлек-бөлек таңбаланған. Тоқтының басқа бөліктері, мысалы, мойын, аяқ, шелек, т.б. сұранысқа ие елдерден немесе осы жерлерді ұнататын этностық топтарға арналған қалалардан басқа жерлерде кеңінен қол жетімді емес. Әлемде тек құс өнімдерін сататын немесе негізінен құс өнімдерін сататын көптеген фаст-фуд мейрамханалар тізбегі бар, соның ішінде KFC (глобалды), Red Rooster (Австралия), Hector Chicken (Бельгия) және CFC (Индонезия). Мұндай мейрамханалардағы мәзірдегі өнімдердің көпшілігі қуырылған немесе нанмен дайындалған және картоппен бірге беріледі.
Дастархан дайындау
Шикі тауықта сальмонеллелер болуы мүмкін. АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрлігі ұсынған ең төменгі қауіпсіз пісіру температурасы бактериялар мен паразиттерден болатын тағам арқылы жұғатын аурулардың алдын алу болып табылады. Алайда Жапонияда шикі тауықты кейде сашими стилімен ұсынылатын, кесіндіге бөлінген шикі тауық деп аталатын тағамда жейді. Басқа бір препарат - сырты жеңіл күйдірілген, ал іштері шикі болып қалады. Тауықты әр түрлі пісіруге болады. Оны шұжыққа айналдыруға, тістеуге, салатқа қосуға, дәстүрлі түрде немесе электрлік грильді қолдану арқылы пісіруге, нанға салып, қатты қуыруға немесе әр түрлі карриге қолдануға болады. Дастарханды пісіру әдістері мәдениеттер арасында айтарлықтай әр түрлі. Тарихи түрде кең тараған әдістерге пісіру, пісіру, пісіру және қуыру жатады. Батыс асханасында жиі қуырылған тауық, тауық түйіршіктері, тауық лейлектері немесе Буффель қанаттары сияқты тез тағамдар үшін терең қуыру арқылы дайындалған тауық болады. Олар көбінесе салат немесе тако үшін да пісіріледі. Тауықтарға көбінесе "тоқымашы" сияқты таңбалар қойылады, бұл тауық түріне байланысты пісіру әдісін ұсынады. Бұл таңбалар тек ұсыныстар болса да, пісірілген тағамдар басқа әдістермен пісірілгенде жақсы жұмыс істемейді. Кейбір тауық көксемі және өңделген тауық көксемі өнімдеріне "қос қаптамалы ет" деген атау жатады. Бұл дұрыс емес, өйткені бұл кеуде етімен бірге алынып тасталған, иық жапырағын жамылған ақ еттің кішкентай бөлігін білдіреді. Көкіректі тауықтан кесіп алып, қатты кесінді ретінде сатылады, ал қалған көкірек пен шын жамбас еті сүйектен механикалық бөліну арқылы алынады, мысалы, тауық франктарында. Көбінесе сүт етін жұқа етіп кесіп, тауық кесіндісі ретінде сатылады, бұл сэндвичтерге оңай толығады. Көбінесе, иірімшік (pectoralis minor) көкбауырдан (pectoralis major) бөлек сатылады. АҚШ-та "тендерлер" - бұл сүттен кесілген тендерлер немесе жолақтар болуы мүмкін. Ұлыбританияда Pectoralis minor жолақтарын "тауық мини филелері" деп атайды. Тауық сүйектері денсаулығына қауіпті, өйткені олар жегенде өткір сынықтарға айналады, бірақ оларды көкөністермен және шөптермен бірнеше сағат немесе тіпті бірнеше күн бойы тауық еті жасауға болады. Азия елдерінде тек сүйектерді ғана сатып алуға болады, өйткені олар тауық шұпысын жасау үшін өте танымал, олар пайдалы деп айтылады. Австралияда басқа кесінділер алынып тасталғаннан кейін тауықтардың қабырғалары мен арқалары супермаркеттердегі нәзік заттар бөлімдерінде "тауық кадрлары" немесе "тауық өлекселері" ретінде арзан сатылады және шұбат немесе қоржын үшін сатып алынады.
Тоңазыту
Шикі тауық тоңазытқышта жаңадан піскеннен гөрі ұзақ уақыт бойы сапалы болады, өйткені пісіру кезінде ылғал жоғалады. Тоңазытқышқа сақталғанда тауықтың қоректік құндылығы аз өзгеріске ұшырайды.